Làng mòn mỏi trong chờ đợi

Có một làng cứ đứng đợi mãi ở phương trời xa. Họ đợi người, đợi tiền, đợi cả cuộc sống sang giàu. Bởi vì công việc ở biển chẳng giúp họ kiếm nhiều tiền, nhưng cuộc sống thì chật vật, bao việc cần phải chi tiêu. Cho nên, dù mòn mỏi, người già người trẻ, con gái cứ đợi mong mãi. Giờ thì người dân rộ lên phong trào xây dựng nhà cửa để làm đẹp với… dân làng.

Cái đói xua người ly hương

Đó là làng biển Phong Hải, xã Phong Hải, tỉnh Thừa Thiên Huế. Chúng tôi tìm về làng đúng vào mùa mưa, biển động mạnh. Những con thuyền nhỏ vẫn nằm phơi xác trên triền cát chưa thể ra khơi vì giá xăng dầu cao, đi biển sẽ bị lỗ. Những đứa trẻ tập trung đi mò nghêu để đầu trần. Những ông bà già đi đi lại lại với khuôn mặt buồn rầu. Tuy rằng, làng biển đã đổi thay, nhà cao tầng mọc lên như nấm, đường đã được trải nhựa. Không khí vẫn buồn tẻ bao trùm.

Còn rất ít người ở Phong Hải bám biển

Hỏi ra tôi được biết, do thời tiết biển, người dân không thể kiếm được nhiều hải sản mà tiền chi phí lại đắt đỏ. Trong khi cuộc sống của họ giờ đây phụ thuộc vào biển và tiền của những Việt Kiều, những người con của làng đi làm ăn ở nước ngoài. Bà Hoàng Thị Chính giải thích: “Có tiền do ngoại hối gửi về nhưng không sao vui nổi. Vì đó là tiền của con của cháu, của chồng người ta mà, tiền mồ hôi nước mắt đó. Nói chung cuộc sống của nhiều người là phụ thuộc thôi”.

Phần lớn tiền nhận được từ người thân ở nước ngoài gửi về, người dân Phong Hải phải tính toán kỹ các khoản chi tiêu, muốn mua cái gì to phải cân nhắc kỹ từng đồng kẻo hết, nếu “trợ cấp bên kia” mà chậm thì chỉ còn nước đi vay mà sống qua ngày. Cứ thế, cuộc sống của họ bị động ngày này qua ngày khác.

Có tiền đó, dù người dân lại cực kỳ tiết kiệm trong chi tiêu cho sinh hoặt ăn uống, hưởng thụ. Nhưng họ đặc biệt chú ý đến chuyện xây nhà, xây mộ cho tổ tiên, xây nhà thờ tổ. Nhà và mộ khi xây được tính bằng đô la, có ngôi nhà thờ tổ lên đến cả trăm ngàn đô. Còn những ngôi mộ “ngốn” 40-50 ngàn đô không còn là chuyện hiếm. Khi có tiền từ nước ngoài gửi về, nhiều người dân chẳng còn mặn mà với biển nữa. Họ đã chán cái cảnh “đi sóng về gió” giữa trùng trùng biển khơi. Với lại, biển khắc nghiệt và dường như muốn quên họ đi, cho nên người dân thờ ơ, chỉ chờ vào nguồn tiền từ nước ngoài.

Người già kể lại, vào những năm 1980, 1981 làng biển đói mòn đói mỏi. Mùa biển động đến cả làng phải treo niêu vì sóng to gió lớn, biển khắc nghiệt hung dữ. Đến nỗi khoai sắn trồng chưa đến ngày thu hoạch đã phải đào lên để ăn cho đỡ đói.

Cụ Nguyễn Văn Hoàng nhớ lại: “Những năm đó, số nhà xây cả xã Phong Hải chỉ đếm trên đầu ngón tay. Bão lớn liên miên khiến cho các con thuyền của ngư dân rách tả tơi. Trai tráng trong làng ly hương hết thảy. Một số đi sâu vào trong đất liền để làm thuê làm mướn. Nhiều người đã cưỡi thuyền đi tìm một miền đất mới nhưng không được. Gia đình cũng chẳng biết người thân của mình đã lưu lạc đi những đâu. Mỗi khi nghe tin bão mà đau thắt lòng, không biết người thân có an toàn trở về. Sau rồi càng đợi càng bặt tin. Vài năm sau mới thấy tin về.  Hoá ra, nhiều người con đã tìm đường sang Mỹ, Canada… làm ăn, Cái đói nó xua người ta ly hương là vậy đó...”.

Khi biết được tin lành là người thân của mình vẫn còn sống, cả làng đỡ lo. Nhiều gia đình hồi hộp, mừng đến thót tim, mấy đêm không ngủ. Rồi làm cỗ cúng tạ ơn trời phật phù hộ độ trì. Không ai ngờ, có một ngày cái đói cái khát đã xua người làng Phong Hải và một số làng trong xã ra đi tìm “miền đất mới”. Cho đến giờ, cái xã nhỏ bé miền biển này đã có hơn 1000 người hiện đang sinh sống và làm việc ở Mỹ, Canada, Úc, Pháp...

