Lập lại trật tự trong nuôi thủy sản lồng bè ở Cát Bà- Quản lý gắn liền với quy hoạch vùng nuôi

Loay hoay tìm chế tài

Một lý do khiến công tác quản lý nuôi thủy sản lồng bè ở Cát Bà chưa thật hiệu quả vì trên khu vực mặt nước các vịnh, nơi thuộc "đất" của Vườn quốc gia Cát Bà, chỗ thuộc trách nhiệm quản lý của Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà và phần còn lại thuộc huyện Cát Hải. Vì thế, nhiều hộ nuôi không chấp hành các quy định cũng như chế tài quản lý, xử phạt vi phạm của chính quyền địa phương và viện lý do, vùng mặt nước họ sử dụng không thuộc quyền quản lý của cơ quan đó.

Trong khi đó, mỗi khi có bão, huyện Cát Hải thực hiện di chuyển lồng bè từ vịnh Lan Hạ về vịnh Bến Bèo để bảo đảm an toàn cho người dân cũng như phương tiện của họ. Nhưng hết bão, chính các hộ nuôi không chịu di chuyển bè của mình về vị trí cũ, với nhiều lý do, nhưng chủ yếu vẫn là thấy ở vịnh Bến Bèo lặng gió, thuận tiện đi lại, tiêu thụ hàng hóa vì gần đất liền hơn. Trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Nguyễn Đình Khượng thừa nhận, mỗi lần biến động như vậy, cơ quan quản lý gặp nhiều khó khăn trong thống kê, rà soát, nắm số lượng bè trên các khu vực, số hộ dân và nhân khẩu liên quan. Nhưng cũng không có chế tài nào buộc họ phải quay lại nơi cũ ngoài biện pháp nhắc nhở.

Ngay việc giải tỏa các lồng nuôi cá cắm phên dậu cố định chiếm mặt nước trái phép cũng kéo dài gần hai năm, do khó tìm chế tài để xử phạt. Bởi trước khi xác định rõ các hộ nuôi thuỷ sản kiểu này vi phạm quy định “chiếm mặt nước trái phép”, một thời gian dài, cơ quan quản lý huyện chỉ có thể nhắc nhở, yêu cầu các hộ không được làm vì gây ô nhiễm, cản trở dòng chảy, giao thông, mất mỹ quan…Thực tế, không thể khép họ vi phạm theo luật nào vì toàn bộ vùng nuôi chưa có quy hoạch.

Ngay cả việc giải quyết sản phẩm cá nuôi trong các lồng quây khi tổ chức cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, huyện Cát Hải cũng phải tham vấn ý kiến của ngành tư pháp. Nếu xử lý theo quy định về tài sản liên quan đến vi phạm hành chính tại khoản 5 điều 34 Nghị định 37/2005/CP quy định các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, việc trông giữ, bảo quản sản phẩm cá nuôi trong và sau khi tổ chức cưỡng chế không phù hợp với hoàn cảnh thực tế khi cưỡng chế tháo dỡ các  lồng quây nuôi cắm cố định đã vi phạm. Vì số cá nuôi dưới biển, nếu vớt lên sau một ngày sẽ chết, rất khó và lãng phí trong việc bảo quản.

Mòn mỏi chờ quy hoạch

Huyện Cát Hải hiện có hơn 570 bè với gần 10,5 nghìn ô lồng, tăng hơn 2,7 nghìn ô, lồng so với năm 2005, phân bố trên các vịnh Cát Bà, Lan Hạ, Bến Bèo. Việc nuôi lồng bè phát triển ồ ạt, tự phát xuất phát từ những khó khăn trong quản lý và các chế tài xử phạt. Nhưng điều mấu chốt là việc quy hoạch vùng nuôi cũng như phân bố, kích thước, tỷ lệ khoảng cách các bè nuôi đáng ra phải được thực hiện từ lâu. Nhưng đến nay, vẫn chưa có quy hoạch nào được đưa ra, trong khi những tác động xấu đến môi trường do nuôi cá lồng bè đến mức báo động và những hệ lụy khác. Hàng loạt khó khăn phát sinh trong quản lý hộ khẩu khi nhiều người già, trẻ em không trong độ tuổi lao động sinh sống trên các bè. Các hộ tự ý tháo dỡ, lắp đặt, cơi nới, di chuyển bè nuôi từ vùng này sang vùng khác… và những phức tạp nảy sinh trong quản lý an ninh, trật tự, việc học tập, sinh hoạt cộng đồng, phúc lợi xã hội của trẻ em, người già cũng như người dân sống trên các bè.

Để tạm quản lý hoạt động nuôi lồng bè, phên dậu phát triển ồ ạt, huyện Cát Hải buộc phải ra quy định tạm thời về việc nuôi cá lồng bè trên vịnh. Đồng thời, huyện giao cơ quan chuyên môn là Phòng Nông nghiệp và PTNT chủ động xây dựng phương án quy hoạch vùng nuôi,ổn định lại vị trí sắp xếp cho các bè nuôi khi hết mùa mưa bão. Rõ ràng, tất cả đều dừng lại ở phương án đối phó mang tính tạm thời nên hiệu quả quản lý hạn chế. Do vậy, không còn sớm  để có ngay quy hoạch vùng nuôi lồng bè. Sở Nông nghiệp và PTNT phối hợp với huyện Cát Hải triển khai các bước để có được quy hoạch trong thời gian sớm nhất, tạo thuận lợi trong quản lý, hơn hết là bảo vệ môi trường, cảnh quan của các vịnh ở Cát Bà. Hy vọng, việc quyết tâm giải tỏa các lồng cắm cố định trái phép trên diện tích đất mặt nước ở vịnh Bến Bèo là bước tạo đà tích cực, thúc giục quá trình quy hoạch sớm hoàn tất.

Văn Lượng