Lựa chọn cách thức giải quyết tranh chấp phù hợp trong hoạt động kinh doanh

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN cho biết, trong hoạt động kinh doanh, tranh chấp là điều khó tránh khỏi. Vấn đề đặt ra là lựa chọn cách thức giải quyết phù hợp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời hạn chế những tổn thất về thời gian, chi phí và quan hệ hợp tác.

Đối với doanh nghiệp, một tranh chấp kéo dài có thể làm gián đoạn hoạt động, ảnh hưởng đến dòng vốn và khiến cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ. Bởi vậy, nhu cầu về những cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy, linh hoạt và hiệu quả ngày càng trở nên thiết thực. Trong bối cảnh đó, trọng tài, hòa giải và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế có vai trò quan trọng, giúp các bên có thêm lựa chọn phù hợp với đặc điểm giao dịch và nhu cầu của mình.

Chủ đề Hội thảo có ý nghĩa thời sự đối với Việt Nam khi các quan hệ thương mại, đầu tư ngày càng đa dạng, các giao dịch xuyên biên giới và hoạt động kinh doanh trên môi trường số tiếp tục phát triển. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế và dịch vụ pháp lý, trong đó có năng lực phòng ngừa, giải quyết tranh chấp và bảo đảm thi hành kết quả giải quyết.

Phát triển các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế cũng góp phần xây dựng môi trường kinh doanh an toàn, củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Tuy nhiên, để những phương thức này được lựa chọn và phát huy hiệu quả, cần quan tâm đồng thời đến chất lượng quy định pháp luật, năng lực của đội ngũ hành nghề, sự hỗ trợ của Tòa án và nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp.

Đối với Trường Đại học Luật, ĐHQGHN, PGS.TS Trịnh Tiến Việt nhấn mạnh, Hội thảo còn là cơ hội gắn kết nghiên cứu, đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp. Những kiến thức và kinh nghiệm được chia sẻ hôm nay sẽ là nguồn tham khảo có giá trị cho giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh; đồng thời gợi mở các hướng hợp tác trong nghiên cứu và đào tạo kỹ năng giải quyết tranh chấp. Hội thảo càng có ý nghĩa khi diễn ra trong năm 2026, năm Nhà trường vừa kỷ niệm 50 năm truyền thống và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất. Dấu mốc đáng tự hào này cũng nhắc nhở Nhà trường về trách nhiệm tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và đóng góp cho xã hội.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Tham tán Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam Romain Busuttil nhấn mạnh, Tuần lễ Pháp luật Pháp - Việt là hoạt động mang tính biểu tượng trong hợp tác pháp luật cũng như trong quan hệ song phương năng động giữa hai nước, đặc biệt kể từ khi Việt Nam và Pháp nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện.

Theo ông Romain Busuttil, những chuyến thăm cấp cao gần đây, trong đó có chuyến thăm Pháp vào tháng 9/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và chuyến thăm Việt Nam năm 2025 của Tổng thống Pháp, tiếp tục khẳng định sự phát triển mạnh mẽ trong quan hệ hai nước. Riêng hợp tác pháp luật Việt Nam - Pháp đã có nền móng hơn 30 năm, được xây dựng trên những điểm tương đồng khi hệ thống pháp luật hai nước đều thuộc truyền thống dân luật, đồng thời đang trải qua những thay đổi, cải cách lớn. Đây là lĩnh vực hợp tác mẫu mực, với dấu mốc đáng chú ý là quá trình xây dựng Bộ luật Dân sự năm 1995 có sự tham gia của nhiều chuyên gia Pháp. Từ đó đến nay, hai bên đã duy trì hoạt động trao đổi khoa học, chuyên môn ngày càng sâu rộng.

Đề cập đến phương thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh ngoài tòa án, Phó Tham tán Đại sứ quán Pháp cho rằng, đây là lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong việc tránh tạo ra rào cản đối với hoạt động thương mại, đồng thời bảo đảm an toàn, niềm tin cho doanh nghiệp, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của thị trường tài chính và thu hút nhà đầu tư.

Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT), Pháp có nhiều kinh nghiệm có thể chia sẻ. TTTCQT Paris là một trung tâm có uy tín, với kinh nghiệm giải quyết hiệu quả các tranh chấp ở tầm quốc tế. Ông Romain Busuttil nhấn mạnh, việc chia sẻ kinh nghiệm không nhằm áp đặt mô hình của Pháp, mà cần tính đến bối cảnh, đặc thù của từng quốc gia, qua đó tạo dựng đối thoại và sự tin cậy giữa hai bên.

Phó Tham tán cho biết, Phái đoàn Pháp sang Việt Nam lần này có sự tham gia của nhiều chuyên gia thuộc các lĩnh vực khác nhau, hứa hẹn mang đến những trao đổi phong phú, thiết thực và hữu ích cho cả hai phía. Ông kỳ vọng Tuần lễ Pháp luật Pháp - Việt sẽ góp phần tìm kiếm những hướng hợp tác mới, đưa quan hệ hợp tác pháp luật giữa hai nước phát triển sâu sắc hơn trong thời gian tới.

Các tài liệu tham luận tại Hội thảo đã gợi mở nhiều vấn đề đáng chú ý: từ quyền tự quyết của các bên, tính độc lập và bảo mật trong quá trình giải quyết tranh chấp, đến việc công nhận, thi hành phán quyết trọng tài và thỏa thuận hòa giải thành. Đây đều là những vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với thực tiễn Việt Nam.

Giá trị của Hội thảo nằm ở sự kết nối giữa nghiên cứu so sánh và kinh nghiệm thực hành. Những chia sẻ từ các chuyên gia Pháp, cùng kinh nghiệm của VIAC và các chuyên gia Việt Nam, giúp hiểu rõ hơn cách thức vận hành của từng cơ chế, những khó khăn thường gặp và điều kiện để áp dụng hiệu quả. Các trao đổi đã làm rõ cách lựa chọn, phối hợp giữa thương lượng, hòa giải, trọng tài và tố tụng tại Tòa án; những bảo đảm cần thiết để doanh nghiệp tin tưởng sử dụng các phương thức này cũng như khả năng vận dụng kinh nghiệm của Pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đặc biệt, Hội thảo còn đề cập đến vai trò của công chứng viên và các chức danh tư pháp trong phòng ngừa tranh chấp, bảo đảm an toàn giao dịch và hỗ trợ thi hành. Cách tiếp cận này giúp các đại biểu tham dự nhìn nhận đầy đủ hơn mối liên hệ giữa việc thiết lập giao dịch, xử lý bất đồng và thực hiện kết quả giải quyết tranh chấp.