Mất cân đối trong dịch vụ cảng biển- Xử lý từ quy hoạch

Ùn tắc, quá tải hàng rời

 Mặc dù, tăng 26% so với cùng kỳ năm 2008 về sản lượng hàng hóa, nhưng mức tăng doanh thu không tương xứng. Tại nhóm cảng khu vực phía Nam, sản lượng hàng hóa tăng 26% so với cùng kỳ, trong khi nhóm cảng phía Bắc giảm 20%. Từ đầu năm đến nay, nhiều khó khăn mới phát sinh trong khai thác cảng biển như sự quá tải hàng công-ten-nơ lạnh tại khu vực Hải Phòng, Quảng Ninh. Cùng với đó, lượng hàng rời như phân bón, thức ăn gia súc, vật liệu xây dựng tăng đột biến, trong khi thời tiết diễn biến phức tạp, các tàu đến cảng có lúc bị dồn ứ, khó khăn về bố trí thiết bị và thiếu công nhân, ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp nhận và tổ chức làm hàng. Việc quá tải trong tiếp nhận hàng rời của các cảng đầu mối trực thuộc Vinalines như Hải Phòng, Quảng Ninh, Sài Gòn cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng về ngành hàng do quy hoạch phát triển cảng thiếu đồng bộ cho từng loại hàng, loại tàu và sự hạn chế trong chỉ đạo điều hành vĩ mô đối với vai trò cảng biển phục vụ lợi ích chung của đất nước. Ở phía Bắc chỉ có Cảng Hải Phòng đảm nhiệm bốc xếp mặt hàng rời (trừ than), trong khi Cảng Cái Lân bốc xếp một lượng hàng quá nhỏ, còn các cảng khác ngoài phạm vi Vinalines quản lý chỉ chú trọng lợi nhuận, làm những mặt hàng “ngon ăn” như công-ten-nơ, sắt thép, dẫn tới tình trạng “dễ làm, khó bỏ”. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ùn tắc, quá tải mặt hàng rời, nhất là thức ăn gia súc trong thời gian qua tại Cảng Hải Phòng.

Có một thực tế là thời gian vừa qua, có quá nhiều cảng do các thành phần kinh tế thành lập. Tuy nhiên, tình trạng chung là manh mún, thiếu sự liên hoàn giữa các cảng. Suốt dọc sông Cấm có hàng chục doanh nghiệp kinh doanh cảng biển, nhưng mỗi chủ cảng sở hữu diện tích mặt sông nhỏ, tài chính có hạn không đủ xây dựng những bến cảng lớn thành hệ thống đồng bộ. Giữa các cảng là hàng rào cứng cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, do đó, các cảng không thể phối hợp  hỗ trợ nhau giải phóng những tàu biển lớn. Nhiều đơn vị có bến ngắn, nếu tiếp nhận một tàu lớn thì thừa cầu, nhưng tiếp nhận 2 tàu cùng lúc lại không đủ về chiều dài, trong khi giữa các cảng là tường rào ranh giới, việc chi viện, hỗ trợ giữa các cảng liền kề không thể thực hiện. 

Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Đoạn Xá Vũ Văn Dương cho biết: bến cảng của đơn vị ông liền kề cảng Gemardep, nhiều khi đơn vị bạn ngỏ lời đỗ nhờ cầu tàu của Đoạn Xá để đón tàu lớn (dài 170m), nhưng không phải lúc nào cũng hỗ trợ được.

Cần sự thống nhất, hợp tác vì lợi ích chung

Chủ tịch Hội đồng thành viên Cảng Hải Phòng Dương Thanh Bình đề xuất: Cùng với việc xây dựng định hướng kinh doanh trên cơ sở hợp tác phù hợp diễn biến thị trường, làm tốt dự báo, đầu tư và tìm kiếm nguồn vốn, tiết kiệm, kiểm soát chi phí, tăng hiệu quả, năng suất lao động, ngành hàng hải cần có tầm nhìn  dài hơi trong quy hoạch cảng biển. Song điều này lại phụ thuộc vào quan điểm của chính quyền địa phương, vì việc cấp đất và đăng ký kinh doanh cảng biển do cơ quan chức năng địa phương thẩm định, tham mưu UBND tỉnh, thành phố ký quyết định phê duyệt. Quá nhiều cảng ra đời, nhưng manh mún, phân tán nhỏ lẻ cũng không thể tạo ra sức mạnh tổng hợp trong huy động thiết bị nâng, vận tải hỗ trợ lẫn nhau, nên các cảng đều chỉ tiếp nhận loại tàu nhỏ. Giả sử 2 chủ cảng liền kề, khi xây dựng cùng tạo ra chuỗi cảng, các cẩu có thể cùng sử dụng đường ray chung thì việc tiếp nhận các tàu lớn dễ dàng, cùng khai thác tàu lớn, cùng ăn chia thống nhất và nâng uy tín của cả hai.

Qua sự tăng trưởng đột biến lượng hàng rời thời gian qua tại các cảng phía Bắc và phía Nam bộc lộ cả về dự báo thị trường chưa chuẩn xác lẫn việc chưa phát huy sức mạnh, hỗ trợ lẫn nhau của các cảng trong hệ thống cảng biển thuộc Vinalines nói riêng và các cảng trên cùng địa bàn. Các thành viên cảng cần khắc phục sự thiếu thống nhất trong phương án khai thác chung đối với từng nhóm cảng phù hợp với quy mô, năng lực, phát huy sức mạnh của từng cảng, nhóm cảng, bảo đảm chất lượng dịch vụ, ổn định, thống nhất giá cước, bảo đảm lợi ích chung của đất nước. Đây là bài học bổ ích cho ngành hàng hải tới đây khi triển khai xây dựng Cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện, cần thiết phải có hệ thống cảng liên hoàn đủ dài tùy theo năng lực tài chính từng giai đoạn, các thiết bị nâng có thể sử dụng chung đường ray, các nhà đầu tư góp vốn xây dựng cảng tuân thủ quy hoạch, nối dài cầu cảng vào 2 bến khởi đầu. Việc quản lý, khai thác bến cảng  của các nhà đầu tư theo ranh giới mềm, để có sự hỗ trợ lẫn nhau trong khâu tiếp nhận và làm hàng cho các tàu biển, nhất là tàu biển lớn. Có như vậy mới tạo sức mạnh trong cùng một hệ thống cảng biển, thu hút các chủ tàu, chủ hàng đưa tàu đến nhiều hơn, với thời gian giải phóng tàu nhanh, giá cước phù hợp, ổn định, thống nhất giữa các chủ cảng.

Anh Tú