Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất

(PLVN) - Thời hoàng kim của làng nghề ươm tơ Cổ Chất (xã Phương Định, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định) đã qua đi nhưng vẻ đẹp của tơ Cổ Chất vẫn nức danh khắp trong và ngoài nước bởi sự thanh mảnh, sắc màu tươi sáng mà không loại tơ nào có được.
Ươm tơ Cổ Chất Ươm tơ Cổ Chất

Dấu ấn thời hoàng kim 

Lịch sử làng Cổ Chất ghi lại, từ thời Hậu Lê, vào đời vua Lê Tương Dực, có các cụ Phạm Tài Dũng, Đoàn Sùng Hưng, Nguyễn Chân Phúc, Nguyễn Tri Vinh đến gò Ma Sá bên dòng sông Đại Hà trú ngụ để làm nghề chài lưới.

Sau khi được một vị quan tên Phương Đình Công giúp đỡ, các cụ cùng gia đình con cháu nhập cư, giao đất rồi tạo dựng thành trang Cổ Hiền thuộc tổng Phương Để. Và cũng từ đó, các cụ còn phát triển thêm nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, kéo kén. Như vậy, nghề ươm tơ ở làng Cổ Chất đã có từ lâu đời.

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 1
 Người dân làng Cổ Chất với công việc phơi tơ hàng ngày

Thời thuộc Pháp, tơ Cổ Chất đã nức danh khắp nơi. Các cụ cao niên trong làng Cổ Chất kể lại, vào khoảng đầu năm 1936, giới tư bản Pháp đã cho đầu tư xây dựng một nhà máy ươm tơ ở thôn Hòa Lạc vì thấy được tiềm năng phát triển vùng dâu tằm dọc bờ sông Ninh Cơ hiền hòa. Từ đây, nghề làm tơ ở Cổ Chất bắt đầu phát triển mạnh.

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 2
Tơ Cổ Chất được coi là tơ lụa quý  

Thương nhân khắp các miền đổ về Cổ Chất để thu mua sản phẩm quý này. Thời kì trước năm 1945, tơ được đem bán ở khu cảng sầm uất của Nam Định là bến Đò Chè và được cấp cho hầu hết các làng dệt lụa trong nước như làng lụa Vạn Phúc (Hà Đông). Không chỉ vậy, những lái buôn người Thái Lan, Campuchia cũng tìm về Cổ Chất để thu mua loại tơ quý. Từ đó, làng nghề tồn tại và phát triển như một phần không thể tách rời khỏi lịch sử truyền thống của làng quê Bắc Bộ.

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 3
 Nghề ươm tơ ở Cổ Chất tuy đã có máy móc hỗ trợ nhưng vẫn giữ lối sản xuất thủ công truyền thống 

Ông Vũ Phi Bằng, Phó Chủ tịch UBND xã Phương Định cho hay, trước đây toàn vùng lúc nào cũng xanh ngút ngàn vì cánh đồng dâu rộng tới 70 hecta. Người người trồng dâu, nhà nhà nuôi tằm, ươm tơ.

Nghề truyền thống này đã tạo công ăn việc làm cho không chỉ xã Phương Định mà còn tất cả các khu vực xung quanh. Khoảng đầu những năm 1990, số lượng nhân công ước tính làm nghề ươm tơ lên đến 1200-1500 lao động và số lượng bếp ươm tơ lên tới 700-800 bếp. Người dân làng Cổ Chất khéo léo có thể ươm được những sợi tơ các loại, có những sợi nhỏ như sợi chỉ mảnh nhưng vẫn đảm bảo đồng nhất về kích cỡ, bền dai…

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 4
 Tơ Cổ Chất tươi sắc được phơi tự nhiên trên những con sào

Tơ thành phẩm thường chia làm 3 loại: tơ tốt nhất là sợi mốt, tiếp đến là sợi mành và cuối cùng là sợi đũi. Làng nghề ươm tơ Cổ Chất được người dân khắp vùng biết đến bởi sợi tơ thanh mảnh, màu sắc tươi sáng, bền đẹp và đưa Nam Định vào câu ca nổi tiếng: “Nam Định có bến Đò Chè. Có tàu Ngô Khách, có nghề ươm tơ”.

