Mùa rươi

Bắt rươi “có nghề”

            Năm 2006 là năm nhuận nên mùa rươi đến muộn. Nhưng từ đầu tháng 9, những người làm nghề bắt rươi ở Tiên Lãng chuẩn bị sẵn đồ nghề, chỉ chờ con nước là ra tay. Một vài bà con ở xã Tiên Thắng bảo: “Không biết từ bao giờ, khoảng 2 km sông Văn úc chảy qua địa bàn xã cứ vào mùa rươi là người ở khắp huyện lũ lượt đổ về đây bắt rươi”. “Sông Văn úc chảy qua địa bàn  nhiều xã, vì sao chỉ khu vực xã Tiên Thắng mới có nhiều rươi như vậy?”- Tôi băn khoăn hỏi. Anh  Đoàn Văn Khương, ở xã Toàn Thắng hồ hởi khoe: “Có thể là đất  lành nên rươi đậu nhiều. Chị không biết đấy chứ, một số hộ dân ở xã này giàu lên là nhờ con rươi đấy”.

            Theo lời giới thiệu của anh Khương, tôi đến nhà anh Quyền có nhiều kinh nghiệm nhất ở xã Toàn Thắng.  Gia đình anh có khu đầm trũng ven sông Văn úc rộng hơn 2 ha đấu thầu với UBND xã làm đầm nuôi trồng thủy sản kết hợp với cấy lúa ở một số ruộng trũng. Ngoài hai nghề chính là khai thác thủy sản, cấy lúa, hằng năm đến mùa rươi, gia đình anh còn tranh thủ bắt rươi. Chỉ một mùa rươi “trúng đậm” là có vài chục triệu đồng trong tay, bằng cả năm vất vả đội nắng đội mưa làm ăn ở vùng đầm đó. Dọc triền sông Văn úc, những hộ có đầm trũng trên địa bàn xã Tiên Thắng đều tranh thủ thu hoạch rươi. Nắm rõ quy luật rươi xuất hiện nhiều ở những ruộng lúa không phun thuốc trừ sâu, người dân trồng lúa nơi đây để cây phát triển tự nhiên, do vậy năng suất lúa rất thấp. Theo tính toán của một số hộ gia đình có đầm trũng ven sông, một vụ rươi bội thu có thể cho doanh thu cao gấp chục lần cấy lúa trên cùng một đơn vị diện tích nên gác lúa để đón vụ rươi. Tuy nhiên, có trúng mùa rươi hay không còn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Gia đình anh Quyền năm nào cũng thu hoạch trung bình 30 – 40 triệu đồng/ mùa rươi. Hộ anh Vũ Văn Lượng chỉ có hơn 1 ha đầm, vậy mà vụ rươi năm 2004,  anh thu gần 70  triệu đồng.

Đúng ngày nước rươi, tôi đến một số nơi mà theo kinh nghiệm của những người thạo nghề, rươi không chỉ xuất hiện nhiều ở xã  Tiên Thắng (Tiên Lãng), mà còn ở một số xã đường 10 thuộc các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo; xóm Đáy, phường Ngọc Sơn (Kiến An)...Người đông vui như trảy hội. Người bắt rươi không chuyên nghiệp dùng dụng cụ thô sơ như xô, chậu, vợt bằng vải màn…hớt rươi quanh các vùng bãi , ruộng lúa ven sông. Những người có đầm ven sông thì dùng lưới để xăm rươi. Có 2 cách xăm rươi nổi và rươi lăn. Đó là tháo nước vào ban ngày, chờ rươi nổi trên mặt nước thì dùng lưới xăm hoặc tháo nước đầm từ đêm, rươi lăn theo gốc rạ theo chiều con nước và sa lưới săm...Một số người bắt rươi kể: Vào vụ rươi cũng có nhiều con nước khác nhau. Có con nước thì rươi nổi ban ngày, dễ bắt hơn. Cũng có con nước rươi xuất hiện về đêm, người ta đốt đuốc hoặc cầm đèn đi bắt rươi. ở đâu có người bắt rươi thì ở đó dân buôn cũng có mặt chờ cất hàng. Tiếng kẻ mua người bán lao xao cả một vùng ven sông.

Miếng ngon nhớ lâu

            Bởi những đặc trưng rất riêng nên bao giờ rươi cũng được xếp vào loại món ngon đặc biệt ấn tượng với mỗi gia đình. Vì vậy, giá rươi chẳng bao giờ là bình dân. Nhất là những năm gần đây, theo lời một số người săn bắt và bán rươi, loại đặc sản này còn được thu mua để xuất khẩu. Vào đầu mùa rươi năm nay, tại các chợ nội thành như chợ Ga, Lương Văn Can, Đà Nẵng... giá rươi dao động từ 150 đến 200 nghìn đồng/kg. Giữa mùa, khi rươi xuất hiện nhiều, giá vẫn giữ mức hơn 100 nghìn đồng/ kg rươi tươi ngon. Nếu mua trực tiếp ở một số điểm bán buôn, khách hàng  có thể mua  được rươi tươi, ngon với giá rẻ hơn ở các chợ nội thành khoảng  15 - 20 nghìn đồng/kg.

Về hình thức, rươi trông không mấy ấn tượng nhưng khi được chế biến thành các món ăn thì có sức hấp dẫn lạ thường. Vào mùa rươi, được thưởng thức món chả rươi dậy mùi thơm dịu của vỏ quýt và các gia vị quyện trong gió  mới cảm nhận được sự độc đáo của món ăn đậm đà hương vị đồng quê này mà có lẽ chỉ Việt Nam ta mới có.

Các gia đình có thể  mua rươi về chế biến thành nhiều món ăn như chả rươi, rươi kho, rươi xào, rươi hấp. ở các vùng quê Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến Thuỵ..., hôm nào bắt được kha khá, bà con làm nhiều món ăn cầu kỳ từ rươi, như mắm rươi, rươi kho... Tuy nhiên, để có món chả rươi ngon, người nội trợ cần bổ sung nhiều nguyên liệu khi chế biến như thịt lợn, trứng, vỏ quýt, rau gia vị...

 Trong thời đại công nghiệp, dịch vụ chế biến sẵn món ăn từ rươi cũng xuất hiện. Không nổi tiếng với các dãy phố chuyên bán chả rươi như Hà Nội, nhưng một số nhà hàng, các hàng cơm bình dân cũng làm sẵn để phục vụ khách hàng. Nếu không có  thời gian dành cho công việc bếp núc, có thể mua các món ăn  chế biến sẵn từ rươi, phổ biến nhất là món chả rươi...

Mùa rươi chỉ xuất hiện vào tháng 9, tháng 10 âm lịch với vài ngày có con nước. Có khi, đúng con nước nhưng đó đây trên đường phố, trong các chợ vẫn hiếm rươi, theo một số người chuyên bắt và buôn bán, là do “mất mùa rươi”.Vậy xin mượn lời nhà văn Vũ Bằng để thay cho lời kết của bài viết này: “Hỡi các bà nội trợ, đừng có lần chần lắm mà lỡ việc, vì rươi không phải là món ăn ngày nào cũng có đâu…Cả một mùa rươi không được ăn một miếng rươi vào miệng, không những bà ân hận mà người chồng yêu quý của bà cũng làu nhàu…”./.