Lo 'chảy máu' đồ cổ ở Tây Nguyên

(PLO) -Những năm qua, nhiều buôn làng tại Đắk Lắk nói riêng và các tỉnh Tây Nguyên nói chung mất đi những hiện vật quý giá như thuyền độc mộc, trống, cồng chiêng, ché... Đây là những hiện vật mang bản sắc văn hóa riêng biệt của đồng bào các dân tộc thiểu số như Ê Đê, Ja Rai, Bahnar.  
Ông Tuấn bên số hiện vật không ngừng xuống cấp Ông Tuấn bên số hiện vật không ngừng xuống cấp

Ông Y Win Lứk (37 tuổi, ngụ buôn Drung, xã Yang Tao, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk) tặc lưỡi tiếc nuối: “Mấy năm trước, nhà mình có 3 chiếc thuyền độc mộc nhưng đã bán cho người khác rồi.

Đó là những chiếc thuyền đời trước để lại, gỗ rất tốt nhưng mình nghĩ không dùng đến nữa nên bán đi để lấy tiền.

Thuyền để lâu ngày không sử dụng sẽ bị hỏng nát. Hai thuyền to bán cho công ty du lịch trong huyện mỗi chiếc 20 triệu. Còn chiếc cuối cùng bán cho một người sưu tầm cổ vật nơi khác”. 

Theo ông Y Win, buôn làng ông chủ yếu là người M’Nông, sống gần hồ Lắk. Trước đây cuộc sống còn khó khăn, phương tiện đi lại, vận chuyển nông sản đều nhờ vào chiếc thuyền độc mộc.

Để có một chiếc thuyền, nhiều trai làng phải lên núi lựa cây gỗ to, tốt rồi hò nhau đốn hạ, đưa trâu lên kéo về làng rồi xúm nhau đục đẽo cả tháng mới tạo thành. Nay giao thông đã phát triển, nhà nào cũng có xe máy, xe đạp nên chẳng ai dùng đến thuyền nữa.

Khác với ông Y Win, ông Y Kuâo Buôn Krông (56 tuổi, buôn Kram, xã Ea Tiêu, huyện Cư Kuin) vẫn còn giữ được rất nhiều đồ cổ cha ông để lại.

Ông cho biết, trong bếp của gia đình còn nhiều món đồ quý hiếm như ghế Kpan, nhiều bộ chiêng và các loại nhạc cụ Đing Năm, Đing Tak-Ta, Ching Kram... Dù cứ dăm bữa nửa tháng lại có những người lạ đến gạ mua đồ cổ với giá cao nhưng ông cương quyết khước từ. 

Ông kể: “Trước đây, ông bà đã dùng công chiêng, trống trong các lễ hội cúng tế thần linh, cầu mưa…Bởi vậy, dù có đói ăn, thiếu mặc tôi cũng không đành lòng bán. Hiện trong buôn tôi, số nhà giữ được cồng chiêng và các món đồ cổ chỉ được vài hộ.

Do kinh tế phát triển nhanh, bà con sắm nhiều phương tiện nghe nhìn nên cồng chiêng bị bỏ không ở xó nhà. Nhiều người đã bán với giá từ vài triệu đến vài chục triệu một chiếc hoặc một dàn chiêng. Tùy theo loại chiêng to, nhỏ và nguyên liệu đúc chiêng mà người mua vào định giá, mặc cả”. 

Ngoài việc thu mua những món đồ có giá trị lớn, những người chơi đồ cổ còn đi tìm các loại vật dụng sinh hoạt thường ngày khác của đồng bào như nồi niêu, chén bát, chày cối giã gạo, cung, nỏ, thuyền độc mộc…để hỏi mua.

Nhiều người thấy được giá, lại thấy những món đồ cổ xù xì, không đẹp bằng các sản phẩm công nghiệp nên “bán tống bán tháo”.

Đó cũng là nỗi trăn trở của ông Lê Tuấn (70 tuổi, ngụ phường Tự An, TP Buôn Ma Thuột), người cất công sưu tầm đồ cổ mấy chục năm qua. Vợ ông là bà Ngô Thị Kim Cúc (nay đã mất) từng là cán bộ làm việc tại Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk.

Trong những chuyến đi đến với buôn làng, bà thấu hiểu và đam mê những nét văn hóa đặc trưng của đồng bào Tây Nguyên. Khi phải chứng kiến cổ vật của buôn làng “chảy máu”, người phụ nữ này đã bàn với chồng, gom góp tiền bạc để sưu tầm những món đồ cổ. 

