Ma chay và dịch vụ tạp kỹ

Một trong những công đoạn không thể thiếu trong mỗi đám ma, đó là nhạc lễ. Thường thì các trại hòm đều có hợp đồng với hai ban nhạc – một tây, một ta. Nhạc ta gồm ba hoặc bốn người, một chơi đàn bầu, một chơi nhị, một thổi ống tiêu và một gõ trống cơm. Bài bản quanh đi quẩn lại vẫn chỉ “Lâm khốc”, “Tử biệt sinh ly”, “Di oán” – là những bài có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Hát khóc cho người chết

Nhạc tây đa dạng hơn, trống thì có trống bass, trống kestle, sampan, kèn có clarinet, saxophone, trompet… Bên cạnh những bài mang tính “truyền thống” như: “Lòng mẹ”, “Ơn nghĩa sinh thành”, “Bông hồng cài áo” , lắm ban nhạc tây còn tìm hiểu quê quán người quá cố để chơi nhạc cho phù hợp mà như tôi đã nói ở kì trước. Quê Đà Lạt thì có bài “Đà Lạt hoàng hôn”, Bến Tre là bài “Dáng đứng Bến Tre”. Có lần, tôi nghe ban nhạc tây chơi bài “Ly cà phê Ban Mê” theo phong cách rock. Hỏi ra mới biết người chết quê ở Đăk Lăk!

Một bữa đi công chuyện bên Gò Vấp, tình gờ gặp một đám ma ngang đường, tôi nghe nhạc tây chơi bài “Oan ta na mê ra”. Cứ tưởng người chết quê ở… châu Mỹ La tinh, hoặc có duyên nợ gì với miền đất này. Nhưng không, hồi còn sống ông ta là giáo viên dạy tiếng Tây Ban Nha nên chơi thế cho nó oách!

Cũng không thể không nhắc đến những ban nhạc “chẳng ai mời mà vẫn xuất hiện”. Đó là những nhóm đồng tính luyến ái – phần lớn là đồng tính nam, trong đó nhiều người đã ra nước ngoài để phẫu thuật chuyển đổi giới. Tại một số đám ma – hầu hết là đám ma ở những xóm bình dân, họ đến xin… giúp vui (?!) mà chẳng cần đòi hỏi thù lao chi hết. Gặp tang chủ dễ dãi, thôi thì xem ra cũng không mất gì, lại thêm bè bạn, thân bằng quyến thuộc, hàng xóm láng giềng thức đêm thức hôm để chia sẻ thì có cái nhóm này, cũng đỡ buồn ngủ nên họ quậy tới bến.

Dịch vụ kèn Tây thịnh hành ở các đám tang

Ngoài các tiết mục đơn ca, song ca – mà phần nhiều là nhạc “chế”, đại loại như “người nằm đó lăn lóc dưới mương, ba ngày sau vớt lên sình trương”, hoặc “em ơi nếu mộng không thành thì sao, mua chai thuốc chuột uống vô là thành”, họ còn nhảy nhót, làm xiếc, múa lửa, thậm chí… “show hàng” để kiếm tiền “boa” nữa, trời ạ! Nhìn những ông đực rựa 100% nhưng áo hở nửa người, váy ngắn cũn cỡn, môi son má phấn đỏ đỏ hồng hồng, mắt gắn lông mi giả chải keo cong vút, khoe ra bộ ngực bơm silicon to như quả bưởi, uốn éo theo tiếng nhạc, được mời ly rượu nào thì ực liền ngay ly đó, tôi thầm nghĩ cái thằng tôi đã bắt đầu chuẩn bị bước vào giai đoạn “chán cơm, thèm đất, thích nghe kèn”, nên nếu mai mốt tôi “đi”, thì cầu cho những ban nhạc kiểu này đừng bao giờ xuất hiện!

Trong các tiết mục văn nghệ còn có chương trình tạp kỹ: xiếc, múa lửa….

Có thể nói, chuyện hậu sự thời nay đã hình thành nên một công nghệ, nói nôm na là công nghệ mai táng. Tôi đã từng chứng kiến các đạo tì nhập quan một tử thi nặng trên 100kg. Họ dùng 4 thanh gỗ dẹp, bề ngang chừng 20cm, dài khoảng 1m, đặt nghiêng 15 độ trong quan tài. Lúc khiêng tử thi lên, họ từ từ rút 4 thanh gỗ ra cùng một lúc, y hệt như ta đi đôi giày chật, phải lấy chiếc muỗng hoặc một mảnh nhựa cứng, luồn giữa gót chân và giày để bàn chân vô lọt. Chuyện đơn giản thế mà hiệu quả, chỉ 10 phút sau, cái xác đã nằm gọn lỏn trong hòm.