Tôi hỏi cụ Hoàng: “Thưa cụ, chắc làng đã sung sướng lên nhiều?”. Cụ lắc đầu: “Cũng chẳng sướng đâu, dân tôi cái cảnh xơ xác của biển ăn sâu vào từ lâu rồi. Trước kia xơ xác về cái ăn, giờ thì tâm hồn”. Tôi không rõ cái ý tứ sâu xa của cụ lắm, nhưng chắc chắn rằng, ý cụ muốn nói đến cảnh sống bất ổn còn tồn tại trong ngôi làng của cụ.

Mòn mỏi đợi tiền và tình!

Từ năm 1995 trở lại đây, làng biển  Phong Hải rủng rỉnh tiền từ nước ngoài gửi về. Cuộc sống của họ từ đó sôi động hẳn lên. Một số người khá giả nghĩ đến chuyện mua sắm tư trang. Có người vàng bạc đeo đầy cổ, sắm xe máy... Người Huế ở đây có kinh nghiệm nhìn tướng, nếu là dân biển nhìn dáng đi chúi về phía trước là trúng, còn người nào có thân nhân đi nước ngoài ắt hẳn có nhiều vàng bạc đeo ở cổ, trên người.

Ngóng mãi phương trời xa

Qua nói chuyện với người dân, được biết, người ở làng biển Phong Hải chẳng những đợi tiền mà đợi cả tình. Những cô gái lớn lên không chịu lấy chồng mà họ đợi người tình từ phía bên kia nửa vòng trái đất. Những người đàn ông là Việt kiều, sẽ cho những cô gái này cuộc sống dư giả. Người đó có thể là con dân trong làng, cũng có thể là con dân của mảnh đất nào đó trên lãnh thổ Việt Nam.

Và, khi “chú rể” từ nước ngoài trở về, họ sẽ gặp nói chuyện với nhau rồi cưới luôn. Các cụ già nói, sở dĩ có chuyện nhanh chóng như vậy là qua môi giới. Cả xã, mỗi năm cũng có đến hàng chục đôi vợ chồng được mai mối như thế. Ông S., một ngưòi có con gái lấy Việt kiều than thở: “Ni tôi cũng biết lợi hại rồi. Con gái trong làng lớn lên là đợi Việt kiều về “bốc” đi. Sang Pháp hay Úc gì gì đó còn đỡ, chứ sang Mỹ thì thủ tục lâu lắm. Có khi đợi hàng năm. Nhưng con gái làng vẫn phải đợi.”

Mỗi năm ở làng Phong Hải có khoảng 10 cô gái được Việt kiều “bốc” đi. Nhiều cô khi đợi chờ đã lên thành phố Huế học tiếng Anh. Nhưng cái thứ tiếng nước ngoài ấy dường như không thể ngấm vào đâu họ, khi mà cái mặn mòi cái xơ xác của biển đã ngấm vào từ trước mất rồi. Học đi học lại vẫn quên. Có cô đã cố gắng học thêm nghề làm đầu, chỉnh sửa móng tay để ra nước ngoài còn biết việc mà làm. Sự học này rất tốn kém, lại phải khăn gói lên tận TP. Huế để học. Nhiều gia đình, khi con mình còn ở tuổi vị thành niên đã cho lên TP. Huế học tiếng nước ngoài và nghề để dễ lấy chồng hơn.

Thành ra, cái sự lấy chồng này cũng biến thành... tệ nạn! Cha mẹ nuôi nấng bao năm vất vả được cô con gái, lại cho đi học, gả chồng. Ngoài những đồng tiền con cái gửi về, người già cũng đợi con cái gửi cho những đứa cháu để họ trông nom cho vui cửa vui nhà, cho tuổi già bớt cô đơn. Nhưng cái đợi cứ mòn mỏi theo năm tháng. Thành ra, cả đời họ sống trong đợi chờ. Các cô gái thì đợi tiền và tình. Bao giờ cho hết cảnh này?

Điệp khúc xuất ngoại

Chia tay làng đợi, xã đợi, tôi chỉ thấy quanh làng những hình bóng của người già, trẻ em. Thanh niên trai tráng đều mong được xuất ngoại, con gái lớn lên cũng xuất ngoại. Một vài người đứng lại hỏi tôi: “Chú là Việt kiều về tìm vợ ư?”. Tôi lắc đầu, cảm thấy đăng đắng trong miệng.

Xuất  ngoại và làm giàu không phải là việc xấu, nhưng quá lạm dụng và quá mơ màng nơi “miền đất hứa” xa xôi sẽ để lại những nhức nhối trong lòng người dân. Người ta sẽ phụ thuộc vào chuyện sống ở nước ngoài mà ảnh hưởng đến văn hóa, các thế hệ tương lai. Bao giờ người dân Phong Hải tự chủ động cho cuộc sống của mình, thì mới giảm bớt được những cảnh đời phải đợi mỏi mòn bên làng biển sóng gió.

Phóng sự của Hà Phương