Máu hiến đi đâu, về đâu?

Hiến máu tình nguyện đã trở thành một nét đẹp đời thường của cá nhân đối với cộng đồng. Song, không ít người hiến máu luôn muốn biết nhưng ngại hỏi, máu thì mình gần như “cho không biếu không” mà các bệnh viện thì xuất máu ra là thu tiền vô, chẳng biết lời lỗ thế nào?

Máu đổi máu

	Chưa bao giờ máu bị “quá đát” ở Khoa Huyết học – Truyền máu, BV Đà Nẵng.

Ở Đà Nẵng, nhằm ổn định nguồn máu dự trữ, sẵn sàng cung ứng cho các ca cấp cứu, Khoa Huyết học – Truyền máu (Bệnh viện Đà Nẵng) đã động viên người nhà bệnh nhân hiến máu để bù vào lượng máu cấp cho bệnh nhân. Những người hiến máu đột xuất này được cấp giấy Chứng nhận Hiến máu tình nguyện (HMTN) và hưởng các chế độ bồi dưỡng. Người nhà đau, thân nhân cũng phải đóng góp ít nhiều tùy theo khả năng của mình là đúng đạo nghĩa rồi. Có điều, không phải ai cũng vui vẻ nhận lời, bởi ai cũng nghĩ, máu mình thì cho không, mà máu truyền cho thân nhân của mình thì lại phải mất tiền mua phiếu.

Để giải tỏa những vướng mắc tâm lý này, cần có một sự giải thích cặn kẽ từ phía những người thầy thuốc. Theo Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Thị Thúy Hồng, Phó Trưởng khoa Huyết học – Truyền máu (Bệnh viện Đà Nẵng), máu cấp cho bệnh nhân là máu “sạch”, đã qua các khâu sàng lọc, xét nghiệm đúng tiêu chuẩn bằng các trang thiết bị hiện đại. Trong khi đó, máu của người nhà bệnh nhân hiến tại chỗ (máu “tươi”) cũng như máu của những người HMTN khác, cần phải được làm “sạch” bằng các xét nghiệm theo quy định của Bộ Y tế trước khi truyền cho người bệnh.

Theo Thông tư Liên tịch số 12/2004/TTLT-BTC-BYT ngày 25-2-2004 giữa hai Bộ Tài chính và Y tế, một đơn vị máu chuẩn có khối lượng 250ml giá 260.000 đồng, đây là cơ sở để thanh toán với người bệnh và các cơ sở khám, chữa bệnh có nhu cầu sử dụng máu.

Thông tư quy định, khi hiến 1 đơn vị máu (250ml), người hiến máu chuyên nghiệp được bồi dưỡng trực tiếp 140.000 đồng; người HMTN được nhận 80.000 đồng (gồm quà tặng trị giá 50.000 đồng, hỗ trợ chi phí đi lại 20.000 đồng, ăn uống nhẹ tại chỗ 10.000 đồng). Ngoài ra , để có 1 đơn vị máu đạt chuẩn, còn phải có hàng loạt chi phí khác như chi cho phương tiện, dụng cụ lấy và chứa máu; chi khám lâm sàng, làm các xét nghiệm cần thiết (riêng xét nghiệm HIV đã được Nhà nước cấp kinh phí thông qua Dự án Phòng chống HIV/AIDS nên không tính vào đây); bù chi phí do phải hủy những đơn vị máu không đạt tiêu chuẩn; chi hỗ trợ công tác tổ chức tư vấn cho người HMTN; chi phí in Giấy chứng nhận HMTN; chi cho công tác tuyên truyền, vận động, tổ chức ngày HMTN.

Trong thực tế, nhiều người nhà bệnh nhân hiến máu theo kiểu “máu đổi máu”, bảo cứ truyền thẳng cho bệnh nhân. Những trường hợp này, theo bác sĩ Thúy Hồng, cũng phải xử lý máu bằng test nhanh trước khi truyền cho người bệnh. Nhưng làm test nhanh thì cũng phải mua phiếu, tổng cộng các khoản đến hơn 300 nghìn đồng. Cuối cùng, họ xin cấp máu “sạch” do bệnh viện cấp với giá chỉ 260 nghìn đồng/đơn vị máu hơn là nằng nặc đòi truyền thẳng máu mình cho bệnh nhân người nhà.

Gửi máu vô ngân hàng, cần thì “rút”

	Trang thiết bị hiện đại đã giúp BV Đà Nẵng tự chủ được “ngân hàng máu” phục vụ người bệnh.

Phía sau Giấy chứng nhận HMTN có ghi: “Giấy chứng nhận này được giao cho người hiến máu sau mỗi lần HMTN. Có giá trị để truyền máu miễn phí bằng số lượng máu đã hiến, khi bản thân người hiến máu có nhu cầu sử dụng máu, tại tất cả các cơ sở y tế công lập trên toàn quốc”. Đây là hình thức bồi hoàn máu nhằm động viên cộng đồng tham gia HMTN để cứu sống con người.

