Một góc nhìn về vụ nhượng lại Chrysler

Việc chia rẽ của DaimlerChrysler đã đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới trong lĩnh vực ô tô mà lần đầu tiên bị tấn công bởi những nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân.  Điều đáng sợ là nó đe dọa chính những thương hiệu hàng đầu như Mercedes.

Cựu Giám đốc điều hành Jurgen Schrempp có lẽ là người duy nhất hài lòng với sự tan vỡ này. Schrempp, người đã từng nổi danh khi xây dựng liên minh của tập đoàn lớn thứ 5 trên thế giới này, đáng ra phải là kẻ gánh chịu mọi hậu quả. Thực tế thì Schrempp bị nhạo báng là hiện thân của những chính sách quản lý sai lầm và phung phí hàng tỉ đô la. Mọi tài sản mà Schrempp có lẽ đã sở hữu vừa bị phá tan khi người kế nhiệm Dieter Zetsche quyết định chia công ty và bán Chrysler cho Cerberus Capital Management - một công ty vốn cổ phần tư nhân vào ngày thứ Hai ngày 14/5/2007.

Jurgen Schrempp

Thế nhưng bất cứ ai khi thấy Schrempp tuần trước trong chiếc thang máy bằng kính lên văn phòng của mình ở tầng 13 tòa nhà Mercedes-Benz Munich sẽ cảm nhận được vẻ hạnh phúc, thư thái của một người về hưu nửa vời. Tinh thần phấn chấn của người đàn ông 62 tuổi này có lẽ một phần là do ông vẫn còn hàng đống việc phải làm ở cương vị giám đốc của công ty mạng di động Vodafone, nhà sản xuất nội thất sang trọng Richemont, công ty năng lượng ở Nam Phi (South African Coal, Oil and Gas Corporation Ltd) và cương vị cố vấn cho ngân hàng Deustche Bank...

Trong khi ấy, DaimlerChrysler vẫn đang “còng lưng” để trả chi phí văn phòng, thư ký và người quản lý văn phòng mà ngẫu nhiên lại là vợ của Schrempp, bà Lydia, với mức lương hàng năm khoảng 269.000USD.

Schrempp đáng bị trách cứ cho tất cả những điều trên. Làm sao mà một người đẩy công ty tới sự khủng hoảng trầm trọng như thế lại được đối đãi tử tế như vậy? Nhưng Schrempp sẽ cười vào những kiểu buộc tội như thế. Số câu hỏi đặt ra cũng nhiều như hậu quả mà ông đã gây ra kể từ khi sát nhập Daimler-Benz với Chrysler, khiến Daimler phải mang trên mình một gánh nặng quá lớn từ Chrysler trong nhiều năm nay và cả những năm kế tiếp.

Một thế giới mới của quyền mua cổ phiếu

Vào năm mà Daimler-Benz và Chrysler sát nhập, lương của Schrempp nhảy vọt từ 1,8triệu Euro (2,42triệu USD) lên tới 4,5 triệu Euro. Hơn thế, ông còn nắm được những cổ phiếu, mà tới giờ trở thành cả kho tài kếch xù.

Kiểu bù đắp cho nhân viên cấp cao bằng cổ phiếu giá rẻ ngày càng trở nên phổ biến tại Đức, đặc biệt là sau sự liên kết Daimler-Benz và Chrysler, cho phép các lãnh đạo cấp cao của tập đoàn được mua cổ phiếu với giá định trước. Bất cứ sự tăng giá cổ phiếu nào đều đem lại lãi ròng cho người sở hữu.

Giữa năm 2003 và 2004, các lãnh đạo của DaimlerChrysler được quyền sở hữu tới 14,4 triệu cổ phiếu theo kiểu này. Cứ cho rằng trước đây Schrempp, với cương vị lãnh đạo công ty, chỉ được 10% tổng số cổ phiếu thì giờ đây ông đã có tới hơn 1 triệu cổ phiếu mà ông mua với giá bình quân 45 Euro/đầu phiếu. Cuối tuần qua, giá cổ phiếu của DaimlerChrysler là 64 Euro. Giả sử Schrempp bán 1 triệu cổ phiếu thì số tiền mà ông lãi được chỉ dưới 20 triệu Euro.

Thế nhưng chẳng ai ngoài Schrempp hoặc may ra là vợ ông biết chính xác ông sở hữu bao nhiêu cổ phiếu. Một điều bất thường trong chế độ đền bù này là: trong khi lương thực tế của các lãnh đạo thường được công khai thì số cổ phiếu mà họ sở hữu lại được giữ bí mật.

