Lương y Nguyễn Thị Thái: Hành trình gìn giữ và truyền lại tinh hoa thuốc Nam

Thuốc Nam vươn ra thế giới: Cơ hội và áp lực

“Niềm tin không đến từ việc nói hay, mà đến từ ba điều: địa chỉ rõ ràng, pháp lý rõ ràng và cách làm việc rõ ràng”, lương y Thái chia sẻ về quan điểm làm nghề.

Ba điều đó, nghe thì đơn giản nhưng để duy trì cả ba một cách nhất quán trong suốt hơn 20 năm, giữa một thị trường y học cổ truyền không thiếu những địa chỉ mơ hồ, những sản phẩm không rõ nguồn gốc và những lời hứa không có căn cứ, đó lại là điều không phải ai cũng làm được.

Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái có chứng chỉ hành nghề khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền do Sở Y tế cấp. Phòng chẩn trị được Sở Y tế cấp phép hoạt động, sản phẩm có phiếu kiểm nghiệm chất lượng. Hợp tác xã Sản xuất Dược liệu và Chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái được thành lập chính thức với mã số thuế đầy đủ.

Tất cả những thứ đó là điều kiện nền tảng để người bệnh có thể đặt niềm tin một cách có cơ sở. Bởi với lương y Thái, người bệnh đến gặp thầy thuốc trong trạng thái dễ tổn thương nhất và họ xứng đáng được đối xử bằng sự minh bạch hoàn toàn, không phải bằng những lời cam kết hào phóng không có gì đảm bảo.

Với lương y Thái, người bệnh cần được giải thích thẳng thắn, được theo dõi nghiêm túc. Câu nói ấy phản ánh một quan niệm hành nghề rất cụ thể của lương y là mỗi bệnh nhân là một con người với câu chuyện riêng, không phải một ca bệnh trong danh sách cần xử lý.

Trong giới y học cổ truyền, không phải tất cả những người bốc thuốc đều có đủ giấy tờ pháp lý theo quy định. Đây là thực tế mà nhiều người trong nghề thừa nhận, và cũng là một trong những lý do khiến người bệnh khó phân biệt địa chỉ uy tín với địa chỉ kém chất lượng.

Lương y Nguyễn Thị Thái nhìn nhận việc được cơ quan có thẩm quyền cấp phép không chỉ là thủ tục hành chính cần hoàn thành. “Với tôi, đó không chỉ là điều kiện để làm nghề đúng quy định, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm. Một khi đã được cơ quan có thẩm quyền công nhận thì mình càng phải giữ kỷ luật nghề nghiệp, giữ chuẩn mực chuyên môn và giữ đạo đức trong từng lời nói, từng toa thuốc”, lương y Thái chia sẻ

Trên thực tế, chứng chỉ hành nghề và giấy phép hoạt động mà Hợp tác xã của lương y Thái sở hữu là những cột mốc quan trọng trong quá trình xây dựng thương hiệu. Bởi trong bối cảnh nhiều người bệnh đã từng bị lừa dối bởi những địa chỉ không rõ ràng, sự hiện diện của giấy tờ pháp lý đầy đủ chính là lá chắn bảo vệ người bệnh và cũng là thông điệp ngầm từ phía người làm nghề như lương y Thái, đó là tinh thần chịu trách nhiệm với nghề nghiệp.

Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới WHO chính thức đưa y học cổ truyền vào hệ thống phân loại bệnh tật quốc tế, một bước ngoặt lớn ghi nhận vai trò của y học dân gian trên phạm vi toàn cầu. Đây là tín hiệu mà lương y Nguyễn Thị Thái đón nhận với cả niềm vui lẫn sự tỉnh táo.

“Tôi xem đó là tín hiệu rất đáng mừng, nhưng cũng là một áp lực. Muốn đi xa, thuốc Nam không thể chỉ hay ở câu chuyện truyền thống. Bản thân những bài thuốc hay, những kinh nghiệm dân gian quý giá là điều kiện cần nhưng chưa đủ để đứng vững trong một sân chơi quốc tế đòi hỏi tính chuẩn hóa, sự minh bạch về thành phần và quy trình, cũng như khả năng đối thoại bình đẳng với y học hiện đại”, lương y Thái bày tỏ

Đây chính là lý do mà suốt nhiều năm qua, song song với việc hành nghề, lương y Thái không ngừng tìm cách chuẩn hóa quy trình bào chế, kiểm soát chất lượng dược liệu đầu vào, và xây dựng hệ thống ghi chép, lưu trữ bài thuốc một cách bài bản. Không chỉ giữ được hồn cốt cổ truyền, lương y còn muốn phần hồn cốt đó có thể được kiểm chứng, được đo lường và được tôn trọng bởi cả cộng đồng y khoa rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, Hợp tác xã Sản xuất Dược liệu và Chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái không chỉ là một tổ chức kinh tế, mà còn là một bước đi chiến lược, thể chế hóa những gì đang được làm tốt, để chúng có thể tồn tại và phát triển bền vững hơn sau này, không phụ thuộc vào một cá nhân duy nhất.

