Lắng lòng mình trong tiết Thanh minh

Theo nhiều tài liệu thì tiết Thanh minh là một khái niệm trong việc lập lịch của các nước phương Đông chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại. Nó là một trong hai mươi tư tiết khí của các lịch Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản, Triều Tiên… Đó là một khoảng thời gian phân định sẵn chỉ tiết trời mát mẻ trong sáng và quang đãng nhằm vào mùa xuân. Vì là một khoảng thời gian tính theo công tác lập lịch nên ngày tiết thanh minh có sự dao động qua các năm, tuy nhiên thường vào tháng 3 âm lịch (thanh minh trong tiết tháng ba). Đã thành thông lệ truyền từ đời này qua đời khác, vào tiết Thanh minh, các nước có nền văn hóa tương đồng và chịu ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa đều có tục đi tảo mộ gia tiên và làm lễ cúng gia tiên sau cuộc tảo mộ. Vì dịp thanh minh, người người đi tảo mộ chen chúc nhau, giẫm chân lên cỏ nên Nguyễn Du viết “Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh”.

Trước tiết Thanh minh vài ngày, nghĩa trang Ninh Hải đã đón khá đông người tới thắp hương, tu sửa phần mộ người thân. Thắp nén hương trước một phần mộ,  bà Hà Thị Mậu ở số nhà 47 phố Hàng Kênh cho biết: “Từ ngày bố mẹ và chồng tôi qua đời, tiết thanh minh nào tôi cũng cùng các con tới nghĩa trang thắp hương, chăm sóc phần mộ của người đã khuất. Không chỉ bà Mậu mà với bất cứ ai, tiết Thanh minh cũng mang ý nghĩa thiêng liêng, tưởng nhớ những người đã khuất”. Chính vì vậy, trong tiết Thanh minh, những nghĩa trang trở nên đặc biệt nhộn nhịp tạo nên một nét đẹp trong đời sống tinh thần người Việt.

 Mỗi dịp Thanh minh, thấy dòng người đổ về các nghĩa trang, tôi lại nhớ tới những ngày còn nhỏ được theo người lớn tảo mộ. Ngày đó, anh em tôi được đi theo bà và bố, mẹ, các cô, chú ra đồng. Tới nghĩa trang, mọi người dùng cuốc, xẻng đắp lại những ngôi mộ của người thân, tổ tiên cho đầy đặn. Những bụi cây cỏ hoang mọc trùm lên mộ được cắt bỏ. Đắp xong các phần mộ, mọi người thắp hương lầm rầm khấn vái trước những ngôi mộ rất lâu. Không chỉ thắp hương ở các ngôi mộ tổ tiên, chúng tôi còn được bố mẹ hướng dẫn thắp hương ở nhiều ngôi mộ chung quanh. Đám trẻ con chúng tôi ngày đó đôi khi thắc mắc khó hiểu tại sao người lớn mỗi dịp Thanh minh lại cho chúng tôi đi theo và dặn đi dặn lại: phải nhớ phần mộ tổ tiên đặt ở chỗ nào giữa hàng chục ngôi mộ của nghĩa trang. Lớn lên chúng tôi mới hiểu được ý nghĩa sâu xa của việc làm đó, người lớn muốn giáo dục con cháu biết  kính trọng tổ tiên, nguồn cội qua tục viếng mộ.

Ngày nay, việc dùng cuốc, xẻng đắp lại phần mộ trong dịp Thanh minh chỉ còn ở những vùng ngoại thành. Ở những nghĩa trang lớn của thành phố như nghĩa trang Ninh Hải, nghĩa trang Phi Liệt, những ngôi mộ được xây khang trang, tiết thanh minh, người đi tảo mộ chỉ tới thăm mộ làm vệ sinh phần mộ, trồng, tỉa hoa, cây cảnh và  thắp hương tưởng nhớ người đã khuất. Ông Phan Ích Dũng, Trưởng Ban quản lý nghĩa trang Ninh Hải cho biết: Chuẩn bị tiết Thanh minh, Ban quản lý chuẩn bị trang hoàng cờ, phướn dọc đường vào nghĩa trang. Khu vực Am Vãn sinh và dọc khuôn viên nghĩa trang có hơn 70 ghế đá để người đi tảo mộ dừng chân nghỉ ngơi vãn cảnh. Xã hội hiện đại, việc đi tảo mộ cũng “nhàn” hơn trước nhiều, đó là xu hướng chung. Không có nhiều sự khác biệt trong cách đi tảo mộ ở nghĩa trang thành thị hay nông thôn, giữa ngày xưa và ngày nay khi mọi người đi tảo mộ thấy được ý nghĩa cao đẹp của tục lệ này.

Tiết Thanh minh, khắp các nghĩa trang từ thành thị tới nông thôn nhộn nhịp người đi tảo mộ. Sửa sang phần mộ, thắp một nén hương thơm, nghiêng mình tưởng nhớ người đã khuất khiến lòng ta lắng lại, để thêm một lần nhắc ta ghi nhớ tới người thân, tới tổ tiên, gia đình, nguồn cội.

Việt Hòa