Luật Dầu khí (sửa đổi): Cần bảo đảm quyền thực thi trong thực tiễn
Ngày 5/8, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Hội Dầu khí Việt Nam tổ chức hội thảo Góp ý dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi).
Phát biểu tại Hội thảo, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho biết, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) là dự án luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với ngành dầu khí cũng như nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển kinh tế biển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
TS Nguyễn Quốc Thập đánh giá, dự thảo Luật đã thể hiện bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý trực tiếp sang tăng cường phân cấp, phân quyền, trao nhiều quyền chủ động hơn cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) và các chủ thể trực tiếp triển khai hoạt động dầu khí.
Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là phân quyền mà phải bảo đảm quyền được giao có thể vận hành ngay trong thực tiễn.
“Luật cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế thực thi, phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước và Petrovietnam, bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan và đặc biệt coi tính khả thi là một tiêu chí quan trọng khi đánh giá chất lượng dự thảo Luật”, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nêu ý kiến.
Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Đặng Đình Luyến, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng, dự thảo hiện vẫn quy định quá nhiều nội dung mang tính chi tiết, trong khi chủ trương xây dựng pháp luật hiện nay là luật chỉ quy định các vấn đề có tính nguyên tắc, còn các nội dung cụ thể cần giao Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát, tinh gọn các quy định để bảo đảm tính ổn định và linh hoạt trong quá trình thực hiện.
Ông cũng đề nghị chỉnh sửa quy định về áp dụng Luật Dầu khí trong trường hợp có sự khác biệt với các luật khác để bảo đảm thống nhất với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025; đồng thời làm rõ hơn quy định về áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế. Bên cạnh đó, các quy định về điều kiện đấu thầu, lựa chọn nhà thầu cần được hoàn thiện theo hướng phù hợp với Hiến pháp và giao Chính phủ quy định chi tiết các tiêu chí về năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm.
TS Phan Ngọc Trung, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam đánh giá dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã có nhiều bước tiến so với Luật Dầu khí 2022, thể hiện tư duy cải cách rõ nét. Tuy nhiên, để trở thành đạo luật có tầm nhìn đến năm 2045-2050 và đủ sức cạnh tranh với các quốc gia có ngành dầu khí phát triển, dự thảo cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chiến lược hơn.
Theo TS Phan Ngọc Trung, Luật Dầu khí không nên chỉ điều chỉnh hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí, mà cần hướng tới trở thành đạo luật về phát triển tài nguyên và công nghiệp năng lượng dưới lòng đất. Ông đề xuất bổ sung các nguyên tắc bảo đảm môi trường đầu tư ổn định, minh bạch, có khả năng cạnh tranh quốc tế; đồng thời mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các nguồn tài nguyên năng lượng mới như hydro tự nhiên, lưu trữ CO₂...
Ông cũng nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản trị ngành dầu khí. Theo đó, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) cần bổ sung các quy định về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu vệ tinh, mô hình hóa địa chất, điện toán hiệu năng cao và xây dựng cơ sở dữ liệu số về dầu khí, coi dữ liệu dầu khí là tài sản chiến lược quốc gia.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện các cơ chế ưu đãi đầu tư theo hướng linh hoạt, tăng cường chia sẻ rủi ro, thúc đẩy gia tăng hệ số thu hồi dầu, phát triển các công nghệ giảm phát thải và xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới, qua đó tạo nền tảng pháp lý cho quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam trong dài hạn.
Nhiều chuyên gia tham dự hội thảo cũng cho rằng Luật Dầu khí cần tiếp tục hoàn thiện để vừa tháo gỡ những vướng mắc hiện nay, vừa tạo nền tảng pháp lý cho sự phát triển của ngành trong nhiều thập niên tới. Điều đó không chỉ đòi hỏi các quy định đồng bộ, khả thi và ổn định, mà còn cần tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới, quản trị dữ liệu hiện đại và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Theo Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng (nguyên Chủ tịch Petrovietnam), việc xây dựng dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) được triển khai dựa trên cơ sở các định hướng lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo đã triển khai công tác xây dựng dự thảo Luật theo đúng quy định của pháp luật, cơ bản dựa trên Luật Dầu khí năm 2022.
Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, Luật Dầu khí năm 2022 ban hành đúng thời điểm và có nhiều tiến bộ, nhưng trước yêu cầu của thực tiễn phát triển và mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới, việc sửa đổi là bắt buộc nhằm đáp ứng các yêu cầu:
Thứ nhất, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ kéo theo nhu cầu năng lượng tăng mạnh;
Thứ hai, thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước về yêu cầu tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền;
Thứ ba, sau nhiều năm khai thác, nhiều mỏ và lô dầu khí đang bước vào giai đoạn suy giảm sản lượng với tốc độ nhanh. Trong khi đó, tiềm năng dầu khí ở các khu vực nước sâu, xa bờ có điều kiện khai thác khó khăn, phức tạp hơn, nên cần có chính sách ưu đãi phù hợp để thu hút đầu tư;
Thứ tư, xu hướng chuyển dịch năng lượng cũng là động lực quan trọng cho việc sửa đổi luật. Việt Nam đã tham gia cùng các quốc gia khác cam kết lộ trình phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này có nhiều điểm mới cốt lõi, tập trung vào việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, đổi mới mô hình quản trị và hoàn thiện chính sách ưu đãi cho hoạt động dầu khí. Đồng thời khẳng định, Dự thảo cơ bản bảo đảm các yêu cầu về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn.
Việc điều chỉnh 5 nhóm chính sách trong Dự thảo với 12 Chương, 62 Điều nhằm bảo đảm hoạt động dầu khí được triển khai nhanh hơn và giảm đáng kể thủ tục so với trước đây. Dự thảo cũng mở rộng phạm vi áp dụng đối với các mỏ nhỏ, mỏ cận biên và mỏ tận thu - những đối tượng rất khó phát triển trong điều kiện thông thường, qua đó tạo điều kiện tăng sản lượng dầu khí phục vụ phát triển đất nước và tăng nguồn thu ngân sách nhà nước.