Thời hoàng kim ấy, Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn ở tỉnh Nam Định mỗi năm dành hơn 120 tỷ, quỹ tín dụng địa phương dành tới gần 100 tỷ đồng để cho các hộ kinh doanh vay lấy vốn sản xuất. Ước tính, mỗi tháng, hơn 200 tỷ đồng tiền cho vay được “rót” về các hộ kinh doanh. 

"Níu giữ" nghề truyền thống

Thời gian đi qua, chiến tranh tàn phá nương dâu, lò ươm sụp đổ. Thiên tai làm hư hại đất trồng dâu bên sông Ninh Cơ. Diện tích đất trồng dâu thu hẹp lại còn vài hecta. Khoảng 5 năm trở về đây, làng nghề Cổ Chất đứng trước nguy cơ bị mai một. Hiện tại, trong thôn chỉ còn khoảng 20 hộ vẫn cố gắng duy trì nghề nhưng lao động chủ yếu là người già, số lượng bếp ươm chỉ còn khoảng 30 chiếc. 

Làng nghề Cổ Chất đang đứng trước nguy cơ thất truyền do nguồn cung cấp kén chính cho làng ươm tơ không còn. Để có kén ươm tơ, hiện nay, các hộ kinh doanh trong làng phải mua từ các tỉnh khác như Thái Bình, Lâm Đồng, Lào Cai, Yên Bái...

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 5
 Ông Vũ Phi Bằng, Phó Chủ tịch UBND xã Phương Định mong muốn các hộ kinh doanh được hỗ trợ vốn

Ông Vũ Phi Bằng chia sẻ, con tằm rất mẫn cảm với thời tiết do đó việc chăm sóc và nuôi dưỡng vô cùng khó khăn. Hiện tại, 1 kg tơ tằm người dân có thể bán với giá 1,5 triệu đồng tuy nhiên, các loại chi phí như nhân công, điện, vận chuyển... đều tăng do đó khoản lãi không cao.

Kèm với đó, quá trình vận chuyển kén bị dập nát cũng ảnh hưởng lớn đến chất lượng tơ khiến người dân càng khó giữ nghề. Trước kia, người trong làng hoàn toàn ươm tơ bằng tay, phải mất gần 2 tiếng mới được một guồng tơ nhưng nay có máy móc hỗ trợ, một guồng tơ chỉ mất 1 tiếng ươm, do đó, nguồn nhân lực cần thiết cũng không cần dồi dào như trước. 

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 6
Nuôi tằm, ươm tơ tại Cổ Chất

Những năm gần đây, nhiều đoàn công tác trong và ngoài nước đã về Cổ Chất nghiên cứu hướng đi cho làng nghề và giải pháp phát triển nghề nuôi tằm, ươm tơ ở thị trường ngày nay. Tuy nhiên, để "cứu vãn" được làng nghề truyền thống này cần sự chung tay, góp sức của cả cộng đồng.

Chị Nguyễn Thanh Loan, một hộ kinh doanh tại làng Cổ Chất cho biết: "Khó khăn nhất đối với những người cố gắng gìn giữ làng nghề như chúng tôi là tìm đầu ra bởi không có đơn vị thu mua ổn định. Gia đình tôi phải tự tìm đường đi nước bước xuất khẩu sản phẩm sang Thái Lan, Lào. Trong khi đó, xuất khẩu tơ ra ngoài thị trường, tơ Cổ Chất chưa có một thương hiệu riêng được bảo hộ".

Một thuở vàng son làng nghề ươm tơ Cổ Chất ảnh 7
 

Bí thư chi bộ thôn Cổ Chất - ông Phạm Xuân Hướng cho hay, theo ước tính của người dân làng nghề, để có thể duy trì được hoạt động của một hộ kinh doanh cần khoản vốn từ 3-4 tỷ/năm. Vậy nhưng, hiện nay Nhà nước hỗ trợ vay vốn chỉ được 400 triệu đồng/năm đối với 1 hộ kinh doanh, do đó, nguồn vốn cũng là một bài toán nan giải mà những người "níu giữ" nghề truyền thống phải đối mặt. 

