Liên hoan sân khấu thử nghiệm 2008: Không mới… không làm

Tại sao phải có “bước chuẩn bị”?

Sau 2 lần “ đọ giày” cấp quốc tế ngay tại sân nhà, sân khấu Việt Nam ngậm ngùi trước khoảng cách khá xa so với các nước ở lĩnh vực thử nghiệm. Cho dù vẫn có vở nhận giải nhưng sự “an ủi” có tính chất thế mạnh “sân nhà” vẫn khiến những người làm nghề tâm huyết và tự trọng phải “đỏ mặt”. Vì thế, thay cho việc tổ chức Liên hoan Sân khấu thử nghiệm Quốc tế lần thứ 3, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam quyết định tổ chức một cuộc đấu dành riêng cho “gà nhà” với mong muốn “chơi sòng phẳng”, “đấu công bằng”, “chấm khách quan” để tìm ra 1-2 vở có yếu tố thử nghiệm nổi trội, tiếp tục đầu tư, nâng cao để tham gia vòng đua quốc tế vào năm sau. Nói về điều này, NSƯT Lê Chức, Phó chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam,Trưởng Ban Tổ chức Liên hoan cho biết: “Khi nói đến sân khấu thử nghiệm, mọi người đều mong muốn yếu tố thử nghiệm phải được thể hiện ngay từ trong kịch bản. Đó là tiền đề, là cơ sở để các đạo diễn tiếp tục phát triển sức tưởng tượng, sự sáng tạo của mình. Sở dĩ ở những Liên hoan trước, chúng ta chưa thành công, là bởi phần lớn kịch bản đem dựng thử nghiệm vốn dĩ là những kịch bản dàn dựng thông thường.Với mục đích chuẩn bị cho cuộc cọ xát quốc tế, chúng tôi chủ trương thực hiện bài bản vấn đề “thử nghiệm” trong sân khấu. Những yêu cầu về thử nghiệm được thông báo cụ thể cho các đơn vị nghệ thuật. Khi gửi kịch bản cho Ban Tổ chức, các đơn vị phải gửi kèm theo giải trình nghệ thuật, ma-ket… Nếu thấy được, chúng tôi đồng ý “làm” thì họ mới làm”.

Trong số 14 vở tham gia Liên hoan lần này, bên cạnh một số vở lần đầu ra mắt như : Cô gái bán diêm (Nhà hát Tuổi trẻ), Đồng quê  âm vang (Đoàn kịch Quân đội), Sang sông (CLB Sân khấu thử nghiệm)… có một số vở từng được công diễn như Vàng đen ( Đoàn kịch Nam Định), Trấn Cổ Loa thành (Nhà hát Múa rối Thăng Long), Chuyện Tò he( Nhà hát Múa rối Trung ương), Những quân bài định mệnh ( Đoàn kịch Công an). Và để làm “mới” cho phù hợp với sân chơi thử nghiệm, các đơn vị nghệ thuật đưa ra “phiên bản 2” với nhiều yếu tố nghệ thuật khác với bản được dàn dựng phục vụ số đông công chúng. Đánh giá chất lượng các vở tham gia Liên hoan, NSƯT Lê Chức khẳng định: “Rất khả quan. Một số vở khiến chúng tôi bất ngờ. Đơn cử như phiên bản mới Những quân bài định mệnh của Trần Nhượng, dấu ấn của đạo diễn khá rõ nét. Mặc dù vậy, vở diễn này vẫn cần được biên tập, cắt gọt để có cấu trúc chặt chẽ hơn”.

Với mong muốn nâng cao chất lượng tác phẩm dự Liên hoan, sau khi thẩm định vở lần một, Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam sẽ hỗ trợ mỗi vở 20 triệu đồng để tiếp tục nâng cao chất lượng tác phẩm. Với thời gian quá ngắn, 2 vở diễn cuối cùng được thẩm định lần một là Cô bé bán diêm ( sáng 27-11) và Âm vang đồng quê ( tối 27-11), chỉ cách lễ khai mạc 3 ngày… thì liệu số tiền 20 triệu đồng mà Hội cấp có phát huy được hiệu quả đầu tư, có giúp các đơn vị nghệ thuật nâng cao được vở diễn, hay chỉ là một cách chi tiền hình thức? Mặt khác, nhìn danh sách các đạo diễn có tác phẩm tham dự Liên hoan lần này, có cảm giác sân khấu thử nghiệm vẫn là một “lối hẹp” chưa thu hút được nhiều gương mặt trẻ tham gia. Trẻ như NSND Lan Hương, Anh Tú  cũng đã  ở tuổi 45-46. Các lão tướng như NSND Trọng Khôi tham gia 2 vở; NSƯT Trần Ngọc Giầu: 2 vở; số còn lại thuộc về các đạo diễn U50, 60 như Trần Nhượng, Vương Duy Biên, Đặng Bá Tài…

Đánh giá cao tinh thần thử nghiệm và sự nhập cuộc cùng thử nghiệm của  2 lão tướng  thuộc  Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam là  NSND Trọng Khôi và NSƯT Lê Chức khi 2 vị này, người đạo diễn 2 vở tham gia Liên hoan, người có 2 kịch bản được dựng tham gia Liên hoan, nhưng dư luận cũng đang đặt câu hỏi, liệu sự góp mặt của 2 nghệ sĩ này có khiến sân chơi thử nghiệm bị tiếng là “vừa đá bóng vừa thổi còi?”. Đặt câu hỏi này với NSƯT Lê Chức, ông bảo: “ Muốn mọi người hào hứng với thử nghiệm thì bản thân những người đề xướng phải nhập cuộc nhiệt tình. Mình phải chứng minh cho mọi người thấy, mình đang nỗ lực với thử nghiệm, góp sức cùng mọi người  tìm ra những giá trị mới cho sân khấu đương đại. Để tránh việc thiên vị, tình cảm riêng, ai có tác phẩm tham dự Liên hoan sẽ không được chấm vở của mình. Và để còn có cơ hội tổ chức lần 2… thì chúng tôi, những người cầm cân nảy mực của Hội quyết không dễ dãi với chính mình. Bởi, Hội đang xây dựng đề án trình Chính phủ xin được tổ chức Liên hoan Sân khấu thử nghiệm quốc tế 2 năm 1 lần. Mình làm không tốt, ai còn dám giao”.  Hy vọng là thế!

Chu Thu Hằng