“Lỗ hổng” trong quản lý đất đai ngày càng bị nới rộng

(PLO) - GS. Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường – nhận định như vậy tại tọa đàm “Chính sách, pháp luật về đất đai: Thực trạng và kiến nghị sửa đổi” mới đây.
Ảnh minh họa. Ảnh minh họa.

3 “lỗ hổng” ngày càng bị nới rộng

Theo GS. Đặng Hùng Võ, thực trạng vận hành Luật đất đai 2013 cùng những chính sách về đất đai của chúng ta hiện nay cho thấy pháp luật về đất đai đang có 3 “lỗ hổng” lớn và những lỗ hổng này không những không được thu hẹp mà càng ngày càng nới rộng ra. 

“Lỗ hổng” thứ nhất, theo GS. Võ, nằm ở sự khó khăn trong việc vận hành chế độ công hữu đất đai trong cơ chế thị trường. “Sở hữu đất đai là công hữu nhưng chúng ta phải công nhận vận hành quyền sử dụng đất trên thị trường. Giá quyền sử dụng đất là rất trừu tượng và thậm chí lệch nhiều so với giá trị mảnh đất” – ông nhận định.

“Lỗ hổng” thứ hai, đó là cơ chế nhà nước thu hồi đất và thực hiện bồi thường tái định cư. Biện giải rõ hơn, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, cơ chế này đã được xác lập từ Luật Đất đai đầu tiên năm 1987 nhưng bồi thường hỗ trợ tái định cư thì chưa có chính sách gì trong giai đoạn đấy. Năm 1993, chúng ta dùng cơ chế nhà nước thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để sử dụng vào mục đích quốc phòng - an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. “Đây là một tiêu chí thu hồi đất “rất đẹp” nhưng vận dụng trong thực tế lại có sự vênh nhau” – ông nhận định.

GS. Võ chỉ ra rằng các quy định được ban hành năm 2003 đã rành mạch hơn trong việc công bố mục đích thu hồi đất. “Đã xác định rõ tiêu chí nào là vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Không có chuyện dùng đất quốc phòng để kinh doanh mà gọi đó là đất quốc phòng” – ông nói. Song, đến Luật Đất đai 2013 lại chọn phương án nghiêng về Nhà nước thu hồi đất nhiều hơn, trong khi không có nhiều kinh nghiệm đền bù, dẫn đến thực tế là những dự án do Nhà nước thu hồi đất thì khiếu kiện nhiều, còn những dự án do nhà đầu tư tự thương thảo thì thường chỉ đạt được thỏa thuận khoảng 70%-80%, phần còn lại là do người dân phát giá “trên trời” nên nhà đầu tư không chịu. Ông cũng cho rằng Luật này vẫn chưa giải quyết được vấn đề xử lý đối với những dự án “treo” không thực hiện được.

“Lỗ hổng” thứ ba được GS Võ chỉ ra là cơ chế quyết định hành chính phát sinh ra tiền. “Quyết định hành chính cho phép chuyển đất từ nông nghiệp thành phi nông nghiệp rồi đất phi nông nghiệp thành đất thổ cư sẽ sinh ra rất nhiều tiền. Diện tích càng lớn thì tiền càng nhiều. Đây là nguồn cơn của tham nhũng” – ông nói. 

Tăng cường khả năng tiếp cận thông tin của người dân

Là chuyên gia phân tích chính sách công của UNDP và chuyên nghiên cứu về phòng chống tham nhũng trong lĩnh vực đất đai, bà Đỗ Thị Thanh Huyền cho biết, trong các dự án mà UNDP đã nghiên cứu cho thấy có hiện tượng tham nhũng hoặc nguy cơ tham nhũng trong các dự án mua sắm, đấu thầu hay “chung chi” trong các dự án xây dựng.

