Làng nghề ở Hải Phòng: Loay hoay tìm hướng phát triển

Dàn hợp xướng thiếu nhạc trưởng

Theo ông Bùi Văn Thuỷ, Trưởng phòng Chế biến nông - lâm - thuỷ sản và ngành nghề nông thôn (Sở Nông nghiệp- PTNT Hải Phòng), một trong những bất cập lớn nhất ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề ở địa phương hiện nay nằm ở khâu quản lý nhà nước. Mặc dù, chức năng này thuộc Sở Nông nghiệp- PTNT, nhưng thực tế có gần 10 ban, ngành cấp thành phố tham gia quản lý những vấn đề liên quan. Chẳng hạn: ngành Công nghiệp (công tác khuyến công), Thương mại (xuất khẩu và xúc tiến thương mại), Văn hóa-du lịch, Khoa học-công nghệ, Tài nguyên-môi trường, Lao động -TBXH, Kế hoạch và đầu tư...Từ đó dẫn đến “dàn hợp xướng” làng nghề Hải Phòng rơi vào tình trạng “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược” bởi thiếu “nhạc trưởng”.

Ở cấp huyện cũng vậy. Chẳng hạn các huyện Thuỷ Nguyên, An Dương giao việc quản lý làng nghề, ngành nghề nông thôn cho phòng Nông nghiệp- PTNT; các huyện Vĩnh bảo, Kiến Thụy, An Lão lại giao nhiệm vụ này cho phòng Công thương. Sự thiếu thống nhất này khiến việc triển khai các văn bản quản lý nhà nước về làng nghề hiện nay phát sinh những chuyện dở khóc, dở cười. Sở Nông nghiệp-PTNT muốn lấy số liệu hoặc muốn làm việc với cấp huyện về phát triển ngành nghề, làng nghề không biết hỏi trực tiếp phòng chức năng nào, đành gửi công văn đến UBND huyện. Văn phòng UBND huyện căn cứ vào dấu đỏ chuyển cho phòng nông nghiệp chuẩn bị tài liệu, lịch họp...Song vấn đề quyết định chất lượng cuộc họp là nội dung thì cán bộ, chuyên viên phòng nông nghiệp phải sang phòng công thương xin số liệu.

Riêng việc thống kê, báo cáo hằng tháng, hằng năm đã có sự bất cập, không sát thực tế như vậy, nên độ tin cậy không cao. Mỗi năm, các ngành đều có những báo cáo ở góc độ khác nhau về làng nghề, nhưng chưa đủ vẽ nên một bức tranh toàn cảnh, sát thực tế. Ví dụ, Liên minh HTX báo cáo về đào tạo nghề cho các làng nghề, Trung tâm khuyến công báo cáo về chuyển giao công nghệ, kỹ thuật cho làng nghề, Sở Văn hoá- thể thao-du lịch có báo cáo về phát triển du lịch làng nghề…Hàng năm, vẫn có những báo cáo về việc thực hiện chính sách, kinh phí dành riêng cho làng nghề, nhưng trên thực tế, các làng nghề chưa được hưởng lợi từ chính sách đó, do không có ngành được giao nhiệm vụ quản lý chung, mà “mạnh ai, nấy làm”.

Bốn khó, ai lo ?

Hậu quả của việc quản lý chồng chéo là chính sách hỗ trợ dành cho làng nghề ở Hải Phòng chưa đồng bộ. Bốn vấn đề lớn nhất hiện nay mà các làng nghề trên địa bàn thành phố đang phải đối mặt là bài toán về vốn; thị trường bấp bênh; thay đổi công nghệ, mẫu mã; môi trường căng thẳng. Tất cả những vấn đề này ai cũng có thể nhìn thấy, nhưng không có cơ quan nào đứng ra chịu trách nhiệm giúp làng nghề giải quyết khó khăn. Trong khi đó, để hỗ trợ làng nghề, ngành nghề nông thôn phát triển, những năm qua, Chính phủ đã ban hành hàng loạt chính sách ưu đãi về đất đai, mặt bằng sản xuất, vốn tín dụng, đào tạo nhân lực, áp dụng khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm…, nhất là Nghị định 66  (tháng 7-2006). Tuy nhiên, trên thực tế, Hải Phòng chưa xây dựng và triển khai chương trình hỗ trợ cụ thể, dài hơi nào cho các làng nghề. Vì vậy, mặc dù chưa có con số thống kê cụ thể nào về đầu tư cho làng nghề ở Hải Phòng; nhưng qua trao đổi với đại diện một số làng nghề truyền thống, hầu hết cam đoan chưa được đầu tư hay hưởng ưu đãi về mặt bằng sản xuất, tín dụng, xử lý ô nhiễm môi trường...

Có chăng, chỉ là hỗ trợ đào tạo nghề hoặc chuyển giao công nghệ qua chương trình ngắn hạn của Trung tâm khuyến công, Liên minh HTX...Anh Nguyễn Văn Ngọc, Chủ tịch hiệp hội làng nghề Kha Lâm (Kiến An) cho biết: “Nhiều năm nay, bản thân các hộ ở làng nghề phải tự xoay xở là chính. Việc thiếu vốn để đầu tư sản xuất, đổi mới trang thiết bị khiến nhiều sản phẩm của làng nghề, chưa thực sự "hút" được khách. Từ đầu năm đến nay, giá gỗ tăng cao, sức mua của người tiêu dùng giảm, nên đồ gỗ  Kha Lâm bị tồn kho khá nhiều. Hộ nào tự xoay được vốn thì đẩy mạnh sản xuất, còn lại đều hoạt động cầm chừng. Những lúc như thế này các hộ đều mong được hỗ trợ vay vốn ưu đãi hay trợ giúp để tiêu thụ, quảng bá sản phẩm. Cũng vì thiếu kinh phí nên việc chuyển các xưởng sản xuất ra khu vực quy hoạch chung, xa khu dân cư của làng nghề gặp nhiều khó khăn”.

Nhiều làng nghề xuất hiện dấu hiệu “phú quý giật lùi”. Đó là sự cạnh tranh thiếu lành mạnh ở chính các đơn vị sản xuất. Để duy trì, ổn định và phát triển làng nghề một cách bền vững, điều cốt yếu bây giờ là rà soát, quy hoạch phát triển làng nghề quy củ; nhất là có "nhạc trưởng" thật sự tâm huyết, tránh tình trạng "mạnh ai nấy lo" như hiện nay.

Hoàng Yên