“Một môn học”… ba thầy?

(PLO) - Trong chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới, tích hợp môn Khoa học Tự nhiên xây dựng như thế nào? Việc dạy học tích hợp được triển khai ra sao? Giáo viên có kịp thay đổi?... là những câu hỏi “nóng” mà dư luận đang quan tâm. PGS.TS Mai Sỹ Tuấn, thành viên Ban Phát triển chương trình GDPT đã có những trao đổi về vấn đề này…
Học sinh THPT sẽ học ba thầy cô/1môn học.Ảnh minh họa. Học sinh THPT sẽ học ba thầy cô/1môn học.Ảnh minh họa.

Học sinh có “bội thực” kiến thức?

Thưa ông, tại sao môn Khoa học Tự nhiên (KHTN) là môn học tích hợp ở cấp THCS, thay vì các môn học riêng biệt như truyền thống?

- Kinh nghiệm quốc tế cũng như thực tiễn Việt Nam cho thấy dạy học tích hợp giúp cho việc học tập của học sinh gắn liền với thực tiễn hơn, giúp học sinh phát triển các phẩm chất và năng lực cần thiết, khả năng tổng hợp kiến thức, kỹ năng… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, nhất là năng lực giải quyết vấn đề.

Như chúng ta đã biết, tính thống nhất trong giáo dục khoa học tự nhiên được thể hiện ở cả đối tượng, phương pháp nhận thức, những nguyên lý và khái niệm cơ bản. Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, môn học tích hợp được thực hiện chủ yếu ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở. Ở cấp tiểu học, môn học có tên Tự nhiên và Xã hội và môn Khoa học, lên cấp THCS phát triển thành môn KHTN, ở cấp THPT, KHTN được chia ra thành các môn học riêng rẽ là Vật lý, Hoá học và Sinh học.

Như vậy, xu hướng tích hợp trong chương trình giáo dục mới của chúng ta lần này là tích hợp sâu ở lớp dưới và phân hoá dần ở các lớp trên. Trên thế giới có nhiều nước dạy môn “KHTN” ở cấp THCS (chẳng hạn như ở Anh, Thụy Sỹ, Xứ Wales, Australia, New Zeanld, Singapore, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhiều bang ở Mỹ…).

Nội dung kiến thức của Vật lý, Hóa học, Sinh học liên kết với nhau thông qua các nguyên lý và khái niệm chung của tự nhiên. Bên cạnh đó, chương trình tích hợp còn thuận lợi trong việc thiết kế một số chủ đề tích hợp như chủ đề về biến đổi khí hậu, sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên... Ngoài ra, việc xây dựng môn KHTN tránh được trùng lặp kiến thức được dạy ở nhiều môn học, nhờ đó phù hợp với thời gian học của học sinh trong nhà trường hiện nay.

Yêu cầu đặt ra với môn KHTN là xây dựng chương trình môn học và viết sách giáo khoa vừa đủ đáp ứng yêu cầu của phát triển đất nước trong giai đoạn của cuộc cách mạng 4.0. Để thực hiện điều đó, chương trình đã được xây dựng theo hướng nào? Học sinh có bị “bội thực” kiến thức?

- Về thời lượng, không tăng thời lượng dạy học. Chương trình được xây dựng cả cấp học là 560 tiết chiếm 12% tổng số giờ của tất cả các môn học. So với chương trình của các nước, môn KHTN chiếm từ 11 đến 14%, thì môn học của chúng ta là ở mức trung bình. So với chương trình hiện hành (tổng số 3 môn Vật lý, Hóa học và Sinh học là 595 tiết) thì chương trình lần này có ít đi đôi chút nhưng không nhiều.