Theo bà Huyền, vấn đề gây bức xúc nhất cho dân là sự không thỏa đáng trong bồi thường diện tích đất bị thu hồi. Một ví dụ, 1.000m2 đất thu hồi chỉ được đền bù tái định cư tại chỗ 100m2 cho gia đình 4 người, khiến người dân có cảm giác chính quyền thông đồng với nhà đầu tư để thu hồi mảnh đất. Vẫn theo bà Huyền, sau 7 năm nghiên cứu trong lĩnh vực đất đai, bà nhận thấy tại các địa phương tỉ lệ người dân tiếp cận được kế hoạch sử dụng đất chỉ dao động tầm 13,6% - 20%. Còn việc góp ý kiến cho kế hoạch sử dụng đất cũng chỉ có khoảng 3% đến 5%. 

TS. Đặng Hoàng Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Cộng đồng và Nghiên cứu Phát triển (CECODES) thì cho rằng việc thiếu giám sát của cộng đồng trong thu hồi đất đối với các công trình, dự án cộng đồng là một trong những nguyên nhân gây mất niềm tin của dân đối với cơ quan chức năng. Theo ông Giang, luật quy định cộng đồng có Ban Thanh tra nhân dân nhưng trên thực tế các ban thanh tra này không làm được gì nên không có cơ chế nào để người dân có thể giám sát các công trình đúng thiết kế hay không, đúng dự trù kinh phí hay không.

Bàn về giải pháp giải quyết những hạn chế, tồn tại của các chính sách đất đai hiện tại, TS. Hoàng Xuân Lương - nguyên Thứ trưởng Uỷ ban Dân tộc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quyền con người vùng dân tộc và miền núi cho rằng, cần phải sửa Luật Đất đai 2013. Về giải pháp ngắn hạn, các chuyên gia nhấn mạnh đến giải pháp đối thoại khi cần thu hồi đất, người dân cũng như doanh nghiệp cần dựa trên luật pháp để giải quyết các mâu thuẫn nội tại liên quan đến đất đai… 

Phạm Diệu
Cùng chuyên mục
Cuộc họp rút kinh nghiệm về Chỉ số cải cách hành chính năm 2020 của Bộ Tư pháp.

Bộ Tư pháp dẫn đầu Chỉ số cải cách hành chính năm 2021 – “trái ngọt” từ sự đóng góp của nhiều đơn vị

(PLVN) - Theo kết quả Chỉ số cải cách hành chính năm 2021 của các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương vừa được công bố, Bộ Tư pháp đứng đầu bảng xếp hạng, thuộc nhóm 3 Bộ có chỉ số trên 90%. Đóng góp vào thành tích này là sự nỗ lực cố gắng của các đơn vị thuộc Bộ, nổi bật là Cục Hộ tịch, Quốc tịch, Chứng thực; Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm; Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật; Vụ Pháp luật dân sự - kinh tế…

Đọc thêm

Đại úy Thái Ngô Hiếu: Tỏa sáng phẩm chất người lính thời bình

Đại úy Thái Ngô Hiếu: Tỏa sáng phẩm chất người lính thời bình
(PLVN) - Câu chuyện về đồng chí Thái Ngô Hiếu, cán bộ thuộc Đội Chữa cháy & Cứu nạn cứu hộ (CC & CNCH KV) Khu vực Trảng Bom - Phòng Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy & Cứu nạn cứu hộ Công an tỉnh Đồng Nai giành giật lại sự sống cho 4 nạn nhân trong vụ đuối nước tại bãi biển thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã xảy ra một thời gian nhưng vẫn để lại dư âm và bài học ý nghĩa về lòng tử tế trong xã hội hiện đại. Và hơn hết, lòng dũng cảm và nghĩa cử cao đẹp của anh đã khắc họa hình ảnh đẹp về người lính thời bình tuy không cầm súng ra trận chiến đấu trực tiếp với kẻ thù nhưng luôn không quản gian khó, không ngại hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ sự sống, sự an toàn cho người dân.

