Lào Cai: Xã Cốc San gìn giữ di sản chữ viết của người Dao
Nhằm bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Dao, thời gian qua, xã Cốc San (tỉnh Lào Cai) chú trọng tổ chức truyền dạy chữ Nôm Dao cho thế hệ trẻ. Qua đó, không chỉ góp phần gìn giữ chữ viết cổ mà còn tạo điều kiện lưu truyền những tri thức dân gian, phong tục, nghi lễ và giá trị văn hóa được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ.
Chữ Nôm Dao là một bộ phận quan trọng trong di sản văn hóa của người Dao, gắn liền với quá trình hình thành, phát triển và đời sống tinh thần của cộng đồng. Thông qua hệ thống chữ viết này, nhiều thế hệ người Dao đã ghi chép, lưu giữ và truyền lại những kiến thức về lịch sử, phong tục, tập quán, tín ngưỡng, nghi lễ truyền thống cùng các sáng tác văn học dân gian. Vì vậy, chữ Nôm Dao không đơn thuần là phương tiện giao tiếp bằng văn bản mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc.

Nhiều sách cổ, văn bản phục vụ các nghi lễ truyền thống, những bài dân ca, trong đó có làn điệu Páo dung, cùng tri thức dân gian được lưu truyền qua các thế hệ bằng chữ Nôm Dao. Việc đọc, hiểu được những văn bản này giúp thế hệ sau tiếp cận sâu hơn với phong tục, tập quán và quan niệm sống của cha ông, qua đó hiểu rõ hơn về nguồn cội và bản sắc văn hóa dân tộc mình.
Tuy nhiên, trong đời sống hiện nay, việc sử dụng và truyền dạy chữ Nôm Dao đang gặp không ít khó khăn. Số người biết đọc, biết viết chữ cổ còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở những người cao tuổi, nghệ nhân và người am hiểu văn hóa truyền thống. Trong khi đó, thế hệ trẻ ít có điều kiện tiếp xúc, học tập và sử dụng chữ viết này. Nếu không có hoạt động truyền dạy thường xuyên, nhiều văn bản cổ và tri thức được lưu giữ trong cộng đồng có nguy cơ mai một.


Trước thực tế đó, xã Cốc San đã quan tâm phát huy vai trò của các nghệ nhân trong việc truyền dạy chữ viết truyền thống, đồng thời đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ. Lớp truyền dạy chữ Nôm Dao được tổ chức tại Trường PTDTBT TH&THCS Tòng Sành, thu hút 60 học viên là con em đồng bào dân tộc Dao trên địa bàn tham gia. Trực tiếp hướng dẫn học viên là Nghệ nhân Nhân dân Tẩn Vần Siêu và Nghệ nhân dân gian Chảo Láo Chiếu.
Tại lớp học, các học viên được làm quen với chữ Nôm Dao, từng bước tiếp cận cách đọc, cách viết và tìm hiểu ý nghĩa của những văn bản gắn với đời sống văn hóa, phong tục, nghi lễ của dân tộc. Việc được các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn không chỉ giúp học viên tiếp thu kiến thức về chữ viết mà còn có cơ hội tìm hiểu những câu chuyện, tập quán và kinh nghiệm được đúc kết, lưu truyền trong cộng đồng.
Theo bà Nguyễn Thị Như Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND xã Cốc San, việc tổ chức truyền dạy chữ Nôm Dao có ý nghĩa thiết thực trong giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, văn hóa và phong tục của dân tộc mình. Đồng thời, hoạt động này góp phần phát huy vai trò của các nghệ nhân trong trao truyền tri thức, tạo điều kiện phát hiện, bồi dưỡng những người có khả năng tiếp nối công tác bảo tồn chữ viết truyền thống.

Hoạt động truyền dạy chữ Nôm Dao cũng gắn với việc triển khai Đề án số 02-ĐA/ĐU của Đảng ủy xã Cốc San về giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Bên cạnh việc truyền dạy trực tiếp, địa phương định hướng đẩy mạnh sưu tầm, lưu giữ và số hóa tư liệu chữ Nôm Dao, từng bước bảo vệ những văn bản cổ, hạn chế nguy cơ thất lạc nguồn tư liệu quý của cộng đồng.
Bảo tồn chữ Nôm Dao không chỉ là gìn giữ một hệ thống chữ viết truyền thống mà còn là bảo vệ kho tàng tri thức, lịch sử và đời sống tinh thần của người Dao. Khi những con chữ được tiếp tục truyền dạy, những trang sách cổ được gìn giữ và thế hệ trẻ có cơ hội tiếp cận di sản, các giá trị văn hóa của cha ông sẽ có thêm điều kiện được lưu truyền, phát huy trong đời sống hôm nay.