Luật Thủ đô năm 2026: Thiết lập cơ chế tài chính - ngân sách đặc thù cho Hà Nội

Bước đột phá rất quan trọng về nguồn lực tài chính

Khác với cơ chế quản lý ngân sách thông thường áp dụng đối với các địa phương khác, Luật Thủ đô năm 2026 đã trao cho chính quyền TP Hà Nội quyền chủ động lớn hơn trong việc quản lý, điều hành ngân sách và huy động các nguồn lực phát triển.

Đây là bước đột phá rất quan trọng nhằm khắc phục những hạn chế về nguồn lực tài chính trong thời gian qua, đồng thời tạo điều kiện để Hà Nội có đủ khả năng đầu tư cho hạ tầng chiến lược, cải thiện chất lượng dịch vụ công và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô.

Theo quy định của Luật, Hà Nội được hưởng 100% một số khoản thu theo cơ chế đặc thù. Quy định này có ý nghĩa rất lớn trong việc tăng khả năng tự chủ tài chính của TP, giúp Hà Nội có thêm nguồn lực để đầu tư cho các lĩnh vực ưu tiên như giao thông, môi trường, giáo dục, y tế, chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh.

Bên cạnh đó, Luật còn cho phép Hà Nội chủ động quyết định sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội cấp bách hoặc có tính chiến lược. Điều này giúp nâng cao tính linh hoạt trong điều hành ngân sách, khắc phục tình trạng bị động hoặc chậm trễ trong bố trí nguồn lực cho các nhiệm vụ quan trọng.

Một điểm mới rất đáng chú ý là Luật cho phép Hà Nội được phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu xanh và các công cụ tài chính hợp pháp khác để huy động vốn đầu tư phát triển.

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng của Hà Nội là rất lớn, cơ chế này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn vốn, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và thu hút nguồn lực xã hội cho phát triển.

Việc phát hành trái phiếu xanh còn thể hiện rõ định hướng phát triển bền vững, phát triển kinh tế xanh và ứng phó với biến đổi khí hậu của Thủ đô trong thời gian tới. Đây cũng là xu hướng quản trị tài chính đô thị hiện đại đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng.

Ngoài ra, Luật còn cho phép thành lập các quỹ tài chính đặc thù phục vụ phát triển Thủ đô. Các quỹ này có thể được sử dụng để hỗ trợ phát triển hạ tầng, đổi mới sáng tạo, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường hoặc thực hiện các nhiệm vụ phát triển chiến lược khác.

Luật Thủ đô năm 2026 cũng mở rộng quyền tự chủ trong quản lý và khai thác tài sản công. Theo đó, Hà Nội được trao thêm thẩm quyền trong việc quản lý, sử dụng, chuyển đổi mục đích sử dụng và khai thác tài sản công nhằm tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Cơ chế này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực đất đai, nhà công vụ, trụ sở làm việc và các tài sản công khác.

Bên cạnh việc mở rộng quyền tự chủ tài chính, Luật cũng quy định rõ trách nhiệm công khai, minh bạch, kiểm tra, thanh tra và giám sát trong quản lý ngân sách, tài sản công và huy động nguồn lực. Điều này nhằm bảo đảm việc sử dụng nguồn lực đúng mục đích, hiệu quả, phòng chống thất thoát, lãng phí và tham nhũng.

Có thể khẳng định rằng, cơ chế tài chính – ngân sách đặc thù là một trong những trụ cột quan trọng nhất của Luật Thủ đô, tạo nền tảng để Hà Nội chủ động huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển nhanh và bền vững.

Đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm

Cùng với đó, để thực hiện mục tiêu xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành đô thị văn minh, hiện đại, trung tâm lớn về kinh tế, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước, Luật đã thiết lập nhiều cơ chế đặc thù trong quản lý đầu tư, huy động nguồn lực và phát triển hạ tầng.

Trong thời gian qua, mặc dù Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong phát triển hạ tầng đô thị nhưng thực tiễn cho thấy nhu cầu đầu tư của TP vẫn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực giao thông, môi trường, cấp thoát nước, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và phát triển đô thị thông minh.

Tuy nhiên, nhiều cơ chế hiện hành còn thiếu linh hoạt, thủ tục đầu tư còn kéo dài, chưa tạo điều kiện thuận lợi để thu hút các nguồn lực xã hội. Để khắc phục tình trạng đó, Luật Thủ đô đã trao cho chính quyền TP nhiều thẩm quyền mới trong quyết định chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức thực hiện các công trình trọng điểm.

Theo đó, Hà Nội được chủ động hơn trong việc quyết định các dự án đầu tư công có quy mô lớn, dự án hạ tầng chiến lược và các dự án có tính chất liên vùng. Điều này giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư, nâng cao khả năng phản ứng chính sách và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án trọng điểm. Luật khuyến khích mạnh mẽ việc huy động nguồn lực xã hội thông qua các hình thức hợp tác công tư, xã hội hóa đầu tư và các cơ chế tài chính linh hoạt khác.

Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, việc thu hút nguồn vốn từ khu vực tư nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển hạ tầng Thủ đô. Luật đã bổ sung nhiều cơ chế ưu đãi, hỗ trợ và bảo đảm đầu tư nhằm tạo môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển hạ tầng đô thị.

Đồng thời, Luật cũng cho phép Hà Nội áp dụng các mô hình đầu tư mới, mô hình quản lý hiện đại và cơ chế thử nghiệm chính sách trong lĩnh vực phát triển đô thị, giao thông thông minh, năng lượng xanh và chuyển đổi số.

Đối với phát triển hạ tầng giao thông, Luật xác định đây là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông và nâng cao năng lực kết nối của Thủ đô. Theo đó, Hà Nội được trao thêm thẩm quyền trong đầu tư, quản lý và khai thác các công trình giao thông trọng điểm, các tuyến đường vành đai, hệ thống đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng liên vùng.

Luật cũng đặc biệt chú trọng phát triển hạ tầng số và đô thị thông minh. Theo đó, Hà Nội được phép xây dựng và vận hành các nền tảng dữ liệu lớn, hệ thống quản trị đô thị thông minh, trung tâm điều hành số và các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý đô thị. Đây là nền tảng rất quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị, chất lượng cung cấp dịch vụ công và khả năng tương tác giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh phát triển hạ tầng kỹ thuật, Luật còn đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ hạ tầng xã hội, bao gồm giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và nhà ở xã hội nhằm bảo đảm chất lượng sống của người dân Thủ đô. Luật quy định cơ chế ưu tiên phát triển các dự án xanh, dự án thân thiện với môi trường và dự án ứng dụng công nghệ cao. Điều này phù hợp với xu thế phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn và cam kết của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.

Đồng thời, để bảo đảm việc phát triển hạ tầng diễn ra đồng bộ, hiệu quả và đúng định hướng quy hoạch, Luật tăng cường trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trung ương, chính quyền TP và các địa phương trong vùng Thủ đô.

Với những cơ chế, chính sách đặc thù mang tính đột phá, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được kỳ vọng sẽ mở ra giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội, xây dựng Thủ đô trở thành đô thị văn minh, hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế; thực sự xứng đáng là trung tâm đầu não chính trị – hành chính quốc gia, trái tim của cả nước và động lực phát triển của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.