Mỗi nhân tài đều sinh ra trong một gia đình, dòng họ

Phát huy truyền thống hiếu học của người dân thành phố Cảng, nhiều năm qua, cuộc vận động xây dựng "gia đình hiếu học", "dòng họ khuyến học" đã trở thành phong trào phát triển sâu rộng từ nông thôn tới thành thị, trải rộng tới thôn xóm, khu dân cư, cơ quan, công xưởng. Có thể nói phong trào này ảnh hưởng lớn tới quyết tâm của mỗi gia đình, dù khó khăn đến đâu cũng lo cho con cái học hành thành đạt, điều đó cũng thúc đẩy phong trào toàn dân chăm lo cho sự nghiệp giáo dục. Từ trong phong trào đó, hàng chục gia đình hiếu học, dòng họ khuyến học đã nổi lên như những điển hình về công tác khuyến học, khuyến tài. Tại Đại hội "Gia đình hiếu học, dòng học khuyến học tiêu biểu toàn quốc lần thứ 2", thành phố Hải Phòng có 2 dòng họ khuyến học, 3 gia đình hiếu học được vinh dự đại diện cho hàng nghìn gia đình, dòng họ tiêu biểu thành phố Cảng dự đại hội.

Gia đình: trường học đầu tiên của mỗi người

Gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành, phát triển nhân cách, trí tuệ của mỗi con người. Những đứa trẻ sinh ra trong những gia đình có truyền thống hiếu học sẽ có được những điều kiện tiên quyết để đi đến thành công trên con đường học thức. Ba gia đình hiếu học tiêu biểu đại diện cho thành phố Hải Phòng dự "Đại hội gia đình hiếu học, dòng họ khuyến học toàn quốc" có những hoàn cảnh khác nhau: có gia đình nông dân, có gia đình công chức về hưu.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết gặp gỡ các đại biểu thành phố Hải Phòng và các tỉnh, thành phố tại đại hội

Tới xã Tân Viên, huyện An Lão, bà con ở vùng đất thuần nông này nói tới gia đình ông Đào Bá Thìn như là một niềm tự hào của cả xã. Ở vùng quê quanh đời làm nông nghiệp này, việc nuôi một người con đi học đại học là cả một vấn đề. Vậy mà gia đình ông nông dân Đào Bá Thìn đã lần lượt nuôi cả 5 người con học đại học. Để có tiền nuôi con ăn học, ông bà ngoài việc chăm chút thửa ruộng, mảnh vườn, những ngày nông nhàn ông lại khăn gói lên thành phố làm thuê bằng nghề thợ nề. Bắt đầu từ năm 1994, khi người con thứ nhất Đào Bá Hiệp trúng tuyển vào Trường Đại học Thủy lợi, tới năm 2005, cậu con trai út Đào Bá Đoàn thi đỗ vào Đại học Ngoại thương, vợ chồng ông đã trải qua 14 năm làm việc để nuôi con ăn học. 14 năm vất vả, giờ đây vợ chồng người nông dân Đào Bá Thìn đã được hưởng những trái ngọt mà mình vun trồng bằng mồ hôi, xương máu, 4 người con đầu đã ra trường, có công việc ổn định, chỉ duy cậu con út đang tiếp tục học tập để nối bước các anh.

Gia đình ông Vũ Văn Ngùng ở xã Kiến Thiết (Tiên Lãng) và gia đình ông Nguyễn Quang Đăng ở phường Vạn Sơn (Đồ Sơn) cũng là những điển hình trong phong trào gia đình hiếu học. Gia đình ông Vũ Văn Ngùng, một gia đình với 4 thế hệ cùng chung sống trong một gia đình, sự hiếu học đã được truyền từ đời này sang đời khác. Để lần lượt nuôi 4 người con học đại học, mặc dù về hưu nhưng ông phải làm thêm nhiều nghề, từ xay xát, nghiền thức ăn gia súc, còn bà ngoài cấy cày một mẫu ruộng phải thêm nghề may, buôn bán tạp hoá. Với gia đình ông Đăng, cả hai vợ chồng vốn là giáo viên. Lương của hai ông bà cộng với số tiền tích cóp từ làm thêm nghề trồng rau, bán cá cũng không đủ để lo cho 4 người con học cao đẳng, đại học rồi thạc sỹ. Để có tiền nuôi con ăn học, vợ chồng ông phải bán đi một phần đất. Không phụ lòng bố mẹ, những người con của ông bà đều học giỏi và có việc làm ổn định, 3  người theo nghiệp bố mẹ làm giáo viên, cậu con út sau khi tốt nghiệp được nhà trường tạo điều kiện cho đi học tiếp lớp tài năng trẻ. Ra trường với tấm bằng thạc sỹ, tới đầu năm 2007, anh đã được đề bạt làm giám đốc Maketting của công ty bán lẻ FPT.

Ba gia đình tiêu biểu cho thành phố Cảng dự đại hội "Gia đình hiếu học, dòng học khuyến học tiêu biểu toàn quốc lần thứ 2". Mỗi gia đình có một hoàn cảnh riêng, cách động viên khuyến khích con em học tập riêng, nhưng ở họ đều có một điểm chung là quyết định hướng cho con em có một nền tảng kiến thức vững chắc đáp ứng được nhu cầu của xã hội để sau này làm giàu cho bản thân, gia đình, xã hội. Những giọt mồ hôi, công sức của cha mẹ đổ xuống để lo cho con cái ăn học được đền đáp xứng đáng bằng niềm tự hào của cha mẹ khi những đứa con yêu dấu của mình trưởng thành, đóng góp thật nhiều cho xã hội.