Về nội dung, môn KHTN có thay đổi làm cho chương trình nhẹ hơn và hấp dẫn hơn đối với người học do môn KHTN không đi sâu mô tả các đối tượng mà đi thẳng vào chức năng và ý nghĩa ứng dụng thực tiễn của chúng, làm cho nội dung có ý nghĩa thực tiễn và gần gũi với cuộc sống hơn. Ví dụ, khi học về thực vật học, chương trình không tập trung vào mô tả cấu trúc của các cơ quan thực vật mà tập trung vào chức năng hoạt động và ý nghĩa thực tiễn của các cơ quan, hệ cơ quan.

Khi học về hoá học, vật lý và sinh học, các khái niệm, định luật... được tiếp cận theo phương pháp làm nổi rõ bản chất, ý nghĩa khoa học, tránh khuynh hướng làm cho chương trình nặng hơn (tránh nặng về vận dụng toán học trong các môn khoa học, tránh thực hiện các bài tập lắt léo).

Chương trình mới giảm nội dung trùng lặp giữa các môn học Vật lý, Hoá học và Sinh học. Ví dụ, nội dung protit, lipit, gluxit đã dạy trong kiến thức hoá học thì sẽ không cần dạy trong kiến thức sinh học nữa; Khái niệm vật chất đã dạy trong nội dung Hoá học sẽ không cần dạy trong nội dung Vật lý nữa; Chủ đề về năng lượng trước đây được dạy riêng trong từng môn nay được tích hợp chung trong một chủ đề; Chủ đề nước trong tự nhiên trước đây được dạy cả ở Hoá học và Vật lý nay được dạy chung trong môn KHTN.

Thầy cô chia theo mạch nội dung

Một số ý kiến tỏ ra băn khoăn về việc “một môn ba thầy” sẽ dẫn tới việc thừa GV ở các môn học. Theo ông, nên bố trí GV Vật lý, Hóa học, Sinh học trong môn học mới như thế nào?

- Trước hết cần khẳng định, nội dung giáo dục và hình thức tích hợp trong chương trình môn KHTN về cơ bản không làm thay đổi lớn số lượng GV hiện nay. Thời lượng dạy môn KHTN 4 tiết/ tuần, 140 tiết/ năm học và tổng số tiết của cả cấp học là 560 tiết. Như vậy thời lượng không có thay đổi nhiều so với chương trình hiện hành nên không làm dư thừa số GV hiện nay hay làm thiếu hụt GV.

Giáo viên dạy các môn Vật lý, Hóa học và Sinh học hiện nay có thể tham gia dạy học môn KHTN được ngay. Đó là do chương trình môn học lựa chọn hình thức tích hợp phù hợp với khả năng dạy học của GV và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.

Mức độ tích hợp liên môn, nghĩa là tích hợp nhưng vẫn giữ các mạch nội dung gần với mạch kiến thức của Hóa học, Vật lý hay Sinh học. Các nội dung được sắp xếp gần nhau theo từng mạch nội dung hỗ trợ cho nhau theo nguyên lý của tự nhiên. Ví dụ, khi học về chất trong Hóa học thì theo mạch nội dung học sinh sẽ được học luôn về chất trong Sinh học như chất tế bào.

Việc vẫn giữ các mạch nội dung gần với mạch kiến thức của Hóa học, Vật lý hay Sinh học sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phân công GV dạy học. Ít nhất, GV môn nào vẫn dạy được mạch nội dung liên quan đến môn của mình đang dạy học.

Cụ thể như, GV Hóa học sẽ rất thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Chất và sự biến đổi của chất”, GV Sinh học sẽ thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Vật sống”. Tương tự, GV Vật lý sẽ thuận lợi khi dạy về mạch nội dung “Năng lượng và sự biến đổi vật lý”.

Ông có khuyến cáo gì với các nhà trường cũng như GV để triển khai dạy được môn KHTN ở các cấp học?

- Từ nay đến khi thực hiện môn KHTN (lớp 6) ít nhất còn 3 năm nữa, đây là thời gian các trường sư phạm tổ chức bồi dưỡng, tập huấn cho đội ngũ GV dạy môn KHTN để có thể dạy tốt môn học.

