Lao động ngành da giày- Biến động và thiếu trầm trọng!

Chưa có giai đoạn nào, lao động trong ngành giày dép lại biến động lớn như hiện nay. Ngoài một số lao động chuyển từ doanh nghiệp này sang doanh nghiệp khác cùng ngành, trên địa bàn thành phố, không ít lao động bỏ việc, chuyển sang làm ngành, nghề khác hoặc trở về quê hương. Ông Phạm Hoài Châu, Chủ tịch Công đoàn Công ty Da giày cho biết, từ đầu năm đến nay, công ty có nhiều đơn hàng nhưng lại thiếu lao động. So với đầu năm, công ty hụt giảm hơn 1.000 lao động, so với yêu cầu, lượng lao động thiếu nhiều hơn do có một số cơ sở mở rộng sản xuất. Công ty TNHH Châu Giang cũng trong trường hợp tương tự. Theo Phó Giám đốc Nguyễn Ngọc Kiên, công ty thiếu khoảng 1500 lao động, có dây chuyền không có người làm. Một số đơn hàng công ty phải thuê đơn vị khác. Vào thời điểm trước tháng 6- 2006, các công ty TNHH Đỉnh Vàng, Sao Vàng thiếu khoảng hơn 1.000 lao động. Ngay cả các doanh nghiệp nhỏ chỉ vài trăm công nhân cũng có sự biến động lao động. Nhiều doanh nghiệp ra tỉnh ngoài tuyển dụng lao động nhưng số người tuyển dụng mới không bù đắp được số lao động bỏ việc ngày càng tăng.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên: thu nhập thấp, thời gian lao động căng thẳng, lao động ở tỉnh ngoài gặp nhiều khó khăn về nơi ở, sinh hoạt… gần đây là tâm lý bất ổn về công việc khi EC áp thuế chống bán phá giá. Chị Nguyễn Thị H., vốn là lao động trong Xí nghiệp giày nữ  (Công ty Da giày) chuyển sang làm việc cho một công ty TNHH sản xuất vật liệu xây dựng tại  cụm công nghiệp Quán Trữ (Kiến An) nói : “So với ở Xí nghiệp giày nữ, mức lương bên này không cao hơn nhưng em vẫn chuyển đi vì sợ sau này có thể mất việc làm do EC áp thuế chống bán phá giá. Ngoài ra còn nguyên nhân khác là thời gian làm việc đỡ căng thẳng hơn, em có điều kiện học hành thêm vì em còn trẻ”. Chị Trần Lan A. từng là công nhân Công ty TNHH Châu Giang nghỉ việc về quê (Hưng Yên) vì ở quê nhà hiện nay cũng đang mở thêm nhiều doanh nghiệp mới, có cả dệt may và giày dép. Chị nói: “Mức lương trong ngành giày dép ở đâu cũng tương tự như nhau, về quê em đỡ phải sống vất vưởng, tiền để thuê nhà có thể tiết kiệm được (cho dù mức tiền thuê nhà này chỉ khoảng 50.000 đồng/tháng)”.

Ngành giày dép có tới 25% lao động là người tỉnh ngoài. Trước đây, một số tỉnh lân cận chưa có nhiều doanh nghiệp dệt may và giày dép nên lượng lao động từ các tỉnh này dồn về thành phố khá đông. Nhưng nay thì khác, hầu như tỉnh nào cũng có các doanh nghiệp giày dép và dệt may. Thu nhập bình quân của người lao động trong ngành giày dép hiện ở mức  850.000 đồng/người/tháng, tăng khoảng 50.000 đồng so với năm 2005. Tuy nhiên, với mặt bằng giá cả như hiện nay, mức lương như trên vẫn là khó khăn, nhất là đối với lao động là người tỉnh ngoài, cộng với việc nhiều doanh nghiệp thực hiện chưa đầy đủ chế độ, chính sách của nhà nước càng làm cho người lao động không yên tâm làm việc lâu dài trong ngành giày dép.

