Một vòng quay mới trên đồng ruộng Quảng Trị
Sau mỗi mùa gặt, những cuộn rơm vàng đang trở thành “mắt xích” trong chuỗi liên kết từ đồng ruộng đến trang trại chăn nuôi. Từ phế phẩm nông nghiệp, một vòng quay mới đang hình thành trên đồng ruộng Quảng Trị, nơi nông dân, doanh nghiệp và thị trường cùng tham gia, cùng tạo giá trị và cùng hưởng lợi.
Trên những cánh đồng phía Bắc tỉnh Quảng Trị những ngày này, nhịp sống mùa gặt lúa vụ Đông Xuân không chỉ dừng lại ở tiếng máy gặt đập liên hợp rộn ràng mà còn được tiếp nối bởi âm thanh đều đặn của những chiếc máy cuộn rơm.
Khi những thửa ruộng vừa gặt xong còn thơm mùi lúa mới, từng dải rơm được máy cuộn rơm gom lại thành từng bó tròn, nặng khoảng 25-28kg, xếp ngay ngắn phía sau máy cuộn. Chỉ trong ít giờ, “phế phẩm” tưởng chừng vô giá trị ấy đã trở thành một loại hàng hóa được thu mua ngay tại ruộng, đưa lên xe vận chuyển về các trang trại chăn nuôi trâu bò.
Nếu như trước đây, rơm rạ thường bị bỏ lại, đốt ngay trên đồng gây ô nhiễm môi trường, thì nay, hình ảnh những cuộn rơm vàng ươm lại mở ra một cách nhìn khác về giá trị của nông nghiệp. Không còn là “tàn dư” sau thu hoạch, rơm rạ đang dần được định vị lại như một nguồn nguyên liệu đầu vào quan trọng trong chuỗi sản xuất chăn nuôi và nông nghiệp tuần hoàn.
Anh Mai Văn Đức (trú thôn Thanh Lương, xã Quảng Trạch), lái máy cuộn rơm cho biết, khi vào chính vụ, máy có thể hoạt động liên tục từ sáng đến chiều tối. “Chỉ cần vài vòng máy, rơm được cuộn lại gọn gàng, dễ vận chuyển. Người dân không phải đốt bỏ, vừa có thêm thu nhập, vừa sạch đồng ruộng để chuẩn bị vụ mới,” anh Đức chia sẻ.
Theo anh Đức, nhu cầu thu mua rơm chăn nuôi hiện nay khá ổn định, đặc biệt từ các trang trại chăn nuôi trâu bò quy mô lớn, nên dịch vụ cuộn rơm ngày càng phát triển.
Không chỉ tạo việc làm cho bà con trong vùng, hoạt động tận thu rơm còn mang lại nguồn thu đáng kể cho nông dân. Ông Phạm Xuân Thương (xã Quảng Trạch), cho hay, trước đây sau mỗi vụ gặt, gia đình thường mất nhiều công dọn rơm hoặc đốt bỏ để làm đất. Nay, rơm được máy thu gom ngay tại ruộng, giúp gia đình vừa giảm chi phí, vừa có thêm nguồn thu. “Mỗi sào ruộng cũng thêm ít tiền rơm, không lớn nhưng góp lại cả vụ thì cũng đáng kể,” ông Thương nói.
Điểm đáng chú ý là sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ tạo “đầu ra” ổn định mà còn đóng vai trò tổ chức, dẫn dắt toàn bộ chuỗi liên kết đối với phụ phẩm nông nghiệp vốn bị bỏ quên.
Ông Đoàn Xuân Kiện, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Đoàn kết Phú Quý cho biết, doanh nghiệp chủ động đầu tư máy cuộn rơm, giao cho các thương lái trực tiếp thu gom tại đồng ruộng của nông dân. Sau đó, rơm được vận chuyển về các điểm tập kết và doanh nghiệp thu mua lại với giá khoảng 35.000 đồng/cuộn, không giới hạn số lượng, để phục vụ chăn nuôi trâu bò.
Cách làm này đã hình thành một chuỗi vận hành khép kín, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò “đầu mối” kết nối từ thu gom, vận chuyển đến tiêu thụ, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân, đồng thời chủ động nguồn nguyên liệu cho chăn nuôi.
“Chúng tôi xác định phải gắn kết, làm ăn lâu dài với bà con nông dân, thu mua từ ngọn cỏ đến rơm rạ và cả ngô sinh khối để phục vụ chăn nuôi. Khi người dân có đầu ra ổn định, họ sẽ yên tâm bám ruộng để sản xuất,” ông Kiện nhấn mạnh.
Không dừng lại ở việc tận thu, mô hình này còn đang từng bước hình thành một chuỗi giá trị khép kín, nơi cây trồng - vật nuôi - phụ phẩm được kết nối chặt chẽ. Rơm sau khi thu gom được đưa vào làm thức ăn, đệm lót cho gia súc; chất thải chăn nuôi lại được xử lý để quay trở lại đồng ruộng dưới dạng phân bón hữu cơ. Một vòng tuần hoàn khép kín đang dần được thiết lập, giảm thiểu lãng phí tài nguyên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, việc tận dụng rơm rạ không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa lớn về môi trường và phát triển bền vững. Việc đốt rơm rạ sau thu hoạch từng là nguyên nhân gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và làm suy giảm chất lượng đất. Khi rơm được thu gom và tái sử dụng, lượng khí thải giảm đáng kể, đồng thời góp phần cải thiện hệ sinh thái đồng ruộng.
Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Trạch Nguyễn Ngọc Thành nhận định: “Điều quan trọng không chỉ là bà con bán được rơm, mà là xây dựng được chuỗi liên kết giữa nông dân - doanh nghiệp - thị trường. Khi chuỗi này vận hành ổn định, giá trị gia tăng sẽ không dừng ở rơm, mà còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác,” ông Thành phân tích.
Ở góc độ quản lý, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho rằng, việc tận thu rơm rạ để bán cho các trang trại chăn nuôi là một trong những hướng đi phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương.
“Thời gian tới, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục khuyến khích, nhân rộng các mô hình liên kết giữa nông dân - doanh nghiệp - thị trường, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, tổ chức chuỗi giá trị. Việc tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp không chỉ góp phần nâng cao thu nhập cho người dân mà còn giảm phát thải, bảo vệ môi trường và gia tăng giá trị cho toàn bộ quá trình sản xuất,” ông Tuấn nhấn mạnh.
Thực tiễn trên cánh đồng cho thấy, khi được tổ chức theo chuỗi, ngay cả những phụ phẩm nhỏ nhất cũng có thể trở thành nguồn lực cho tăng trưởng và phát triển bền vững.
Từ những cuộn rơm từng bị xem là phế phẩm, một chuyển động mới đang hình thành trên những cánh đồng Quảng Trị, sự chuyển đổi trong tư duy sản xuất, nơi không có gì bị bỏ đi và mỗi phần của mùa vụ đều được gia tăng giá trị. Khi nông nghiệp chuyển từ “làm nhiều” sang “làm hiệu quả”, thì chính những thay đổi tưởng chừng nhỏ như tận thu rơm rạ đang mở ra một hướng đi bền vững, dài hạn.