Lạng Sơn: Đưa chuyển đổi số về bản, mở thêm cơ hội phát triển cho đồng bào dân tộc thiểu số

Khi truyền thông gắn với những nhu cầu thực tế

Trong triển khai các chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, truyền thông giữ vai trò đưa chủ trương, chính sách đến gần hơn với người dân, tạo sự đồng thuận và thúc đẩy cộng đồng chủ động tham gia. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và phương thức tiếp cận thông tin, truyền thông hiện nay không chỉ cần bảo đảm thông tin chính xác mà còn phải giúp người dân biết cách sử dụng thông tin, công cụ và nền tảng số để phục vụ cuộc sống.

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số tại các địa bàn miền núi, khả năng tiếp cận công nghệ có thể tạo ra những khác biệt đáng kể. Một chiếc điện thoại thông minh, nếu được sử dụng đúng cách, có thể giúp người dân tìm hiểu chính sách, tiếp cận dịch vụ công, học hỏi kỹ thuật sản xuất, kết nối với khách hàng và thực hiện các giao dịch trực tuyến. Ngược lại, thiếu kỹ năng số cũng có thể khiến người dân gặp khó khăn khi tiếp cận những tiện ích đang ngày càng phổ biến.Đây là lý do nội dung tuyên truyền, truyền thông trong Tiểu dự án 1 thuộc Dự án 10 cần được nhìn nhận theo hướng rộng hơn việc phổ biến thông tin về Chương trình. Bên cạnh nâng cao nhận thức về thoát nghèo bền vững, việc truyền thông về chuyển đổi số, kỹ năng tiếp cận thông tin và sử dụng các nền tảng số có thể góp phần tạo điều kiện để người dân chủ động hơn trong học tập, sản xuất và phát triển kinh tế.

Tại Lạng Sơn, định hướng này có cơ sở từ những hoạt động thực tế của ngành khoa học và công nghệ. Theo Cổng thông tin điện tử Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh, phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai thông qua các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng số và an toàn thông tin cho thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng và đồng bào dân tộc thiểu số. Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, người dân được hướng dẫn thực hành trực tiếp trên điện thoại thông minh, từng bước làm quen với các nền tảng số thiết yếu.

Từ “Bình dân học vụ số” đến kỹ năng phát triển sinh kế

Một ví dụ cụ thể là các hội nghị tập huấn cập nhật kiến thức, kỹ năng số và an toàn thông tin do Trung tâm Công nghệ số thuộc Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với chính quyền cơ sở tổ chức. Ngày 17/4/2026, tại xã Tuấn Sơn và xã Nhân Lý, chương trình thu hút hơn 300 đại biểu là cán bộ phụ trách chuyển đổi số, thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng và đồng bào dân tộc thiểu số tham gia.

Nội dung tập huấn tập trung vào khung kỹ năng số cơ bản; cách cài đặt, sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID; sử dụng dịch vụ công trực tuyến; nhận diện, phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng; tiếp cận một số ứng dụng công nghệ phục vụ học tập, sản xuất; đăng ký tài khoản thanh toán điện tử, sử dụng ngân hàng số và ví điện tử trong giao dịch hằng ngày.

Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực bởi kỹ năng số không chỉ phục vụ việc tiếp nhận thông tin mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tham gia các hoạt động kinh tế và xã hội. Khi biết cách tìm kiếm, chọn lọc thông tin và sử dụng các công cụ số an toàn, người dân có thêm cơ hội tiếp cận kiến thức mới, chủ động thực hiện thủ tục hành chính và giảm bớt những trở ngại về khoảng cách địa lý.

Với các hộ sản xuất, kinh doanh tại địa phương, việc từng bước làm quen với công nghệ số còn có thể hỗ trợ quảng bá sản phẩm, kết nối khách hàng và tìm hiểu nhu cầu thị trường. Đây là hướng ứng dụng cần được lồng ghép trong truyền thông về giảm nghèo bền vững, trên cơ sở lựa chọn nội dung phù hợp với điều kiện hạ tầng, trình độ tiếp cận công nghệ và nhu cầu thực tế của từng nhóm người dân.

