Mất cân đối giữa đóng mới và sửa chữa tàu biển

7 năm trở lại đây, ngành đóng tàu Việt Nam có bước phát triển mạnh, thoả mãn nhu cầu trong nước và ký được nhiều hợp đồng đóng tàu xuất khẩu cho các nước khu vực châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc. Các doanh nghiệp của Tập đoàn Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam chế tạo được các loại tàu có chất lượng, đạt tiêu chuẩn quốc tế như các xê-ri tàu chở hàng tải trọng từ 6.500 tấn đến 53.000 tấn; đã và đang đóng mới các loại tàu cao tốc phục vụ cho an ninh, quốc phòng, các loại tàu chở container, tàu chở dầu thô 105.000 tấn... Tuy nhiên, máy móc, vật tư đóng tàu đều phải nhập khẩu, dẫn đến khả năng cạnh tranh đóng tàu Việt Nam chưa cao, giá trị gia tăng trong sản phẩm đóng tàu không lớn, khoảng 30% giá trị con tàu.Hầu hết cơ sở đóng tàu và sửa chữa tàu của Việt Nam, nhất là các cơ sở nhỏ mới ra đời ồ ạt trong những năm qua tại Quảng Ninh, Hải Phòng, Hải Dương, Thái Bình, Nam Định, Kiên Giang... cơ sở vật chất nghèo nàn, áp dụng công nghệ lạc hậu, đóng tàu theo dạng dựng khung sườn, cắt, uốn và hàn thủ công...Bên cạnh đó Cơ sở vật chất và trang thiết bị của các cơ sở đào tạo, cơ sở nghiên cứu khoa học, thử nghiệm và thiết kế tàu thuỷ của Việt Nam cũng đang ở mức rất thấp cả về số lượng và chất lượng, chưa được đầu tư một cách tương xứng để đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành công nghiệp đóng tàu.

Mất cân đối về tỷ lệ giữa cơ sở đóng và sửa chữa tàu biển, còn thể hiện ở chỗ, ta có nhiều nhà máy đóng tàu, đội tàu tăng trưởng nhanh, nhưng lại quá ít cơ sở sửa chữa tàu biển. Trong số 128 cơ sở công nghiệp tàu thuỷ cả nước thì số đơn vị có thể sửa chữa trên đà tàu biển có trọng tải từ 6.500 tấn trở lên chỉ tính trên đầu ngón tay. Phần lớn các tàu có trọng tải từ 20.000 tấn trở lên đều phải đưa đi sửa chữa tại nước ngoài, gây thiệt hại về mặt tài chính cho các chủ tàu và thất thu ngoại tệ của đất nước. Thực tế cho thấy, trong khi các đơn vị thành viên VINASHIN, nòng cốt của ngành đóng tàu nước ta đang mải mê với những hợp đồng đóng tàu xuất khẩu và nội địa, thì nhiều địa phương lại không  định hướng cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực sửa chữa tàu biển, chỉ chú tâm vào thành lập cơ sở đóng tàu mới.

Theo ước tính, trên 90% vật liệu, máy và trang thiết bị dùng cho đóng và sửa chữa tàu biển trong nước phải nhập khẩu từ các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Tây Âu. Điều này cho thấy, ngành đóng tàu ở Việt Nam hiện nay chưa thực sự đúng nghĩa là công nghiệp chế tạo, mà mới đang ở mức công nghiệp lắp ráp. Mục tiêu đến năm 2010, ngành đóng tàu Việt Nam  đạt tỷ lệ nội địa hóa 60 - 70% và trở thành quốc gia đóng tàu lớn thứ 4 trên thế giới trong giai đoạn 2015 – 2020 là cần thiết. Do vậy, các nhà quản lý, hoạch định chiến lược cũng cần định hướng các doanh nghiệp không nên bỏ qua mảng sửa chữa tàu biển, vì lĩnh vực này luôn có tính khả quan trong thanh toán theo kiểu “tiền tươi, thóc thật”, không bị chiếm dụng vốn như  trong  lĩnh vực đóng mới. Hơn nữa, khi đội tàu Việt Nam phát triển đến độ nào đó, rất cần có những cơ sở sửa chữa phục vụ các tàu theo định kỳ “ lên đà”, nếu không chúng ta lại sẽ tốn rất nhiều ngoại tệ khi phải đưa tàu ra nước ngoài sửa chữa.

Hải Long