Hơn 30 năm qua, vợ chồng ông đã sưu tầm được 3.000 hiện vật văn hóa: 500 chiếc cồng chiêng, 100 ché quý, 34 bộ quần áo truyền thống và hàng trăm bộ nồi đồng, quần áo bằng vỏ cây. Ông cẩn thận chia những sản vật ra thành nhiều nhóm với những nét đặc trưng khác nhau như: bộ sưu tập trống; bộ sưu tập săn bắt trên bờ-dưới nước; trang phục hàng ngày, trang phục lễ hội; dụng cụ sinh hoạt gia đình; nhạc cụ…

Trong đó, ấn tượng nhất bộ sưu tập trống với số lượng trên 136 chiếc, chiếc trống to nhất có đường kính 99cm, chiếc trống nhỏ nhất có đường kính 55cm. Phần lớn những đều có tuổi đời hơn 100 năm. 

Cũng theo lời ông Tuấn, vợ ông luôn ấp ủ ước mơ mở một bảo tàng tư nhân nhằm tái hiện đời sống vật chất, tinh thần và nét sinh hoạt văn hóa của bà con dân tộc thiểu số giới thiệu đến công chúng.

Thế nhưng, mơ ước của bà  không được thực hiện do đất của gia đình nằm trong diện quy hoạch, bị thu hồi, khoản bồi thường không đủ mua đất mới.

Sau đó họ căng bạt che chắn, xông khói chống ẩm thấp, mối mọt, để bảo vệ cổ vật. Khi ước nguyện chưa thành, bà Cúc đã qua đời sau một cơn bạo bệnh. 

Theo thống kê mới nhất của Sở VH-TT&DL tỉnh Đắk Lắk về hiện vật văn hóa các dân tộc, toàn tỉnh còn có 2307 bộ chiêng đủ chiếc, trong đó chiêng dân tộc Ê Đê có 2064 bộ, M’Nông 146 bộ, J’Rai 62 bộ, Xê Đăng 8 bộ, Bru-Vân Kiều có 9 bộ. So với số liệu thống kê năm 1993, thì đã thất thoát khoảng 2000 bộ cồng chiêng.

Ông Y Chen Niê-Phó Trưởng Phòng Nghiệp vụ văn hóa thuộc Sở cho biết, vấn đề mua bán cồng chiêng và các đồ vật khác của đồng bào dân tộc thiểu số rất đáng báo động.

Những năm qua, Sở đã đẩy mạnh việc tuyên truyền, vận động người dân, đồng thời trang bị chiêng, trống cho phòng văn hóa thông tin huyện, nhà văn hóa xã nhằm khích lệ, tạo không gian sinh hoạt văn hóa cồng chiêng cho đồng bào tại chỗ.

Ngoài ra Sở còn phục dựng nhiều lễ hội, tổ chức truyền dạy cồng chiêng, truyền lửa đam mê cho thế hệ trẻ tiếp tục phát huy, gìn giữ nét văn hóa đặc sắc.

Mộ Vân
Cùng chuyên mục
Sau nhiều ngày nằm bờ, ngư dân hào hứng vươn khơi

Sau nhiều ngày nằm bờ, ngư dân hào hứng vươn khơi

(PLVN) - Do ảnh hưởng của dịch COVID-19, cảng cá nhiều tỉnh phải đóng cửa khiến ngư dân phải tạm thời “nằm bờ”. Đến nay, khi nhiều địa phương đã “nới” giãn cách, ngư dân đều tỏ ra háo hức vươn khơi, săn “lộc biển” sau những ngày dài neo bến.

Đọc thêm

Tập đoàn Hưng Thịnh tiếp thêm nguồn lực giúp các tỉnh, thành chống dịch COVID-19

Ông Lê Hồng Việt (thứ 5 từ phải qua) trao tặng xe cứu thương cho Giám đốc Sở Y tế tỉnh Bình Định Lê Quang Hùng (thứ 3 từ trái qua).
(PLVN) - Tiếp tục chung tay trong công tác phòng, chống dịch COVID-19 với mong muốn sớm đưa cuộc sống trở về trạng thái “bình thường mới”, từ ngày 20 - 25/9, Tập đoàn Hưng Thịnh đã trao tặng thêm gói an sinh xã hội, xe cứu thương, trang thiết bị y tế cũng như thuốc hỗ trợ điều trị COVID-19 cho các tỉnh Bình Định, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Nụ cười và nước mắt mùa xoay rừng Gia Lai