Dưới nắng xuân, tơ Cổ Chất vẫn tươi sắc, bóng mịn. Làng nghề tấp nập lái buôn trong và người nước xưa kia chỉ còn là hoài niệm. Nhưng sức sống của làng nghề chưa tắt khi vẫn còn đó những con người tâm huyết và dành cả cuộc đời bên bãi dâu, lứa tằm, sợi tơ, khung dệt.

Phương Thanh
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Huyện Đồng Hỷ - Thái Nguyên: Trụ sở xã Nam Hòa "không người" vì cán bộ bỏ việc đi đám ma trong giờ hành chính

Huyện Đồng Hỷ - Thái Nguyên: Trụ sở xã Nam Hòa "không người" vì cán bộ bỏ việc đi đám ma trong giờ hành chính
(PLVN) - Sáng ngày 8/3, nhận được thông tin trên địa bàn xã Nam Hòa, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên đang diễn ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, phóng viên có mặt tại địa phương để ghi nhận thực trạng và làm việc với chính quyền, tuy nhiên khi tới UBND xã Nam Hòa thì cả xã đều tạm dừng hoạt động để đi đám ma...

Thái Nguyên: Đề thi chọn HSG quốc gia môn Văn Lớp 12 gây tranh cãi

Thái Nguyên: Đề thi chọn HSG quốc gia môn Văn Lớp 12 gây tranh cãi
(PLVN) - Cho một bức ảnh có hai hình tròn to, bên trong có 12 chấm tròn nhỏ chạy vòng quanh, giữa tâm có một que nhọn chỉ lên trên với đề bài: “Theo gợi ý của bức ảnh, anh/chị hãy trình bày cách giải quyết vấn đề của mình”. Đó là đề thi chọn thí sinh vào đội tuyển dự thi học sinh giỏi quốc gia môn Văn Lớp 12 năm 2021-2022 của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên.

Bài 2: Vụ tổ chức kinh doanh viên sủi Satuchin bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản: Cận cảnh một màn kịch… móc túi người bệnh của bác sỹ dởm!

Viên sủi Satuchin đang sử dụng trái phép hình ảnh của y, bác sỹ để quảng cáo sai công dụng?
(PLVN) - Không từ thủ đoạn, chiêu thức để “khu môi múa mép” dù có những lúc màn kịch do các bác sỹ online dàn dựng hết sức lố bịch và không có cơ sở kiểm chứng. Tuy nhiên, phần nào đó lột tả bản chất thiếu đạo đức và bất chấp của tổ chức kinh doanh viên sủi Satuchin trong vụ việc này.

Trả thưởng 200.000 USD cho ứng viên trả lời đúng câu hỏi

APEC GROUP sẵn sàng trả lương 200.000 USD cho ứng viên
(PLVN) - Tập đoàn APEC gây bất ngờ với tuyên bố sẵn sàng trả lương 200.000 USD (tương đương khoảng 5 tỷ đồng Việt Nam) cho ứng viên nào trả lời chính xác và sâu sắc hai câu hỏi:”Có những phương pháp sáng tạo nào?” và “Nguồn gốc của sáng tạo là gì?”

Gần 1 năm không kè nổi 100 mét ngòi tiêu ở Phú Thọ (Bài 2): Công ty Tuấn Phúc làm ăn gian dối, đổ lỗi do “ông trời”?

Gần 1 năm không kè nổi 100 mét ngòi tiêu ở Phú Thọ (Bài 2): Công ty Tuấn Phúc làm ăn gian dối, đổ lỗi do “ông trời”?
(PLVN) -  Sau gần 1 năm loay hoay không thi công nổi 100 mét ngòi tiêu Tam Cường (xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ), trao đổi với phóng viên qua điện thoại, ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư xây dựng Tuấn Phúc cho rằng nguyên dân dự án bị sạt lở, chậm tiến là do "trời mưa".