Giải thưởng và danh hiệu: Niềm vui và trách nhiệm

Hành trình hơn 20 năm gây dựng và phát triển đã mang lại cho lương y Nguyễn Thị Thái nhiều danh hiệu được công nhận. Nhà thuốc lọt vào Top 100 Thương hiệu sản phẩm nổi tiếng chất lượng quốc gia năm 2016. Năm 2019, lương y được vinh danh là “Người thầy thuốc vì cộng đồng” và nhà thuốc đạt Top 100 thương hiệu được tin dùng nhất ASEAN. Năm 2020, lương y nhận hai danh hiệu Lương y tiêu biểu sức khỏe nhân dân và Lương y tiêu biểu lừng danh Đất Việt, cùng nhiều giấy khen, bằng khen của các bộ ngành liên quan.

“Khi nhận giải thưởng tôi có niềm vui vì công sức được ghi nhận, nhưng đồng thời cũng là áp lực để mình không được phép chủ quan. Danh hiệu chỉ có ý nghĩa khi mỗi ngày mình vẫn giữ được chất lượng thật của nghề”, lương y Thái tâm sự.

Lập trường đó không phải là sự khiêm tốn hình thức. Đó là cách một người làm nghề lâu năm hiểu rằng danh tiếng có thể được xây dựng bằng năm tháng nhưng cũng có thể sụp đổ chỉ trong một vài quyết định sai lầm. Với lương y Thái, mỗi toa thuốc, mỗi lần tiếp bệnh nhân đều là một lần thương hiệu được “kiểm tra” và không có giải thưởng nào có thể thay thế cho điều đó.

Lương y cũng không dùng những danh hiệu này như một công cụ tiếp thị. Lương y chọn để kết quả điều trị và sự quay lại của bệnh nhân nói thay cho mình nhiều hơn là bất kỳ tấm bằng khen nào trên tường.

Để xây dựng được uy tín, lương y Thái có quan điểm làm nghề rõ ràng. “Tôi từ chối khi thấy ca bệnh vượt ngoài phạm vi phù hợp của mình, hoặc khi người bệnh cần cấp cứu, cần phẫu thuật, cần can thiệp chuyên khoa ngay”, lương y Thái nhìn nhận đây không phải là sự thất bại, mà là nghĩa vụ. “Người làm nghề có tâm là người biết lúc nào nên nhận và lúc nào phải chuyển tuyến”.

Quan niệm này rất quan trọng trong bối cảnh y học cổ truyền, nơi đôi khi ranh giới giữa điều trị hỗ trợ và điều trị chính bị mờ nhạt. Một số trường hợp bệnh nhân tìm đến thuốc Nam vì đã tuyệt vọng với Tây y, hoặc ngược lại, vì muốn trì hoãn phẫu thuật hay hóa trị. Trong những tình huống đó, người thầy thuốc thiếu bản lĩnh có thể dễ dàng nhận bệnh vì lợi ích trước mắt, bất chấp nguy cơ bệnh nhân bỏ lỡ thời điểm điều trị phù hợp.

Lương y Thái chọn ngược lại. Và đó, theo lương y, chính là sự khác biệt giữa người làm nghề vì tiền và người làm nghề vì người bệnh. Không phải ai cũng đủ dũng cảm để từ chối lợi ích trước mắt nhưng chính những lần từ chối đó mới tạo nên uy tín thực sự theo thời gian.

Ý tưởng thành lập Hợp tác xã Sản xuất Dược liệu và Chế biến Dược liệu Nguyễn Thị Thái không đến từ áp lực kinh doanh, mà từ một nhận thức về giới hạn của mô hình nhà thuốc truyền thống dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân.

