Liệu có hết "cục bộ" khi ban hành quá nhiều văn bản?
Nhiều trường hợp khi xảy ra tình trạng vi phạm hoặc VB không phát huy được hiệu lực thì các Bộ, ngành và địa phương thường chỉ nhận trách nhiệm thuộc phần mình quản lý, thiếu sự đánh giá một cách hệ thống, tổng thể để kiến nghị xử lý những vấn đề pháp luật ở tầm vĩ mô.
Xem thống kê chỉ riêng trong một số lĩnh vực pháp luật mới thấy giật mình: Trong lĩnh vực pháp luật về cư trú, tính đến tháng 6/2007, cả nước đã ban hành khoảng 570 văn bản (VB). Trong lĩnh vực quy hoạch, tính đến tháng 12/2008, cả nước đã ban hành gần 11.000 VB.
Việc ban hành nhiều đầu VB như hiện nay, đồng thời lại quy định cho nhiều cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn và quy định chi tiết thi hành các VB quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên dẫn đến hệ quả là rất khó xác định những VB nào đang có hiệu lực và áp dụng VB nào.
Trong nhiều trường hợp, ngay cả các cơ quan, cán bộ của Nhà nước cũng còn gặp khó khăn trong việc lựa chọn các quy định thích hợp của pháp luật để áp dụng xử lý những tình huống cụ thể. Vậy thì người dân biết tiếp cận làm sao khi muốn bảo vệ quyền lợi cho mình?.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nguyên nhân là do hệ thống pháp luật Việt Nam có nhiều luật khung, trong khi đó các VB quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành thường không được ban hành một cách đồng bộ và kịp thời. Ngược lại, có một số lĩnh vực cụ thể, các cơ quan có thẩm quyền ban hành quá nhiều VB để điều chỉnh. Hai ví dụ trên là điển hình.
Tuy nhiên, vấn đề không đơn giản chỉ tồn tại ở những VB trên giấy, bởi cơ chế tổ chức, thi hành pháp luật của chúng ta đang còn không ít hạn chế, vướng mắc.
Việc thực hiện các đạo luật chuyên ngành được giao cho các Bộ, ngành nên quá trình tổ chức, đánh giá về tình hình thực hiện và phương thức xử lý những phát sinh không tránh khỏi cách nhìn nhận có nơi, có lúc còn mang tính riêng biệt của từng Bộ, ngành. Hiệu lực, hiệu quả của pháp luật đối với đời sống kinh tế - xã hội nói chung chủ yếu chỉ được đánh giá ở góc độ quản lý chuyên ngành.
Trong hệ thống các VB quy phạm pháp luật hiện hành, có nhiều VB mang tính chất chuyên ngành nhưng phạm vi điều chỉnh, mức độ ảnh hưởng và việc tổ chức, quản lý thực hiện lại liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau. Sự đan xen về thẩm quyền giữa cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực và cơ quan quản lý tổng hợp như hiện nay dẫn đến sự cồng kềnh, chồng chéo của hệ thống VB pháp luật, làm cho việc tổ chức thi hành và phối hợp giữa các cơ quan thêm phức tạp và giảm hiệu quả.
Thực trạng đa ngành và cắt khúc trong quản lý này vẫn tồn tại. Chính vì vậy, trong nhiều trường hợp khi xảy ra tình trạng vi phạm hoặc VB không phát huy được hiệu lực thì các Bộ, ngành và địa phương thường chỉ nhận trách nhiệm thuộc phần mình quản lý, thiếu sự đánh giá một cách hệ thống, tổng thể để kiến nghị xử lý những vấn đề pháp luật ở tầm vĩ mô.
Hy vọng với vai trò cơ quan tư vấn của mình, Bộ Tư pháp sẽ giúp Chính phủ trong việc giải quyết những vấn đề pháp luật vượt ra ngoài khuôn khổ của Bộ chuyên ngành.
Thục Quyên