Từ ngày 14/4 đến ngày 12/5/2026, theo thông tin của ngành khoa học và công nghệ tỉnh Lạng Sơn tổ chức 16 lớp tập huấn kỹ năng số với 9.464 lượt người tham gia tại 65 xã, phường. Trong đó, hơn 8.800 lượt học viên là thành viên Tổ Công nghệ số cộng đồng và đồng bào dân tộc thiểu số. Các hoạt động thực hành sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số bằng mã QR và kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin cho thấy hướng tiếp cận lấy thực hành làm trọng tâm, thay vì chỉ phổ biến kiến thức lý thuyết.

Phối hợp liên ngành, mở rộng hiệu quả truyền thông

Để các hoạt động truyền thông đạt hiệu quả lâu dài, việc phối hợp giữa cơ quan phụ trách công tác dân tộc với ngành khoa học và công nghệ có ý nghĩa quan trọng. Nếu công tác dân tộc gắn với việc nắm bắt đặc điểm địa bàn, đối tượng thụ hưởng và nhu cầu triển khai chính sách, thì ngành khoa học và công nghệ có thể hỗ trợ về nội dung kỹ năng số, nền tảng công nghệ và phương thức tiếp cận thông tin hiện đại.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, việc phối hợp có thể hướng đến xây dựng các nội dung truyền thông dễ hiểu, sát nhu cầu người dân; tổ chức hướng dẫn kỹ năng số tại thôn, bản; phát huy vai trò của Tổ Công nghệ số cộng đồng; đồng thời lồng ghép thông tin về chính sách dân tộc, chương trình mục tiêu quốc gia với kiến thức phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Đây là định hướng phù hợp với yêu cầu thúc đẩy chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tại Lạng Sơn, phong trào “Bình dân học vụ số” được xác định là một trong những giải pháp nhằm nâng cao dân trí số, hỗ trợ người dân tiếp cận và sử dụng công nghệ trong đời sống hằng ngày.

Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự tạo ra cơ hội phát triển, truyền thông cần quan tâm đến khả năng tiếp nhận của từng nhóm đối tượng. Việc hướng dẫn trực tiếp, sử dụng ngôn ngữ gần gũi, minh họa bằng tình huống cụ thể và hỗ trợ người dân thực hành nhiều lần sẽ có ý nghĩa hơn so với chỉ cung cấp thông tin chung. Đồng thời, nội dung tuyên truyền về an toàn thông tin, nhận diện hành vi lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân cần được chú trọng để người dân có thể sử dụng công nghệ một cách chủ động, an toàn.

Hướng tới truyền thông thực chất trong giai đoạn mới

Giai đoạn 2021–2030 đặt ra yêu cầu triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong đó, truyền thông cần góp phần để người dân hiểu mục tiêu của Chương trình, nắm bắt chính sách liên quan và chủ động tham gia vào quá trình phát triển tại địa phương.

Từ thực tiễn triển khai “Bình dân học vụ số”, có thể thấy việc đưa kiến thức đến tận cơ sở, kết hợp tuyên truyền với thực hành đang mở ra hướng tiếp cận thiết thực. Khi người dân biết sử dụng dịch vụ số, tiếp cận thông tin đáng tin cậy và ứng dụng công nghệ vào các nhu cầu cụ thể, khả năng tiếp cận cơ hội học tập, việc làm và phát triển sinh kế cũng có thêm điều kiện được cải thiện.

Thời gian tới, việc tiếp tục tăng cường phối hợp giữa Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Khoa học và Công nghệ cùng chính quyền cơ sở sẽ góp phần kết nối truyền thông chính sách với phổ cập kỹ năng số. Quan trọng hơn, hiệu quả cần được nhìn nhận không chỉ qua số lượng hội nghị hay tài liệu được phát hành, mà qua khả năng người dân hiểu, thực hành và vận dụng những kiến thức đã được truyền thông vào cuộc sống.

Khi chuyển đổi số được đưa đến gần hơn với từng thôn, bản, công nghệ không còn là khái niệm xa lạ mà có thể trở thành công cụ hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách, nâng cao năng lực sản xuất và chủ động tìm kiếm cơ hội phát triển. Đó cũng là một hướng đi góp phần nâng cao chất lượng truyền thông, hỗ trợ mục tiêu giảm nghèo bền vững và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Lạng Sơn.