Giải pháp khắc phục

Theo nguồn tin từ Hiệp hội Da giày Việt Nam, ngành giày dép chưa thể  hết khó khăn trong thời gian tới. Một số quan chức EC còn đưa ra đề nghị áp đặt hạn ngạch đối với mặt hàng giày dép có xuất xứ từ Việt Nam và Trung Quốc. Theo đề nghị này, Việt Nam sẽ được hạn mức 95 triệu đôi giày chịu mức thuế bình thường. Số giày vượt hạn mức sẽ phải áp thuế tới 29,5% và trong 5 năm liền, sau đó EC sẽ tiếp tục xem xét. Nếu bị áp đặt hạn ngạch cộng với mức thuế cao như vậy, chắc chắn ngành giày dép Việt Nam sẽ gặp càng nhiều khó khăn hơn hiện nay.  Theo đề nghị trên, trong các mặt hàng bị đánh thuế có cả giày da trẻ em. Các doanh nghiệp giày dép có thể sẽ rơi vào tình cảnh như ngành dệt may trước đây và nhiều vấn đề đặt ra đối với cơ chế "xin- cho" này... Như vậy, vấn đề lao động sẽ càng bất ổn hơn.

Để thoát ra khỏi những khó khăn chồng chất, nhiều doanh nghiệp tăng cường tìm kiếm đối tác, thị trường mới hoặc đa dạng hoá ngành nghề, tạo việc làm cho người lao động, chuyển sang sản xuất giày bằng nguyên liệu giả da, giày trẻ em, giày vải...song đây cũng chỉ là giải pháp tình thế cấp bách, trước mắt; về lâu dài cần có biện pháp hiệu quả hơn.

Nhiều doanh nghiệp có những biện pháp tích cực khác như cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động, xây dựng nhà ở...Doanh nghiệp chưa có điều kiện xây dựng nhà ở cho người lao động thì hỗ trợ kinh phí thuê nhà. Các doanh nghiệp cũng có nhiều hình thức hỗ trợ, giúp đỡ, động viên về vật chất, tinh thần cho người lao động như xây dựng nhà “Mái ấm công đoàn”, xây dựng các quỹ hỗ trợ vay vốn làm kinh tế gia đình, quỹ học bổng động viên con, em trong đơn vị học tập tốt...

Ngoài các biện pháp trên, doanh nghiệp cần phát huy hơn nữa vai trò của tổ chức công đoàn. Hiện nay, hoạt động của công đoàn trong các doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp cổ phần hoá nhìn chung thuận lợi hơn so với các công ty TNHH, doanh nghiệp tư nhân. Những doanh nghiệp có đội ngũ cán bộ công đoàn hoạt động tốt, người lao động cũng ít biến động hơn các doanh nghiệp không có tổ chức công đoàn. Ngành giày dép có 23/46 doanh nghiệp có tổ chức công đoàn nhưng chỉ có vài cán bộ công đoàn chuyên trách. Các công đoàn cơ sở cần nâng cao hơn nữa năng lực, vai trò là đại diện cho người lao động, hiểu rõ và nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người lao động, cải tiến phương thức hoạt động, nâng cao nhận thức cho đoàn viên, người lao động trong doanh nghiệp, đồng thời đấu tranh bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Có như vậy, người lao động mới yên tâm, gắn bó lâu dài với nghề. Về phía thành phố cần xem xét kỹ quy hoạch phát triển ngành da giày; giúp đỡ các doanh đang gặp khó khăn tổ chức lại sản xuất, bố trí việc làm phù hợp cho người lao động, xác định lại chiến lược sản xuất. Về lâu dài, để tồn tại và phát triên, doanh nghiệp giày dép cần nâng cao năng lực cạnh tranh, tìm kiếm thị trường xuất khẩu trực tiếp và trước hết cần "thắng" được trên sân nhà.

                                                                                         Minh Châu