Những GV có khả năng ngoài việc tập huấn dạy nội dung chuyên môn của mình dần dần sẽ được đào tạo theo cơ chế tín chỉ để có thể đảm nhận thêm những nội dung mới mà mình chưa được đào tạo trước đây.

KHTN là một môn học, không phải 3 môn học riêng rẽ cộng lại một cách cơ học nên hoạt động chuyên môn trong nhà trường cần bố trí lại theo hướng một môn học, GV trong tổ bộ môn KHTN hỗ trợ lẫn nhau những nội dung và chủ đề tích hợp. Ngoài ra, do môn học cần tăng cường hoạt động thực hành và trải nghiệm, nên GV cần phải bỏ nhiều công sức chuẩn bị hơn.

Trân trọng cám ơn ông!

Uyên Na (thực hiện)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Phổ biến giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Ảnh minh hoạ
(PLVN) -  Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) cho biết, mạng lưới giáo dục nghề nghiệp trên cả nước đang tập trung triển khai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về “Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2022-2027”. 

Xác minh thông tin nữ giáo viên mầm non lộ clip nhạy cảm

Đơn trình báo của Trường Mầm non Tuổi Hồng kèm hình ảnh đoạn tin nhắn.
(PLVN) -  Clip nhạy cảm trong nhà nghỉ được đồn đoán là giáo viên mầm non Tuổi Hồng (thị trấn Gio Linh, tỉnh Quảng Trị). Đại diện trường mầm non khẳng định hình ảnh trong clip không phải giáo viên của trường và có đơn đề nghị công an huyện xác minh.

Bắc Giang tổ chức đợt 2 kỳ thi THPT năm 2021 vào ngày 6 và 7/8

Các thi sinh dự thi đợt 1 Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021.
(PLVN) - Theo kế hoạch, đợt 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 do Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giang tổ chức diễn ra vào ngày 6 và 7/8. Tại địa phương này có 8 điểm thi, cán bộ làm nhiệm vụ tại phòng thi có thí sinh F1 phải mặc quần áo bảo hộ phòng, chống dịch COVID-19.

Sinh viên Đại học Công nghiệp Hà Nội nghiên cứu ứng dụng 'bài toán' phát hiện gian lận thi cử

Nhóm sinh viên của Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội nghiên cứu ứng dụng cho bài toán phát hiện gian lận thi cử. (Ảnh minh hoạ).
(PLVN) - Từ một số kết quả nghiên cứu có trước về xử lý ảnh, phát hiện, nhận diện khuôn mặt, ước lượng khung xương người và nhận diện hành vi bất thường, nhóm sinh viên khoa Công nghệ thông tin (CNTT) Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội tiếp tục nghiên cứu và hoàn thành đề tài “Tự động phát hiện hành vi bất thường trong video dựa trên các dạng đặc trưng khác nhau, ứng dụng cho bài toán phát hiện gian lận thi cử”.

Thực hiện nghiêm quy định phòng dịch khi trả phiếu báo điểm cho thí sinh tốt nghiệp THPT

Hình minh hoạ.
(PLVN) - Việc thu hồ sơ trực tiếp tuyển sinh đầu cấp, trả phiếu báo điểm cho thí sinh tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT, Sở GD&ĐT Hà Nội yêu cầu thực hiện nghiêm các quy định phòng, chống dịch COVID-19. Các trường bố trí đầy đủ phòng chờ bảo đảm giãn cách (khoảng cách tối thiểu 2m) tuyệt đối không để tập trung đông người.

Hà Nội có bài thi Ngữ Văn đạt 9,75 điểm

Hình minh hoạ.
(PLVN) - Một giám khảo chấm thi tốt nghiệp THPT ở Hà Nội chia sẻ, có bài thi Ngữ Văn đạt 9,75 điểm. Ngoài ra, có hai bài thi của thí sinh lúc đầu được chấm 10 điểm nhưng đang được cả hội đồng chấm thi xem lại.