Mộ cổ Kim Động (Hưng Yên): Chôn người chết bằng thuyền độc mộc!
Một ngôi mộ vừa được tìm thấy bên triền sông Cửu An, thuộc thôn Động Xá, xã Lương Bằng, huyện Kim Động, tỉnh Hưng Yên. Đây không chỉ là ngôi mộ có quan tài hình thuyền như những phát hiện trước đó, mà thực sự là một con thuyền độc mộc chở người Đông Sơn vào giấc vĩnh hằng từ 2.500 năm trước.
Khi nắp quan tài bật mở, người ta thấy tất cả bùn đất tích tụ từ thiên niên kỷ I trước CN phủ kín hiện vật. Khi lớp bùn được gạt ra, nhóm khai quật nhìn thấy người chết đặt nằm ngửa, thân bó vải, hai tay để xuôi, chân duỗi thẳng. Ngoài ra, còn có một số hiện vật đi kèm là đồ gốm, hạt thực vật. So với các mộ thuyền Đông Sơn được phát hiện từ những năm 1960, 1970 tại Châu Can (Hà Tây), Việt Khê (Hải Phòng), La Đôi (Hải Dương)..., đây là mộ duy nhất còn nguyên vẹn xương cốt với quần áo hoàn chỉnh.
Phát hiện này khiến các chuyên gia Viện Khảo cổ và Trung tâm nghiên cứu tiền sử Đông Nam Á vô cùng phấn khởi. Bởi tìm hiểu về nguồn gốc dân tộc thì cốt sọ giữ vai trò quan trọng nhất. Nhưng những cốt sọ trước đây thường bị mủn nát. Trong khi đó, những cốt sọ có liên quan đến việc giải quyết vấn đề nguồn gốc trực tiếp của dân tộc Việt
Quan tài Động Xá dài 2,3m, phần đầu rộng 0,73m, phần đuôi rộng 0,4m. Cả thân và nắp đều được khoét vũm lòng máng. Do bị ngâm bùn nước lâu ngày nên quan tài có mầu nâu đen, nhờ làm bằng loại gỗ tốt nên vẫn còn chắc chắn. Một điểm đặc biệt là mộ thuyền Động Xá được làm bằng chính con thuyền gỗ độc mộc chứ không phải lấy thân cây khoét rỗng như các di chỉ mộ táng Đông Sơn khác. Theo ông Nguyễn Văn Việt (Giám đốc Trung tâm nghiên cứu tiền sử Đông Nam Á) thì Động Xá là điểm đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á tìm được thuyền độc mộc Đông Sơn!
Tín ngưỡng về chiếc thuyền đưa hồn người chết đến thế giới bên kia vốn là một tín ngưỡng tiền Phật giáo ở Đông Nam Á. Cư dân ở xứ sở thờ thần Mặt trời luôn tin rằng linh hồn người chết sẽ được chở đến thế giới bên kia, xứ sở của hồn, trên một con thuyền. Và để chuẩn bị cho cuộc viễn du về xứ sở của hồn, người ta đã chất lên chiếc thuyền nhiều thứ dụng cụ, vũ khí và cả sinh vật. Người ta cũng đã bỏ rất nhiều công phu để làm nên một chiếc quan tài như đã phát hiện. Với trình độ kỹ thuật lúc bấy giờ, đặc biệt là kỹ thuật chế tác đồ gỗ đã phát triển, thì việc chế tác quan tài mộ thuyền hay kỹ thuật đóng thuyền, có lẽ không khó khăn gì.
Theo các nhà khảo cổ học, mộ thuyền ở Việt Nam chủ yếu tập trung ở miền đất thấp của châu thổ Bắc Bộ và vùng đồng lầy trũng sông Đáy, sông Hồng. Như vậy, làm thế nào sau 2.500 năm, các xác chết vẫn còn nguyên vẹn xương cốt, trong khi kỹ thuật ướp xác và sử dụng hợp chất đến thời Lê sơ mới có? Kỳ thực, người Đông Sơn ở Động Xá cũng tiễn đưa thân nhân của mình như ngày nay, tức là đặt quan tài dưới lòng đất rồi lấp đất lên. Nhưng thật may mắn, do quan tài nằm sâu dưới lớp đất sú vẹt (lớp này là kết quả của quá trình biển tiến cách đây trên dưới 4.000 năm), nên tiết ra khí Mê tan nồng độ cao có khả năng tiêu diệt các loại vi khuẩn ăn gỗ. Bởi vậy mà nó vẫn còn nguyên vẹn đến nay.
'Sự kiện' Động Xá, một vùng chiêm trũng diện tích chỉ vài trăm mét vuông, có mật độ đậm đặc các di tích mộ thuyền Đông Sơn (gần 40 mộ từ trước đến nay) cùng với trống đồng Động Xá cũng lần đầu tiên được phát hiện (năm 1998) thực sự là tín hiệu khả quan. Theo TS Liêm, có khả năng Động Xá vừa là di chỉ cư trú, vừa là di chỉ mộ táng.(theo Thể thao và văn hoá)