Không lấy gì làm ngạc nhiên, Schrempp từ chối bình luận về vấn đề này. Michael Adams, giáo sư trường đại học Hamburg chuyên ngành kinh doanh, lên tiếng rằng “Vị cựu lãnh đạo này đã hưởng số cổ phiếu với giá rẻ như thế vì chính ông ta đã đẩy công ty xuống đất. Schrempp có thể đứng đó mà hưởng lời trong khi Dieter Zetsche (người kế nhiệm chức vụ CEO) xoay sở để vực giá cổ phiếu lên mức trước đây. Nhưng dẫu sao Schrempp vẫn trở thành một người giàu có.”

Một tương lai đầy gian nan

Viễn cảnh tương lai có vẻ như ít lạc quan hơn đối với những công ty còn lại sau sự chia cắt này. Người kế nhiệm Schrempp – ông Dieter Zetsche – đã thể hiện sự lạc quan khi tuyên bố bán Chrysler cho Cerberus. Nhưng nhìn cận cảnh, rõ ràng đây là thời kỳ khó khăn cho cả Chrysler và Daimler. Doanh số bán hàng của nhà sản xuất Mỹ này đánh dấu sự tụt dốc về khả năng cạnh tranh trong ngành ô tô toàn cầu.

Tính đến giờ, những vụ liên minh hoặc sát nhập đều diễn ra trong khuôn khổ “gia đình” – tức là giữa các nhà sản xuất xe hơi với nhau. Ví dụ, GM mua và bán cổ phiếu của Fiat, BMW mua lại Rover, Porsche chuẩn bị nắm quyền quản lý thương hiệu Volkswagen. Nhưng lần đầu tiên trong lịch sử ngành, một tập đoàn ô tô lớn thứ năm trên thế giới như DaimlerChrysler lại bị sở hữu bởi một công ty vốn cổ phần tư nhân, mà trong quá khứ, chỉ đầu tư vào các công ty linh kiện ô tô.

Cerberus, công ty giờ sở hữu Chrysler, thành lập năm 1992, chuyên mua lại các công ty làm ăn thua lỗ. Cái tên Cerberus trong thần thoại Hy Lạp là tên của một con chó ba đầu canh giữ địa ngục, chỉ cho các linh hồn của người chết vào cửa địa ngục mà không cho thoát ra, nó cũng có nhiệm vụ ngăn chặn người sống lọt vào. Trong mắt của những nhà đầu tư vốn cổ phần tư nhân thì vụ Cerberus mua lại Chrysler là dấu hiệu mở màn cho họ tấn công vào các nhà sản xuất ô tô khác.

Những công ty duy nhất trong cùng lãnh vực ô tô có thể tự tin về sự an toàn của mình trước sự tấn công ấy là Porsche, BMW, Toyota và Peugeot. Tuy nhiên, những công ty này cũng đang phải lưu ý đặc biệt tới lợi nhuận của mình; bằng không, họ một ngày nào đõ cũng lại phải trao cổ phần của mình cho những nhà đầu tư tài chính. Điều này đã gia tăng áp lực cho các công ty ô tô về hoạt động quản lý và nhân sự.

Chrysler cần một đối tác mới

Thomas Larsoda - CEO của Chrysler

Chrysler trong chương trình cải tổ hiện nay dự kiến sẽ cắt giảm 13.000 việc làm - một con số mà ít có khả năng tăng lên dưới tay của những người chủ mới. Bên cạnh đó, cuộc sống cũng không mấy tốt đẹp hơn cho công nhân viên của Chrysler trong tương lai. Ngay cả bây giờ, công ty vẫn phải trả một khoản lương hưu khá lớn và tiền chăm sóc sức khỏe cho nhân viên kể cả khi họ đã về hưu. Hiệp hội công nhân ngành ôtô liên bang (UAW) đã từ chối thương lượng lại hợp đồng về lương với Chrysler như trước đây đã từng làm với GM và Ford. UAW đã lý luận rằng DaimlerChrysler, với tư cách là một liên minh và không nún sâu vào nợ nần như hai nhà sản xuất GM và Ford, vẫn có thể cời lên hàng tỷ đô la tiền lãi.

Nhưng hiện tại, UAW sẽ phải thương lượng bởi vì Cerberus từ chối lời biện luận cũ. Nhân viên của Chrysler có thể sẽ bị mất việc làm. Tuy nhiên, biện pháp cắt giảm chi phí không có nghĩa là tương lai của nhà sản xuất xe hơi Mỹ này được bảo đảm. Trong một thời gian dài, Chrysler sẽ cần có một đối tác mới để hỗ trợ về khung sàn và động cơ cho xe tiết kiệm nhiên liệu.