Không ít người HMTN ở Đà Nẵng đã được bồi hoàn máu mà gần đây nhất, theo bác sĩ Thúy Hồng, là một sinh viên Trường Đại học Bách khoa Đà Nẵng. Bạn trẻ này chẳng may bị tai nạn, rất cần máu, khi người nhà xuất trình Giấy chứng nhận HMTN, Giám đốc Bệnh viện Đà Nẵng đã duyệt trả lại máu để truyền cho bạn.

Người HMTN, nhất là những người hiến máu nhiều lần, vẫn thắc mắc là lượng máu bồi hoàn này, ngoài bản thân họ, có thể cho người nhà của họ được không? Theo giải thích của PGS.TS Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu Trung ương, thực ra đây đang là bước làm thử quy định tại Thông tư liên tịch số 12 nói trên, rằng người HMTN “chỉ được miễn trả tiền máu tối đa bằng số lượng máu đã hiến theo Giấy chứng nhận HMTN”, xem lượng máu bồi hoàn nhiều hay ít để có những thay đổi mới phù hợp hơn, nhằm tôn vinh xứng đáng nghĩa cử cao đẹp của những người HMTN. Nếu ít, diện bồi hoàn máu sẽ được mở rộng hơn tới bố mẹ, vợ chồng, con cái... của người HMTN.

Một vấn đề tế nhị khác, những người HMTN muốn biết, nhưng ngại hỏi. Theo Thông tư Liên tịch 12 nói trên, người hiến 250ml máu sẽ được tặng quà trị giá 50.000 đồng, hiến 350ml được tặng 70.000 đồng, và 450ml được tặng 90.000 đồng. Tuy nhiên, Thông tư số 40/2007/TT-BTC ngày 23-4-2007 của Bộ Tài chính về hướng dẫn mức chi cho công tác tuyên truyền, vận động, thu gom, sàng lọc một đơn vị máu đạt tiêu chuẩn thì mức chi quà tặng bằng hiện vật đối với tất cả những người hiến 250ml, 350ml và 450ml đều cùng trị giá 50.000 đồng. Đây là một trong những lý do góp phần làm sút giảm lượng người gửi máu vô... ngân hàng.

Tỷ lệ người dân HMTN càng cao thì càng đạt chuẩn an toàn.

HMTN là một hình thức gửi máu vô ngân hàng, đến lúc cần kíp người HMTN lại có thể “rút” máu ra để cứu mạng sống chính mình. “Ngân hàng máu” ở Khoa Huyết học – Truyền máu Bệnh viện Đà Nẵng lúc nào cũng sẵn sàng một lượng máu dự trữ nhất định, không chỉ cung cấp máu cho nội bộ bệnh viện mà còn có thể cấp cho các bệnh viện khác trên địa bàn Đà Nẵng. Máu bảo quản được tối đa 35 ngày, kể từ ngày hiến. Khoa chưa lần nào phải hủy máu vì “quá đát”, do chủ động điều phối các đợt HMTN. Nếu trong kho còn nhóm máu nào nhiều mà nhu cầu thực tế lại ít, lúc đi lấy máu sẽ không nhận nhóm máu đó. Trường hợp một lúc các cơ quan, trường học lên lịch hiến máu quá dày thì Khoa sẽ điều đình với họ, kéo dãn lịch ra để không phải thừa máu.

Bất cứ chuyện gì, “tư tưởng chưa thông, mang bình tông cũng nặng”. Việc tuyên truyền, vận động cộng đồng tham gia HMTN cần rạch ròi đến từng chuyện nhỏ nhặt để mọi người yên tâm về mặt tâm lý. Có thế, mới từng bước nâng cao tỷ lệ dân số tham gia hiến máu đến chuẩn an toàn. Ngân hàng máu mà giàu thì cuộc sống sẽ tươi đẹp hơn. Bởi, một thực tế hiển nhiên là máu hiến tăng, người chết giảm.

Hiện có đến 6% số túi máu thu được sau đó phải hủy đi, vì nhiều điểm thu gom đã thực hiện theo quy trình ngược lại: lấy máu rồi mới đưa về sàng lọc, xét nghiệm. PGS.TS Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học và Truyền máu, Giám đốc Dự án Trung tâm Truyền máu Trung ương, cho biết, tỷ lệ máu hiến phải hủy như vậy là rất cao.  Theo ông Trí, ngoài việc lấy máu sai quy định, một nguyên nhân nữa gây ra tình trạng nhiều túi máu hiến không đạt tiêu chuẩn là: Nhiều sinh viên (đối tượng chủ yếu tham gia phong trào hiến máu nhân đạo), do túng thiếu, đã dần dần trở thành người hiến máu bán chuyên nghiệp, thậm chí chuyên nghiệp. Số tiền mà họ nhận được sau khi hiến đã được chi cho sách vở và các sinh hoạt khác, thay vì để bồi dưỡng sức khỏe. Hậu quả là chất lượng máu trong những lần hiến sau đó giảm đi, thậm chí không đạt yêu cầu.

VĂN THÀNH LÊ