Ly kỳ chuyện đi công chứng để bán... cột nhà

Hai bên đương sự đến Phòng Công chứng X. đề nghị công chứng hợp đồng mua bán nhà, trong hợp đồng thể hiện đối tượng mua bán là ngôi nhà 4 tầng. Cẩn thận, công chứng viên làm thao tác kiểm tra và kết quả cho thấy ...căn nhà định mua bán vừa bị cháy, trên thực địa chỉ còn trơ lại…cái cột nhà.

Câu chuyện nói trên được một lãnh đạo Tư pháp địa phương kể trong một cuộc họp Ban soạn thảo Nghị định thay thế Nghị định 02 về công chứng. Vị này cho biết, rất nhiều trường hợp thể hiện trên giấy tờ  một đằng nhưng thực tế lại không như vậy, và chuyện cái cột nhà cũng không là hy hữu. Ở TP Hồ Chí Minh, cũng từng có vụ công chứng viên phải ra hầu tòa cũng vì những chuyện tương tự.

Điều 5 Luật Công chứng quy định, lời chứng của công chứng viên ngoài việc ghi rõ họ tên, thời gian, địa điểm…còn phải chứng nhận nội dung của hợp đồng, giao dịch không vi phạm pháp luật, không trái đạo đức xã hội và đặc biệt “đối tượng của hợp đồng, giao dịch là có thật”…Nhưng, làm thế nào để biết đối tượng của hợp đồng là có thật? Đương nhiên chỉ còn cách công chứng viên phải đến tận nơi xác minh nhưng trong điều kiện hiện nay, phần lớn các tổ chức hành nghề công chứng không thể làm được. Thứ nhất, với mô hình Văn phòng công chứng một công chứng viên, họ không thể đi ra ngoài khi công việc “ngập đầu”. Thứ hai, nếu có đi xác minh thì cũng không thể chuẩn chỉ như những cán bộ địa chính. Chuyện bán cái nhà mà chỉ còn cái cột thì dễ thấy, nhưng còn chuyện nhà đó có đúng diện tích, thiết kế…hay không thì không đơn giản!

Để tự “giải phóng gánh nặng trên vai mình”, nhiều tổ chức hành nghề công chứng yêu cầu các bên đương sự cam kết đối tượng mua bán là có thật, giống như trong hợp đồng. Tuy nhiên, về nguyên tắc, công chứng viên phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật nếu họ “chứng” sai, kể cả phải bồi thường thiệt hại và bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong hoàn cảnh đó, để đương sự tự cam kết thì thật nguy hiểm!

Nam Hòa