Những dòng họ vinh hiển nhờ sự học

Ở Việt Nam, dòng họ bền vững trong nếp sống cộng đồng, mỗi người, mỗi gia đình đều có nguồn cội xuất phát từ một dòng họ. Mối liên kết dòng họ tưởng như không thành văn, thành luật nhưng vô cùng chặt chẽ, không chỉ một vài đời con cháu mà nhiều nơi hội đồng gia tộc truyền đời tới vài ba chục thế hệ. Chính vì vậy, rất chính xác khi nói dòng họ có vai trò đặc biệt quan trọng tới quyết định phấn đấu học tập của mỗi thành viên.

Theo ông Phạm Ngọc Nghiêm, Uỷ viên thường trực Hội Khuyến học thành phố: Ở thành phố Hải Phòng ghi nhận nhiều dòng họ vinh hiển nhờ sự học như dòng họ Đào Đăng Mạnh Trọng ở Cổ Am (Vĩnh Bảo), dòng họ Trần Thành ở Kiến An, dòng họ Bùi Tú ở Kiến Thuỵ... Có những dòng họ  có truyền thống hiếu học từ thời phong kiến đến nay, có những dòng họ nghèo, thất học nhiều, chỉ sau giải phóng mới có điều kiện trở thành dòng họ hiếu học.

Vùng nội đô thành phố, nhiêu người biết tới dòng họ Trịnh - Phương Lưu bởi truyền thống hiếu học, đỗ đạt. Từ thời phong kiến, khi cụ tổ Trịnh Xuân An tới định cư tại làng Phương Lưu rồi học hành, thi đỗ tiến sỹ Hoàng Giáp đã đặt nền móng cho phong trào hiếu học của dòng họ này. Dòng họ này đã có nhiều người đỗ đạt tới đệ tam, đệ nhị trong các kỳ thi hương, hội, đình của các kỳ thi thời phong kiến, ra làm quan giúp sức cho đời. Tiếp theo truyền thống đó, ngày nay dòng họ cũng đặc biệt quan tâm tới việc khuyến học, khuyến tài. Tới nay dòng họ với gần 700 nhân khẩu này không có trường hợp nào thất học. Dòng họ đã đứng ra thành lập Hội Khuyến học, động viên khuyến khích con em trong họ hăng say học tập. Từ truyền thống hiếu học, tới nay dòng họ Trịnh - Phương Lưu có 1 tiến sĩ, 17 kỹ sư, 10 người là giám đốc các doanh nghiệp. Một minh chứng rõ nét trong việc khuyến khích học tập: Ngay trong khuôn viên từ đường dòng họ có một thư viện tổng hợp nhỏ với trên 5000 đầu sách các loại để phục vụ việc học tập, trau dồi kiến thức của con em, dòng tộc.

Khác với dòng họ Trịnh - Phương Lưu, dòng họ Lê Quang ở xã Tân Liên (Vĩnh Bảo) thời phong kiến không có nhiều người đỗ đạt thành danh. Dòng họ ở vùng quê thuần nông này trước năm 1999 cũng có một vài người đỗ đạt nhưng số đó không nhiều. Để cho con cháu có động lực phấn đấu thì bà con thân tộc phải hết sức động viên. Chính từ lý do đó, những bậc cao niên trong họ đã họp nhau lại thành lập một ban vận động xây dựng quỹ. Quỹ khuyến học dòng họ Lê Quang có nhiệm vụ tới từng gia đình động viên con em họ học tập. Từ sự động viên kịp thời tới những học sinh, sinh viên chăm ngoan, học giỏi, ngay trong dòng họ có một phong trào thi đua học tập giữa các gia đình. Toàn dòng họ hiện có 21 người học đại học cùng hàng chục người học các trường cao đẳng, trung cấp. Từ chỗ là một dòng họ nghèo, thuần nông, tới nay dòng họ này không còn gia đình nghèo, nhiều người trong dòng họ thành đạt giữ nhiều cương vị quan trọng trong nhiều các cơ quan nhà nước cũng như các doanh nghiệp ngoài quốc doanh.  

 "Gia đình hiếu học", "dòng họ khuyến học" là những mô hình độc đáo, là truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Chính sự học đã làm rạng danh tên tuổi những gia đình, vinh danh những dòng họ. Đối với người dân thành phố Cảng vốn tự hào về truyền thống hiếu học của quê hương với những vị trạng nguyên lừng lẫy tiếng tăm trong lịch sử. Ngày nay, sự học không gói gọn trong việc học hành, thi đỗ làm quan, nhưng học để tích lũy tri thức, cống hiến cho quê hương, đất nước thì luôn luôn cần. Những  gia đình hiếu học, dòng họ khuyến học điển hình của thành phố là những tấm gương để mỗi gia đình, dòng họ noi theo, phấn đấu tạo thành một thành phố học tập, xã hội học tập.

Việt Hòa