Các lãnh đạo công ty cho rằng Cerberus đang lên kế hoạch để khiến Chryler trở nên có lợi nhuận một lần nữa và sau đó sẽ bán lại cho một nhà sản xuất xe hơi khác ở Châu Á hay Đông Âu.

Những ngày u ám đối với Daimler

Dieter Zetsche

Tình hình cũng không mấy sáng sủa hơn đối với phía công ty Đức. Daimler AG có thể sẽ trở thành mục tiêu của những công ty vốn cổ phần tư nhân, bất chấp những lời quả quyết của Giám đốc điều hành Zetsche rằng nguy cơ công ty bị các nhà đầu tư tài chính tiếp quản trên thực tế đang giảm. “Chúng tôi giờ đây có thể kiểm soát số phận của chính mình nhiều hơn và tốt hơn rất nhiều so với nửa năm trước đây.” - vị giám đốc nói.

Vào thời gian đó, thực sự đã tồn tại một nguy cơ mà người ta ví như con châu chấu làm suy thoái DaimlerChrysler. Giá trị của tập đoàn trên thị trường sụt xuống hơn 50 tỷ Euro. Các nhà phân tích cho rằng ngày ấy nếu một quỹ bảo hộ nào đó có thể dễ dàng mua được số cổ phần lớn hơn để có quyền buộc những người quản lý phải tách Chryler ra, thì Daimler phải trị giá từ 80 tới 85 tỷ Euro – một mỏ vàng tiềm năng cho những nhà đầu tư tài chính.

Giờ đây khi Chrysler đã thuộc về Cerberus, nguy hiểm lại rình rập Daimler AG bởi công ty này còn giá trị hơn rất nhiều: 65 tỷ Euro. Theo các nhà phân tích, công ty có tổng tiền mặt hơn 12 tỷ Euro, một điều vô cùng hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tài chính.

Để tránh lặp lại quá khứ như thời Schrempp, một quỹ bảo hộ/quỹ phòng ngừa rủi ro sẽ được thiết lập bởi một số người nhất định, có trị giá khoảng 20 tỷ Euro, và gây ảnh hưởng tới quyết định của cấp quản lý công ty, buộc cấp quản lý phải phân bổ tiền mặt dự trữ tới các cổ đông.

Đến nay, tất cả những viễn cảnh này chỉ là sự suy đoán. Nhưng Bodo Uebber – trưởng phòng tài chính của DaimlerChrysler – nhận thấy rủi ro rất lớn nên ông đang cố gắng thuyết phục cổ đông lớn nhất công ty ông Kuwai với 7,1% cổ phần để tăng vốn của công ty lên. Có lẽ Uebber sẽ phải thực hiện một bước đi quyết liệt trong việc phân phối tiền mặt dự trữ qua chính sách cổ tức đặc biệt – một biện pháp có tính phòng ngừa rất thiết thực nhằm giảm sự chú ý của các nhà đầu tư tài chính.

Số phận của Mercedes-Benz

Trong sự chia rẽ của tập đoàn DaimlerChrysler, công ty con Mercedes-Benz có trụ sở tại Stuttgart, Đức sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ phía Audi, BMW, và Lexus của Toyota.

Ba công ty này có lợi thế ở sự bền vững về quyền sở hữu. Hay nói cách khác, họ có khả năng chi trả cho việc đầu tư nghiên cứu động cơ sử dụng các nhiên liệu thay thế, kể cả khi sự cải tiến chưa được áp dụng trên thực tế trong một thời gian dài. Còn với Mercedes-Benz, lợi nhuận giờ đây được coi như mục tiêu sống còn của công ty và Mercedes-Benz sẽ phải trì hoãn việc phát triển những model mà không thể cho nhiều lợi nhuận tức thời.

Công ty cũng chưa có một chiến thuật quản lý cụ thể để làm sao cho Mercedes có thể tồn tại trong đời đại mới này, nhưng các kế hoạch cho vấn đề ấy cũng sẽ sớm được đưa ra.

Còn bây giờ, dù quyết định bán Chrysler của Zetsche dường như là do áp lực từ các nhà đầu tư buộc ông phải làm thế, kế hoạch của Zetsche là tận hưởng sự thoát khỏi Chrysler. “Chúng tôi rất, rất vui mừng.” – ông nói.

• Thu Hồng