“Tôi muốn đi từ một nhà thuốc dựa nhiều vào kinh nghiệm sang một mô hình có thể giữ được vùng nguyên liệu, giữ được chất lượng và làm việc bài bản hơn”, lương y Thái chia sẻ. Với lương y, hợp tác xã không phải là tổ chức sản xuất đơn thuần. Đó là cách để nối ba mắt xích vốn thường rời rạc trong ngành dược liệu truyền thống: cây thuốc trên rừng, người làm thuốc ở nhà thuốc, và người bệnh cần điều trị vào cùng một chuỗi trách nhiệm có thể kiểm soát và duy trì.

Cụ thể, mô hình hợp tác xã cho phép lương y kiểm soát toàn bộ chuỗi từ vùng trồng nguyên liệu, thu hái đúng mùa, sơ chế và bảo quản đúng kỹ thuật, cho đến bào chế và phân phối đến tay người bệnh. Đây là mô hình mà nhiều nhà thuốc quy mô nhỏ không thể làm được, vì nó đòi hỏi cả đầu tư dài hạn lẫn sự gắn kết với cộng đồng địa phương.

Ở Hà Giang (cũ), lương y đã huy động được sự tham gia của bà con ở các bản làng vùng cao trong việc nhân giống và chăm sóc cây thuốc quý. Những loài thảo dược như lan gấm, huyết dụ, bảy lá một hoa, thài lài tía, thâu pú lùa vốn đang có nguy cơ tuyệt chủng, nay được trồng và bảo tồn có hệ thống. Đây không chỉ là lợi ích cho nhà thuốc, mà còn là đóng góp thiết thực cho việc bảo tồn đa dạng sinh học và giữ gìn tri thức dân gian của dân tộc Tày.

Bài toán khó nhất của nghề thuốc cổ truyền

Trong y học cổ truyền, một trong những thách thức lớn nhất không phải là chữa bệnh, mà là truyền nghề. Những bài thuốc quý, những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thập kỷ, nếu không được truyền lại đúng cách, có thể biến mất cùng với thế hệ người biết đến chúng.

Lương y Nguyễn Thị Thái đã suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề này, và câu trả lời của lương y không đơn giản chỉ là truyền tay nghề cho con cháu. Theo lương y, muốn không thất truyền thì phải làm song song hai việc, truyền nghề bằng người thật việc thật, và ghi chép, chuẩn hóa để tri thức không chỉ nằm trong trí nhớ.

Điểm thứ hai đặc biệt quan trọng. Trong y học cổ truyền, nhiều bài thuốc, nhiều kỹ thuật bào chế chỉ tồn tại dưới dạng kiến thức truyền miệng, không được ghi chép, không có tài liệu tham chiếu. Điều đó có nghĩa là chỉ cần một thế hệ không học hoặc một người nắm giữ tri thức ra đi đột ngột, toàn bộ vốn quý đó có thể mất đi mãi mãi.

Vì vậy, song song với việc đào tạo người kế cận bằng thực hành trực tiếp, lương y Thái cũng đang từng bước ghi chép, chuẩn hóa các bài thuốc, quy trình bào chế và kinh nghiệm khám chữa bệnh. Đây là công việc thầm lặng, tốn thời gian và không mang lại hiệu quả tức thì, nhưng lại là nền tảng cần thiết để đảm bảo rằng những gì lương y và tổ tiên đã dày công xây dựng sẽ không dừng lại ở thế hệ này.

Đặc biệt, lương y nhấn mạnh rằng thế hệ kế cận không chỉ cần được học kỹ thuật, mà còn phải học cái tâm, cái giới hạn và cái kỷ luật của nghề. “Thế hệ sau cần được học không chỉ cách dùng thuốc, mà còn phải học cái tâm, cái giới hạn và cái kỷ luật của nghề”, lương y chia sẻ. Đây là sự khác biệt giữa một người biết làm thuốc và một người xứng đáng được gọi là thầy thuốc và lương y muốn đảm bảo rằng những người tiếp nối mình hiểu rõ sự khác biệt đó.

Trong hơn 20 năm làm nghề, lương y Nguyễn Thị Thái đã gặp nhiều người bệnh đến gặp chị trong trạng thái gần như tuyệt vọng. Họ đã đi nhiều nơi, đã thử nhiều cách, đã tiêu tốn cả tiền bạc lẫn thời gian và công sức mà bệnh vẫn chưa thuyên giảm. Khi tìm đến cô, một phần trong họ vẫn tin, nhưng một phần khác đã mệt mỏi đến mức không còn dám hy vọng.

