“Làm xiếc” bằng…nốt nhạc!

Chỉ với cái đàn môi, hai cái muỗng ăn bình thường, GS Trần Quang Hải làm cho khán phòng rộn rã những tiết tấu, những âm thanh sống động. Sự kỳ diệu của âm nhạc Việt đã lay động của người nghe qua tài năng và ngẫu hứng của ông.

1. GS Quang Hải nổi tiếng trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc không kém cha mình -  GS Trần Văn Khê - ở cả trong và ngoài nước. Tiếp nối cha, ông mang những kiến thức ấy về lại quê nhà…Ông đã trao tặng cho Viện Âm nhạc Việt Nam toàn bộ các công trình nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Việt Nam cùng nhiều tài liệu về âm nhạc truyền thống thế giới được sưu tầm, lưu trữ và nâng niu trong hơn 4 thế kỷ qua.

Tất cả những người yêu nghệ thuật đều thấy “phiêu” khi nghe GS ngẫu hứng tiết mục đàn môi. Những tiết tấu âm nhạc chợt ùa về lắng đọng trên môi người nghệ sỹ nghe da diết, lạ lùng. Ông kể, mình bắt đầu làm quen với đàn môi từ năm 1965, năm 1970 đã cùng một nghệ sĩ đàn môi nổi tiếng người Anh thu thanh một đĩa CD về đàn môi, là người đầu tiên trên thế giới biểu diễn đàn môi cùng nhạc điện tử, nhạc techno và thu được thành công vang dội. 

Là người có nhiều biệt tài, ông còn khiến nhiều người trầm trồ, thán phục khi biểu diễn tiết mục …hát đồng song thanh. Ông biểu diễn hát đồng song thanh các bài Cò lả (dân ca VN), Khúc giao hưởng số 9 của Beethoven - hát hết bài chỉ trong… một hơi! Đây là kỹ thuật hát độc đáo, trình độ đạt tới điêu luyện mới có thể phát ra hai giọng cùng một lúc ở hai độ cao khác nhau. Ông phát huy kiểu hát này với những sáng tạo riêng, áp dụng thành công kỹ thuật này vào lĩnh vực âm nhạc thế giới và đương đại, âm thanh học, âm nhạc điều trị học

2. “Cháy” cả đời cho âm nhạc, ông sở hữu trong tay rất nhiều “ghinet” khiến các đồng nghiệp phải “ngả mũ” kính nể: Là nhạc sĩ Việt Nam duy nhất đã trình diễn hơn 3.000 buổi giới thiệu nhạc Việt tại 65 quốc gia trên thế giới, 1.500 buổi cho học sinh các trường trung học ở châu Âu, giảng dạy tại hơn 120 trường đại học trên thế giới, tham dự hơn 130 liên hoan âm nhạc quốc tế, sáng tạo ra lối hát Đồng song thanh (hiện trên thế giới có khoảng 8.000 người theo học lối hát này). Là hội viên của 20 Hội nghiên cứu nhạc học quốc tế (Pháp, Mỹ, Anh, Thuỵ Sĩ, Nga, Áo, Canada, Việt Nam...), tiểu sử của Trần Quang Hải được in trong Who’s Who và 24 ấn phẩm của Anh, Pháp, Mỹ, Thuỵ Sĩ, Canada...

Ông đi nhiều, biểu diễn nhiều không phải chỉ muốn khẳng định “đẳng cấp” mà đơn giản là muốn quảng bá cho trên thế giới biết rằng âm nhạc Việt Nam đẹp, đáng yêu thế nào. Theo ông, “nhạc học dân tộc chứa những điều kỳ thú mà càng nghiên cứu lại càng thấy mới lạ và thú vị. Âm nhạc dân tộc Việt Nam hay lắm, hay không thua bất cứ của một quốc gia nào”.

Ông luôn đau đáu một nỗi niềm, rất nhiều loại nhạc cụ dân tộc Việt Nam đang bị quên lãng, ví như cây đàn môi, có thể được ứng dụng trong y học như trị bệnh tâm thần, giúp phụ nữ giảm đau khi sinh nở... Trên thế giới có 3 tập san và 300 trang web chuyên về đàn môi song ở Việt Nam, đàn môi hầu như vắng bóng trong các nghiên cứu nhạc cụ dân tộc. Khoa Âm nhạc dân tộc của Nhạc viện Quốc gia chỉ giảng dạy 8 loại nhạc cụ được cho là phổ cập nhất, không có đàn môi. Trong kho tư liệu nhạc dân tộc của Viện Âm nhạc, cũng chỉ có... 2 phút dành cho đàn môi. "Đây đúng là một sự lãng phí di sản, một khiếm khuyết vô cùng đáng tiếc của việc nghiên cứu và giáo dục âm nhạc của Việt Nam!"- ông thở dài. GS Hải từ lâu mong muốn được truyền nghệ thuật đánh đàn môi nhưng  mỏi mắt vẫn… chưa tìm ra trò!.

…Sau khi trao tặng cho Viện Âm nhạc Việt Nam toàn bộ các công trình nghiên cứu về âm nhạc truyền thống Việt Nam cùng nhiều tài liệu quý hiếm về âm nhạc truyền thống thế giới được ông sưu tầm và lưu trữ, nâng niu trong hơn 4 thế kỷ qua, người nghệ sỹ tài hoa ấy lại “chu du” trời Tây, đem theo tình yêu âm nhạc dân tộc mặn nồng và một nỗi niềm trầm lắng…

Thùy Dương