Nụ cười và nước mắt mùa xoay rừng Gia Lai
(PLVN) - Những con chim rừng bắt đầu rời tổ đi kiếm ăn cũng là lúc người dân ở huyện K’Bang tíu tít rủ nhau vào rừng hái trái xoay. Và khi màn đêm buông xuống, có người trở về cùng nụ cười với bao xoay nặng trĩu, nhưng cũng có người mang những vết thương. Thậm chí, có người mãi mãi ở lại rừng sâu...

Trẻ nạp “vitamin” tinh thần và thể chất qua các bài hát đồng dao

Thế giới kỳ diệu trong tâm hồn trẻ tràn ngập với các bài hát đồng dao và trò chơi dân gian truyền thống.
(PLVN) - Cuộc sống hiện đại, rất nhiều đứa trẻ ở thành phố, tuy đã 5-6 tuổi nhưng không thể nói được một câu gãy gọn. Sự tưởng tượng của trẻ nhỏ bị “giam cầm” bởi ti vi, trò chơi điện tử. Một trào lưu giáo dục con bằng... đồng dao đã được rất nhiều ông bố, bà mẹ tiến hành nhằm cứu con thoái khỏi cảnh “gà công nghiệp”.

Tuổi nhỏ làm việc nhỏ để phòng chống dịch

Tác phẩm thiêu nhi chung tay phòng, chống đại dịch COVID-19
(PLVN) -  Nhớ lời dạy của Bác Hồ “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình”, nhiều trẻ em trong cả nước đã ủng hộ vật chất, tinh thần đóng góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào công tác phòng, chống dịch... Những hành động đẹp ấy đã minh chứng cho tinh thần cả nước đồng lòng chống dịch không phân biệt tuổi tác.

Hỗ trợ trẻ em là nạn nhân COVID-19: Cần chính sách đường dài

Những dòng tin nhắn T.N gửi đi cho mẹ không bao giờ còn có lời hồi đáp.
(PLVN) - Trong căn phòng cuối dãy trọ nghèo ở khu phố 2, phường Linh Trung, quận Thủ Đức nghi ngút khói nhang. Giữa căn phòng là bàn thờ một người phụ nữ. Chị vốn là vợ, là mẹ trong gia đình có 4 đứa trẻ T.N (15 tuổi), T.V (10 tuổi), N.U (3 tuổi) và bé trai mới sinh gần 2 tháng tuổi.

Đau lòng khi trẻ là nơi “trút bức xúc” của người lớn

Bé gái 3 tuổi bị người mẹ và dượng đánh tử vong.
(PLVN) -  Thời gian qua, tình trạng xâm hại trẻ em diễn biến phức tạp. Điều đáng nói, trong thời gian giãn cách xã hội do dịch COVID-19, các đối tượng xâm hại trẻ em chủ yếu là người thân, người quen, thậm chí là người nhà của nạn nhân.

Trẻ học online tại nhà: Tránh áp lực, tạo niềm vui

 Để trẻ không áp lực, căng thẳng và hứng khởi với việc học, cần có sự nỗ lực đổi mới phương pháp từ nhà trường đến gia đình.
(PLVN) - Việc tiếp xúc nhiều với thiết bị điện tử, thiếu tương tác thực tế với thầy cô bạn bè sẽ gây ra cho trẻ học online không ít áp lực và cần cha mẹ lẫn thầy cô có những phương pháp để khiến trẻ bớt đi căng thẳng, học mà vui.

Niềm vui bất ngờ của một mảnh đời cơ cực lang thang giữa dịch bệnh

Nhận thông tin, lực lượng chức năng phường Trung Dũng (TP Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai) đến tận nơi, test tại chỗ và đưa ông Minh đến điểm cách ly tập trung.
(PLVN) - Tựa lưng vào bậc cửa một căn nhà mặt phố, ông Phạm Minh (67 tuổi – tên nhân vật đã thay đổi - PV) kể về chuyện đời, chuyện mình, về cuộc vất vả mưu sinh của một người lang thang trong thời điểm giãn cách. Từ đầu năm đến giờ, mái hiên này xem như nơi che mưa, che nắng cho cụ trong thời gian dịch bệnh căng thẳng.