Phú Thọ: Gần 1 năm không kè nổi 100 mét ngòi tiêu, cần xem xét lại năng lực của Công ty Tuấn Phúc

Phú Thọ: Gần 1 năm không kè nổi 100 mét ngòi tiêu, cần xem xét lại năng lực của Công ty Tuấn Phúc
(PLVN) - Gần 1 năm trôi qua Công ty cổ phần đầu tư xây dựng Tuấn Phúc - đơn vị thi công Dự án nâng cấp, cải tạo kết hợp đường giao thông ngòi tiêu Tam Cường (xã Vạn Xuân, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ) loay hoay làm vẫn chưa được 100 mét ngòi tiêu. Dự án đến nay bị chậm tiến độ, gây cản trở giao thông khiến người dân vô cùng bức xúc.

Cần “thượng phương bảo kiếm” trị tội phạm trong đấu giá quyền sử dụng đất

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Theo số liệu Bộ Tư pháp công bố mới đây, số lượng các cuộc đấu giá Quyền sử dụng đất (QSDĐ) chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số các cuộc đấu giá tài sản (ĐGTS) ở Việt Nam. Tổng giá trị các cuộc đấu giá QSDĐ chiếm trên dưới 90% giá trị các cuộc ĐGTS. Tuy nhiên, đằng sau hoạt động này còn nhiều “góc khuất” cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của các cơ quan chức năng.

Y Tý “chuyển mình” trong mây trắng

Y Tý mùa săn mây.
(PLVN) - Y Tý là một xã rẻo cao quanh năm mây phủ của huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai, được ví như nàng tiên mới tỉnh giấc giữa núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ...

Người dân vẫn tin dùng mì Hảo Hảo vì không vi phạm tiêu chuẩn Việt Nam

Người dân vẫn tin dùng mì Hảo Hảo vì không vi phạm tiêu chuẩn Việt Nam
(PLVN) - Cuối tháng 8, dư luận xôn xao với thông tin Cơ quan An toàn Thực phẩm Ireland (FSAI) ra thông báo thu hồi một số lô sản phẩm ăn liền Hảo Hảo vì có chứa chất Ethylene Oxide (EO). Sau sự cố này, người dân vẫn sử dụng mì Hảo Hảo hàng ngày vì sản phẩm được khẳng định không vi phạm tiêu chuẩn Việt Nam.

Vì sao giải Bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam phải “vượt rào” tổ chức giữa đại dịch?

Vì sao giải Bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam phải “vượt rào” tổ chức giữa đại dịch?
(PLVN) - Theo thông báo chính thức của giải Bóng rổ chuyên nghiệp Việt Nam (VBA 2021), được sự cho phép của tỉnh Khánh Hòa, cuối tháng 6/2021 Ban tổ chức giải đã di chuyển toàn bộ 8 đội bóng từ các tỉnh thành như Hồ Chí Minh, Hà Nội, Cần Thơ, Đà Nẵng... vào Nha Trang và thi đấu theo mô hình tập trung cách ly.

Quảng Ninh và Chiến lược phát triển Khu công nghiệp thông minh, bền vững

Giai đoạn 2021 – 2026 sẽ là mốc phát triển vượt bậc của tỉnh Quảng Ninh.
(PLVN) - Trong chiến lược phát triển kinh tế tầm nhìn 2030, tỉnh Quảng Ninh với tiềm lực sẵn có như một bông hoa đang độ nở rộ thu hút nhiều nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Việc phát triển các khu công nghệp thu hút nhà đầu tư tạo động lực phát triển kinh tế vừa thần tốc vừa bền vững là sự cân bằng thông minh giữa hai yếu tố không thể thiếu là con người và thiên nhiên, môi trường.

Chuyện về Trương Đình Hoàng – "Nam vương Boxing" của Việt Nam

Trương Đình Hoàng giành chức vô địch cho lịch sử Quyền anh Việt Nam.
(PLVN) - Trương Đình Hoàng là một vận động viên Boxing người Việt Nam. Xuất thân từ một gia đình làm nông, không có ai học võ thuật. Anh đến với Wushu từ năm 12 tuổi, nhưng định mệnh đã đưa anh đến với con đường Boxing và trở thành ông “vua” trong làng Boxing Việt Nam.