“Mở” trong áp dụng phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình

(PLVN) - Hiện nay, có rất nhiều phong tục, tập quán (PTTQ) trong hôn nhân và gia đình (HN&GĐ) được người dân các địa phương duy trì. Luật HN&GĐ năm 2014 đã chính thức ghi nhận việc áp dụng tập quán nhưng thực tế vẫn còn khó khăn cho các cơ quan có liên quan trong giải quyết các vụ việc về HN&GĐ và cũng chưa phát huy được tính chất tốt đẹp của tập quán mà chính Luật đặt ra. 
Hình minh họa Hình minh họa

Luật HN&GĐ 2014 đã nêu khái niệm tập quán về hôn nhân và gia đình. Theo đó, đây là quy tắc xử sự có nội dung rõ ràng về quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ hôn nhân và gia đình, được lặp đi, lặp lại trong một thời gian dài và được thừa nhận rộng rãi trong một vùng, miền hoặc cộng đồng.

Để bảo đảm tính khả thi trong quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) và luật khác có liên quan, tạo cơ chế pháp lý đầy đủ hơn trong giải quyết vụ việc dân sự (trong đó có quan hệ hôn nhân & gia đình), trên cơ sở kế thừa quy định của BLDS năm 1995, BLDS năm 2005, quy định của Luật Thương mại, Luật HN&GĐ... và thông lệ quốc tế, BLDS năm 2015 cũng quy định cụ thể hơn về việc áp dụng tập quán, áp dụng tương tự pháp luật.

Khoản 2 Điều 5, Điều 6 BLDS năm 2015 còn ghi nhận vị trí của tập quán là nguồn luật bổ sung có vị trí đầu tiên trong trường hợp pháp luật không quy định, sau đó mới đến các nguồn khác như quy định của pháp luật điều chỉnh quan hệ dân sự tương tự, nguyên tắc cơ bản của pháp luật, án lệ, lẽ công bằng. 

Tuy nhiên, tại một số địa phương như Lai Châu, Cao Bằng, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Quảng Ninh… hiện nay vẫn còn một số PTTQ ở những thôn bản vùng cao, vùng sâu, vùng xa như hiện tượng đặt dâu trước, tục ở rể (mặc dù chúng chỉ mang tính hình thức); tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết; việc đăng ký kết hôn không do UBND cấp xã thực hiện; cấm kết hôn giữa những người có họ trong phạm vi từ bốn đời trở lên; bắt buộc người phụ nữ góa chồng hoặc người đàn ông góa vợ, nếu kết hôn với người khác thì phải trả lại tiền cưới cho nhà chồng cũ hoặc nhà vợ cũ; đòi lại của cải, phạt vạ khi vợ, chồng ly hôn…

Với những tập quán trên, người ta vẫn cho rằng khó có thể xác định đâu là tập quán cần được kế thừa và phát huy hay tập quán nào cần được xóa bỏ vì quan niệm của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng, tầng lớp xã hội khác nhau. Do đó, việc đưa Luật HN&GĐ đi vào đời sống xã hội còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các địa bàn ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người. 

Điển hình là, nhiều trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng mà không có đăng ký kết hôn, nhưng lại được cộng đồng dân cư nơi họ cư trú công nhận, bảo vệ. Khi xảy ra tranh chấp, Tòa án căn cứ vào quy định của Luật HN&GĐ để tuyên bố không công nhận hôn nhân của các đương sự. Tuy nhiên, đương sự, gia đình và dòng họ hai bên thì không đồng tình với quyết định của Tòa án.

Cũng có trường hợp nam nữ khi kết hôn không vi phạm quy định của Luật về cấm kết hôn giữa những người có họ trong phạm ba đời, song theo tập quán, họ vẫn thuộc phạm vi quan hệ họ hàng không được kết hôn, bởi vậy, họ đã bị gia đình, cộng đồng không cho kết hôn hoặc không thừa nhận hôn nhân… Ngoài các trường hợp này, việc tranh chấp về các lễ vật, sính lễ trong ngày cưới, kết hôn cũng đang tiếp tục xảy ra và được giải quyết một cách không thống nhất... 

Nhiều ý kiến đề nghị, nếu thời gian tới sửa đổi, bổ sung Luật HN&GĐ cần pháp điển hóa một số PTTQ tiến bộ, phù hợp với thực tế đời sống xã hội thành những quy phạm trong Luật, nhằm điều chỉnh có hiệu quả quan hệ HN&GĐ đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Bên cạnh đó, cũng phải quy định cụ thể trong Luật các điều kiện đảm bảo khi thực hiện việc áp dụng PTTQ để giải quyết các quan hệ HN&GĐ.

