Minh bạch việc trưng mua, trưng dụng tài sản

Điều kiện trưng mua, trưng dụng

Làm rõ khái niệm “trường hợp thật cần thiết”, điều kiện thực hiện việc trưng mua, trưng dụng tài sản là những vấn đề các đại quan tâm. Đa số ý kiến cho rằng vấn đề này cần được cân nhắc kỹ bởi theo quy định của Hiến pháp, việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ đặt ra trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng- an ninh (QP- AN) và lợi ích quốc gia. Các trường hợp khẩn cấp như thiên tai, thảm họa, truy bắt tội phạm..., trong hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định. Đại biểu Nguyễn Phú Đông (Bắc Ninh) cho rằng, không nên mở quá rộng điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản. Theo đại biểu Trần Văn Kiệt (Vĩnh Long), việc mở rộng điều kiện để trưng mua, trưng dụng tài sản cần được cân nhắc thận trọng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức có tài sản bị trưng mua, trưng dụng. Mặc dù việc trưng dụng, trưng mua có được bồi thường, trả giá nhưng ít nhiều vẫn động chạm đến quyền lợi và cuộc sống của người dân. Nếu quy định rõ ràng, minh bạch, người dân sẽ sẵn sàng góp sức, nếu không, dù có dùng luật cũng không thuyết phục được lòng người. Luật cần quy định cụ thể chặt chẽ mức độ cần thiết quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản?

Đại biểu Trần Bá Thiều (Hải Phòng) và nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn và đề nghị cần quy định rõ "những trường hợp thật cần thiết vì lý do QP-AN và vì lợi ích quốc gia” là những trường hợp nào, tránh việc luật này lại là luật tổng hợp của nhiều luật khác. Đại biểu Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội) cho rằng nếu dự thảo Luật chưa làm rõ khi nào thì quyết định trưng mua, khi nào thì quyết định trưng dụng mà chỉ quy định chung chung, rất khó và phức tạp khi tổ chức thực hiện.

Xác nhận quyết định trưng dụng bằng lời nói

 Nhìn chung các ý kiến cho rằng, để đáp ứng yêu cầu về tài sản trong trường hợp thật cần thiết vì lý do QP- AN và lợi ích quốc gia, việc ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản bằng lời nói là cần thiết, nhưng cần quy định chặt chẽ hơn. Nên khoanh lại diện được áp dụng việc trưng dụng bằng lời nói; quy định cụ thể hơn những trường hợp, tình huống, điều kiện áp dụng nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, chặt chẽ, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người có tài sản bị trưng dụng. Có như vậy, mới hạn chế tối đa việc áp dụng hình thức trưng dụng bằng lời nói, tránh lạm dụng hoặc lợi dụng, tranh chấp, khiếu nại, tố cáo có thể phát sinh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức có tài sản bị trưng dụng.

Theo đại biểu Trần Văn Kiệt (Vĩnh Long), quyết định trưng dụng tài sản bằng lời nói là vấn đề mới ở nước ta, sẽ thiếu khả thi nếu không đảm bảo được lòng tin của nhân dân, kiểm soát được tình trạng giả mạo, giả danh, lợi dụng sơ hở trục lợi. Giải quyết những vấn đề "hậu quyết định bằng lời nói" cũng sẽ là vấn đề khó khăn, phát sinh bức xúc nếu không được quy định chặt chẽ. Đại biểu Nguyễn Phú Đông (Bắc Ninh), Nguyễn Văn Luật (Kiên Giang) đề nghị, việc ra quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản bằng lời nói nhất thiết phải có văn bản xác nhận, thể hiện nghĩa vụ, trách nhiệm của người ra quyết định đó, đồng thời phải giao ngay văn bản này cho người có tài sản được trưng dụng. Để chặt chẽ hơn, sau đó, người ra quyết định bằng lời nói phải báo cáo ngay bằng văn bản hoặc hình thức khác cho người đứng đầu cơ quan, đơn vị có thẩm quyền.

Về giá trưng mua tài sản

Hầu hết các ý kiến đều tán thành quy định giá trưng mua tài sản như trong dự thảo là xác định theo nguyên tắc giá thị trường để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người có tài sản trưng mua và phù hợp với điều 23 Hiến pháp năm 1992. Theo các đại biểu, mặc dù quan hệ mua bán trong trường hợp này là áp đặt, nhưng không có nghĩa là đương nhiên áp đặt về giá, mà phải bảo đảm quyền lợi kinh tế của người có tài sản bị trưng mua và phải thực hiện theo cơ chế thoả thuận, trừ trường hợp không thoả thuận được mới phải áp dụng biện pháp áp đặt của cơ quan nhà nước. Quy định như trong dự thảo có tính “mở”, vừa bảo đảm tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản trưng mua, vừa tiết kiệm thời gian, chi phí cho việc định giá nếu thực hiện được cơ chế thoả thuận. Theo đại biểu Nguyễn Văn Luật (Kiên Giang), giá trưng mua tài sản nên quy đổi theo vàng hoặc tài sản nào tương đương; trường hợp không thống nhất được giá, phải quy định rõ thành phần của hội đồng định giá.

Các đại biểu Lê Văn Hưng (Hưng Yên), Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội)... cho rằng, không nên quy định cơ chế thoả thuận giữa người có tài sản trưng mua và người ra quyết định trưng mua vì quyết định trưng mua là quyết định hành chính. Theo đó, giá trưng mua do người quyết định trưng mua áp đặt, phải xác định là để phục vụ lợi ích quốc gia. Theo đại biểu Cầm Chí Kiên (Sơn La), trong các trường hợp khẩn cấp, thông thường giá cả bao giờ cũng cao hơn; do đó cần tính đến cả yếu tố truyền thống dân tộc, động viên, khuyến khích tinh thần vì lợi ích quốc gia, phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, tương thân, tương ái trong cộng đồng, xã hội. Luật cũng cần đặt vấn đề khen thưởng, ghi công những người có đóng góp cho đất nước.