Bộ Tư pháp xây dựng Kế hoạch hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam

Buổi làm việc về Kế hoạch tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật nước CHXHCN Việt Nam 9/11/2022.
(PLVN) -  "Tổ chức hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam 2022 phải có trọng tâm, trọng điểm, có sự vào cuộc của các Bộ, ngành. Đặc biệt, năm nay, các hoạt động hưởng ứng phải có điểm nhấn đánh dấu 10 năm Ngày Pháp luật Việt Nam",  Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh yêu cầu.

Bạc Liêu khai giảng Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà

Bạc Liêu khai giảng Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà
(PLVN) - Lớp bồi dưỡng nghiệp vụ giám định tư pháp và kỹ năng tranh tụng tại phiên toà, nhằm giúp các học viên nắm vững các quy định của pháp luật về giám định tư pháp; hiểu rõ hơn vị trí, vai trò của hoạt động tố tụng và một số kỹ năng pháp lý cơ bản, cần thiết của người giám định viên Tư pháp, đặc biệt là về kỹ năng tranh tụng tại phiên tòa cho đội ngũ làm công tác giám định tư pháp.

Cần tăng mức thù lao cho cộng tác viên kiểm tra văn bản

Quang cảnh Hội thảo.
(PLVN) - Đây là một trong những đề xuất, kiến nghị được đưa ra tại Hội thảo phát huy vai trò cộng tác viên và cơ quan báo chí, truyền thông trong công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật do Cục Kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) tổ chức hôm nay, 24/5.

Nữ Phó Giám đốc Sở Tư pháp Kiên Giang: Người thổi bay tư tưởng “nhát tay” khi xử lý vi phạm hành chính

Nữ Phó Giám đốc Sở Tư pháp Kiên Giang: Người thổi bay tư tưởng “nhát tay” khi xử lý vi phạm hành chính
(PLVN) -Mới tròn ba năm làm “tham mưu trưởng” trong lĩnh vực xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC), Phó Giám đốc Sở Tư pháp Kiên Giang - Lư Thị Trang Đài đã được đồng nghiệp nhận xét hai từ “yên tâm” và rất mừng khi có chị cùng tham gia, còn cấp trên thì tin tưởng, điểm nghẽn được khơi thông, công việc thì chạy.

Cần nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật

Ông Đặng Thanh Sơn Cục trưởng Cục Quản lý xử lý vi phạm hành chính và theo dõi thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp.
(PLVN) -Tổ chức thi hành pháp luật là vấn đề luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam coi là vấn đề trọng tâm, có ý nghĩa then chốt trong quá trình xây dựng và phát triển của đất nước, đặc biệt là kể từ khi chúng ta thực hiện công cuộc đổi mới năm 1986 cho đến nay. Tại các văn kiện, nghị quyết của Đảng luôn có những nhận định, đánh giá về công tác này và từ đó có những chủ trương, định hướng lớn để Nhà nước thể chế hóa thành pháp luật để tổ chức thực hiện với mục đích đưa chủ trương, định hướng của Đảng thực sự đi vào cuộc sống, bảo đảm cho pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh trong đời sống xã hội.

Hơn nửa cuộc đời tâm huyết với nghề “gác cổng công lý”

Hơn nửa cuộc đời tâm huyết với nghề “gác cổng công lý”
(PLVN) - 20 năm gắn bó với nghề, Luật sư Nguyễn Thị Thu Hoài – Giám đốc Công ty Luật TNHH Thuế và Luật Hà Nội (Hanoi Tax & Law Firm) luôn tâm niệm: Nghề Luật sư không chỉ cần cái tâm, cái tầm mà còn cần cả sự sáng tạo, tiếp thu và lắng nghe. Luật sư không phải lúc nào cũng đọc, nêu những căn cứ pháp luật khô khan mà còn là sự thấu hiểu về cuộc sống, thấu hiểu hoàn cảnh của những con người khác nhau trong xã hội...