T.Công
Cùng chuyên mục
Cục Thi hành án dân sự Vĩnh Phúc đối thoại với ngân hàng

Cục Thi hành án dân sự Vĩnh Phúc đối thoại với ngân hàng

(PLVN) - Mới đây, tại trụ sở Ngân hàng nhà nước CN Vĩnh Phúc, diễn ra buổi đối thoại giữa Cục THADS tỉnh, Ngân hàng nhà nước CN Vĩnh Phúc với Ngân hàng VPBANK nhằm thống nhất giải quyết dứt điểm những khó khăn vướng mắc liên quan đến các vụ việc thi hành án của ngân hàng. VPBank.

Đọc thêm

Doanh nhân Xuân Trường và những công trình để đời

Ông Trường cùng một chính trị gia nổi tiếng thế giới.
(PLVN) - Với quan niệm sống “để lại gì cho đời”, doanh nhân Nguyễn Văn Trường cho biết đã, đang và sẽ tiếp tục xây các công trình nổi tiếng, để đời; như một cách “ghi danh” cho thế hệ mai sau, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Vị Giám đốc ‘lan tỏa’ chính sách bảo hiểm đến người dân

Vị Giám đốc ‘lan tỏa’ chính sách bảo hiểm đến người dân
(PLVN) - Thấy được những quyền lợi, lợi ích cho người dân từ chính sách bảo hiểm của Nhà nước, Giám đốc Bảo hiểm Xã hội huyện Thới Bình (tỉnh Cà Mau) Trịnh Chí Linh đã nỗ lực, sáng tạo trong cách làm để đưa chính sách bảo hiểm đến với người dân trên địa bàn huyện một cách hiệu quả, tích cực.

Lâm Đồng: Chấn chỉnh công tác xây dựng, kiểm tra văn bản pháp luật

Sở Tư pháp Lâm Đồng yêu thường xuyên kiểm ra công tác xây dựng, ban hành VBQPPL.
(PLVN) -  Tăng cường phối hợp giữa cơ quan, địa phương trong việc lấy ý kiến dự thảo văn quy phạm pháp luật (VBQPPL); kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc ban hành văn bản trái pháp luật…là những giải pháp chủ yếu nhằm chấn chỉnh công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn Lâm Đồng.

Người cán bộ tuyên giáo 37 năm miệt mài với công tác tuyên truyền pháp luật

Người cán bộ tuyên giáo 37 năm miệt mài với công tác tuyên truyền pháp luật
(PLVN) - Trải qua hơn 37 năm công tác trong ngành Tuyên giáo với nhiều vị trí công việc khác nhau, bên cạnh nhiệm vụ chuyên môn, ông Nguyễn Thanh Hiền - Phó trưởng Ban thường trực, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Hội đồng phối hợp tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật tỉnh Tiền Giang luôn gắn bó, tâm huyết với công tác tuyên truyền pháp luật.

“Nữ tướng” cháy hết mình với ngành Tư pháp Tuyên Quang

Bà Nguyễn Thị Thược, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Sở Tư pháp chủ trì họp Hội đồng thẩm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật tỉnh Tuyên Quang.
(PLVN) - Trong Công văn 2088/UBND-NC của UBND tỉnh Tuyên Quang về lựa chọn, đề cử cá nhân tham gia chương trình bình chọn, tôn vinh “Gương sáng Pháp luật”; Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Nguyễn Thị Thược được đánh giá là người tâm huyết với ngành Tư pháp, công cuộc cải cách hành chính, phục vụ nhân dân.

Hạnh phúc khi làm điểm tựa trợ giúp pháp lý của người nghèo

Trợ giúp viên pháp lý Lê Văn Lý.
(PLVN) - Gần 12 năm gắn bó với công việc trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người dân tộc thiểu số, anh Lê Văn Lý đã tham gia tố tụng hàng trăm vụ việc. Với anh, được trở thành điểm tựa của người nghèo, người yếu thế là niềm vui; cũng là mục đích công việc mà anh hướng đến.

Đảm bảo công tác phổ biến, giáo dục pháp luật triển khai hiệu quả

Đảm bảo công tác phổ biến, giáo dục pháp luật triển khai hiệu quả
(PLVN) -  Sáng 21/9, Vụ trưởng Vụ PBGDPL Lê Vệ Quốc chủ trì buổi làm việc với các đơn vị về đánh giá tình hình triển khai các quy định trong Thông tư liên tịch số 14/2014/TTLT-BTC-BTP quy định việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) và chuẩn tiếp cận pháp luật (CTCPL) của người dân tại cơ sở.