Với những gia đình nghèo, đồ tẩn liệm ngoài quần áo (đã cắt hết cúc) cùng một vài vật dụng của người quá cố, đạo tì thường lót trong hòm bằng trấu, hoặc mạt cưa. Những nhà khá giả hơn, thì dùng trà, hoặc hoa nhài, hoa đại khô. Để tránh ô nhiễm môi trường nếu xác phải quản dài ngày, nhiều cơ sở mai táng dùng nylon gói chặt tử thi, hai đầu buộc vải trắng rồi phủ lên trên một mảnh vải đỏ nếu người chết đã ngoài 60.

Ông Gia, chủ trại hòm Thọ Gia, nói: “Con người ta chỉ có hai điều quan trọng nhất, đó là sinh, tử. Vì thế, mọi công đoạn mai táng đều phải tiến hành rất chu đáo, trước là để người quá cố được yên nghỉ, sau là không làm cho tang chủ phải phiền lòng”.

Trên một website quảng bá dịch vụ ma chay của một trai hòm thì có nhiều loại nhạc lễ được dùng trong đám tang, như: Nhạc Nam: Người miền Nam sử dụng ’Nhạc Nam’ làm nhạc lễ, nghĩa là ban nhạc đến ăn, ngủ tại nhà tang chủ. Khi có người đến viếng thì ban nhạc sẽ nổi trống lên để giữ nhịp cho khách vái lạy. Ngoài ra, ban nhạc còn chơi các bản: tân nhạc, cổ nhạc... Vào thời gian tùy theo yêu cầu của khách. Một ban nhạc Nam ngày nay có bốn người, sử dụng cùng lúc nhiều nhạc cụ như: đàn bầu, đàn ghita, trống, bộ gõ.... Có nơi, nhất là ở ngoại thành ban nhạc có nhiều người hơn. Chi phí cho một ban nhạc Nam thường được tính theo đơn vị là "ngọ", một "ngọ" được hiểu là thời gian từ giờ ngọ hôm nay đến giờ ngọ ngày hôm sau (24 giờ). Theo thời điểm hiện nay, một "ngọ" nhạc Nam phục vụ nội thành khoảng 650.000-800.000 đồng tùy theo ban, trình độ và cách thức phục vụ (gia chủ đài thọ riêng chi phí ăn uống của ban nhạc). Nhạc Bắc: Tương tự, người miền Bắc sử dụng "Nhạc Bắc" làm nhạc lễ, nhưng ban nhạc sẽ chơi theo âm điệu phương Bắc. Cơ cấu ban nhạc Bắc cũng giống như nhạc Nam, tuy nhiên cách làm việc của họ có vài điểm khác biệt: Ban nhạc chỉ phục vụ từ 7g00 sáng đến khoảng 9g30 tối, sau đó họ về nhà, sáng hôm sau mới quay lại, do đó chi phí của ban nhạc Bắc cũng thấp hơn, khoảng 650.000-800.000 đồng/ngày. Nhạc Tây: Ban nhạc Tây gồm khoảng 7 đến 10 người (tùy theo yêu cầu của gia chủ) gồm các nhạc cụ theo kiểu phương Tây: trống lớn, trống nhỏ, vài loại kèn... tạo thành những tiếng nhạc vang rất xa. Ban nhạc Tây chỉ đến nhà, chơi nhạc trong một khoảng thời gian ngắn, thường không ở lại phục vụ suốt như các ban nhạc khác. Bạn có thể yêu cầu Nhạc Tây đến vào lúc nhập liệm, lúc thông gia hoặc dâu rể điếu tế... nhưng thông thường người ta sử dụng nhạc Tây trong lễ động quan và an táng. Chi phí cho ban nhạc này tùy theo địa điểm tổ chức, khoảng cách đến nơi an táng, thời gian chờ đợi... trong khoảng 750.000-800.000 đồng. Có một qui tắc bất hợp lý trong việc tính chi phí của nhạc Tây là cho đến nay họ vẫn xem các địa điểm như: Gò vấp, Cư xá Thanh đa... là khu vực ngoại thành nên họ lấy chi phí cao hơn so với các khu vực khác. Ngoài ra, tại TP.HCM còn có các ban nhạc phục vụ cho gia đình các dân tộc khác, trong đó phải kể đến các ban nhạc người Hoa (Ban Áo đỏ, Ban Áo xanh..)... Trong khoản dịch vụ A-Z của công nghệ mai táng còn có dịch vụ tiền tỷ dành cho những nhà đại gia. Đám tang được nhà cung ứng dịch vụ tổ chức theo kịch bản hẳn hoi….