Lao động nhập cư- Tạo điều kiện, nhưng cần quản lý chặt chẽ

Mọi nẻo đường đều dẫn tới…Việt Nam

Việt Nam đang trên đường trở thành thị trường nhập khẩu lao động khá lớn. Khi trong nước, có một lượng lớn lao động đang thất nghiệp, chuyện nhập khẩu lao động tưởng như nghịch lý, nhưng lại là thực tế, bởi sự thiếu chặt chẽ trong hợp đồng giữa chủ đầu tư Việt Nam và các nhà thầu nước ngoài, cùng sự lúng túng của các cấp chính quyền khi xử lý vi phạm. Nhiều nhà thầu, khi sang Việt Nam mang luôn cả đội ngũ cán bộ kỹ thuật lẫn lao động phổ thông. Thế nên, trong thời gian qua, lao động nước ngoài “ngập tràn” nhiều khu vực, trong số đó, có thể kể đến dự án Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng 1 và 2, khu công nghiệp Nghi Sơn (Thanh Hóa), dự án Nhà máy xi măng Công Thanh (Đồng Nai), dự án tổ hợp bô-xít - nhôm (Lâm Đồng).

Theo thống kê mới nhất của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ, TB&XH), hiện có khoảng 75.000 lao động nước ngoài tại Việt Nam, trong đó, số  người được cấp phép lao động tại thời điểm kiểm tra, khảo sát chỉ chiếm 37,9%.  Tuy nhiên, đó chỉ là con số các chủ sử dụng lao động báo cáo, còn trên thực tế, có nhiều lao động “chui” mà doanh nghiệp giấu.

Thời gian qua, nhiều lao động phổ thông nước ngoài,  vào Việt Nam qua con đường “tiểu ngạch”-thiếu giấy phép lao động, vào qua đường du lịch và “làm chui”.

Thực trạng trên đặt ra nhiều vấn đề bức xúc, bởi pháp luật Việt Nam hiện chỉ cho phép nhập khẩu lao động có chuyên môn, kỹ thuật mà trong nước không đáp ứng được. Hơn nữa, trong bối cảnh suy giảm kinh tế do tác động từ cuộc khủng hoảng toàn cầu, người lao động trong nước khá chật vật với công ăn việc làm và hiện có hàng trăm nghìn người thất nghiệp. Ngoài ra, việc không có sự quản lý hiệu quả số lao động phổ thông nhập cư còn gây mất an ninh trật tự tại một số địa phương, tiêu biểu là trường hợp hơn 200 lao động phổ thông người Trung Quốc náo loạn nhà dân ở Nghi Sơn (Thanh Hóa) mới đây.

Đã tiến hành xử lý…

Đoàn thanh tra của Bộ và các sở LĐ, TB&XH đã tiến hành kiểm tra và phát hiện những sai phạm trong sử dụng lao động nước ngoài và tiến hành xử phạt hành chính. Tuy nhiên, mức độ xử phạt khá nhẹ, nên tính răn đe không cao. Chẳng hạn, xử phạt nhà thầu nước ngoài của dự án Nhà máy nhiệt điện Hải Phòng 10 triệu đồng, dự án tổ hợp bô-xít - nhôm 45 triệu đồng, 13 doanh nghiệp có sử dụng lao động nước ngoài tại 4 tỉnh Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Tây Ninh, Đồng Nai  bị phạt 95,5 triệu đồng.

Ngoài xử phạt hành chính, có những hình thức xử lý doanh nghiệp vi phạm như yêu cầu xuất cảnh với những trường hợp nhập cảnh trái phép, hoặc sử dụng hộ chiếu công vụ sai mục đích. Người nước ngoài nhập cảnh bằng thị thực du lịch muốn làm việc tại Việt Nam phải làm thủ tục xin giấy phép lao động và làm thủ tục chuyển đổi mục đích tạm trú. Những người làm việc trên 6 tháng mà không có giấy phép lao động, hoặc không được gia hạn giấy phép lao động đều bị yêu cầu không gia hạn tạm trú và buộc phải xuất cảnh. Bộ LĐ,TB&XH yêu cầu các địa phương rà soát, phân loại lao động nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm.

…nhưng còn nhiều vướng mắc

Trong kỳ họp Quốc hội vừa qua, các đại biểu có nhiều băn khoăn về việc trong khi lao động trong nước thiếu việc làm, thì vẫn có lượng lớn lao động phổ thông nước ngoài tràn vào nước ta. Lý giải nguyên nhân cũng như đưa ra giải pháp xử lý về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ LĐ, TB&XH Nguyễn Thị Kim Ngân cho biết, qua khảo sát, lao động phổ thông vào Việt Nam bằng các lý do như đi thăm người thân, du lịch... sau đó thay đổi mục đích. Các địa phương do không nắm rõ tình hình nên khó kiểm tra. Bộ trưởng cho rằng, lao động nước ngoài có đóng góp lớn vào tiến độ công trình, đặc biệt, khi nhiều nhà thầu không tuyển được lao động Việt Nam. Về giải pháp, người đủ điều kiện thì cấp phép, người không đủ điều kiện thì không gia hạn visa. Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra việc lưu trú, tạm trú.

Bên cạnh đó là vấn đề  trách nhiệm của cả Bộ Công an và Bộ Ngoại giao trong việc có nhiều lao động nước ngoài đang làm việc ở trong nước. Bộ trưởng Kim Ngân khẳng định, Bộ LĐ, TB&XH chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý lao động, nhưng khi đưa ra giải pháp phải có sự phối hợp của các bộ, ngành. Ba bộ cùng có trách nhiệm phối hợp để ổn định tình hình lao động nước ngoài, kể cả việc sửa luật.

Những vấn đề nảy sinh trong thời gian qua bắt nguồn từ những thiếu sót trong công tác kiểm tra, quản lý lao động nước ngoài. Các cơ quan chức năng cần  làm gắt gao hơn nữa và có những biện pháp xử lý đủ mạnh để răn đe. Không có chuyện nhân nhượng nhà thầu và lao động nước ngoài khi vi phạm pháp luật Việt Nam. Mọi vụ việc phát sinh giải quyết dựa trên quy định của Luật Lao động trong nước, theo thông lệ quốc tế nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động và đối xử công bằng với người lao động trên cơ sở quản lý chặt chẽ người có giấy phép và người không có giấy phép lao động. Những trường hợp người lao động nước ngoài gây rối như ở Nghi Sơn vừa qua cần được xử lý nghiêm.  Điều quan trọng nữa, các chủ đầu tư Việt Nam cần quy định chặt chẽ về việc sử dụng lao động khi ký kết với nhà thầu nước ngoài, để vừa bảo đảm tiến độ công trình, vừa bảo đảm nguyên tắc ưu tiên và sử dụng tối đa người lao động trong nước.

Thái Phan