Với những người ấy, cô có một thông điệp chân thành: “Khi bệnh kéo dài, điều dễ mất nhất không phải là tiền hay thời gian, mà là niềm tin. Nhưng chỉ cần còn bình tĩnh, còn điều trị đúng hướng, còn giữ được tinh thần hợp tác với thầy thuốc và bác sĩ, thì vẫn còn hy vọng để cải thiện từng bước một”.

Câu nói đó không phải là lời động viên hoa mỹ. Đó là kết tinh từ kinh nghiệm thực tế của hàng trăm ca bệnh mà lương y đã đồng hành. Lương y Thái biết rằng trong nhiều trường hợp, bệnh không thể chữa khỏi hoàn toàn trong một thời gian ngắn, và không có bài thuốc nào là phép màu. Nhưng lương y cũng biết rằng khi người bệnh còn giữ được bình tĩnh, còn tuân thủ phác đồ và còn hợp tác với thầy thuốc, thì cơ hội cải thiện luôn còn đó, dù chậm đến đâu.

Đây cũng là lý do tại sao lương y luôn dành thời gian lắng nghe người bệnh, không chỉ về triệu chứng mà còn về tâm lý, về áp lực xung quanh và về những lo lắng mà họ không biết nói cùng ai. Lương y hiểu rằng đôi khi điều người bệnh cần nhất không phải là một toa thuốc mới, mà là một người thầy thuốc chịu ngồi lại và lắng nghe họ đến cùng.

Khi được hỏi về dự định lớn nhất trong 5 đến 10 năm tới, lương y Nguyễn Thị Thái không nói về việc mở rộng quy mô. Lương y nói về nền tảng. “Tôi mong xây dựng được một nền tảng bền hơn cho thuốc Nam: vùng dược liệu tốt, quy trình bào chế chặt, đội ngũ kế cận có tâm và có nghề, và một cách làm đủ đàng hoàng để bài thuốc gia truyền không chỉ tồn tại, mà còn được tôn trọng”.

Trong câu nói ấy, lương y nhấn mạnh bốn yếu tố đóng vai trò trụ cột cho tương lai Hợp tác xã, đó là: vùng nguyên liệu ổn định và sạch, quy trình bào chế được kiểm soát chặt chẽ, đội ngũ kế cận đủ phẩm chất, và một cách làm việc đủ minh bạch để nhận được sự tôn trọng từ cả người bệnh lẫn cộng đồng y khoa.

Đặc biệt, lương y kết thúc câu trả lời bằng một câu ngắn gọn nhưng rất đáng suy nghĩ: “Với tôi, đưa thuốc Nam đi xa không phải là đi thật nhanh, mà là đi thật vững”.

Câu nói ấy như một tuyên ngôn triết học hành nghề. Lương y Thái khẳng định không chạy đua ồ ạt mở rộng, không bị cuốn vào trào lưu thương mại hóa bằng mọi giá, không hy sinh chất lượng để lấy tốc độ. Lương y chọn xây từng viên gạch một, chậm rãi và chắc chắn, vì lương y Thái hiểu rằng một thương hiệu được xây dựng vội vàng thì cũng sẽ sụp đổ vội vàng.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng đầy rẫy những lời chứng thực giả tạo, những hình ảnh dàn dựng và những cam kết không có cơ sở, mô hình xây dựng thương hiệu của lương y Nguyễn Thị Thái trở nên có giá trị. 

Lương y Nguyễn Thị Thái vẫn đang ở giữa hành trình. Hợp tác xã vẫn mở cửa từ 7h30 đến 22h30 mỗi ngày trong tuần. Các bài thuốc vẫn được bào chế theo đúng phương pháp truyền thống, từng mẻ cao vẫn được lương y đặc đủ bảy ngày đêm. Từng bệnh nhân vẫn nhận được một đơn thuốc riêng, không theo công thức chung.

Và ở đâu đó trong hành trình đó, lương y vẫn đang từng bước xây dựng cái mà lương y gọi là một nền tảng bền hơn, để bài thuốc gia truyền không chỉ tồn tại qua thế hệ này, mà còn được phát triển và tôn trọng trong những thế hệ kế tiếp.

HTX sản xuất và chế biến dược liệu Nguyễn Thị Thái 

Địa chỉ: Thôn Minh Tiến, xã Bắc Quang, tỉnh Tuyên Quang. 

Hotline: 0948168692 

Website: https://htxnguyenthithai.com