Làm sao để thoát khỏi “bể khổ“?

(PLO) -Tại sao già khổ? Tại sao bệnh khổ? Tại sao chết khổ?Tại sao ái biệt ly khổ? Làm sao thoát khỏi những cái khổ này?
Hình minh họa Hình minh họa

Tại sao già khổ? Vì già không biết làm gì cứ đi tới đi lui, nhớ con, nhớ cháu, buồn ủ rũ, hết trách người này tới trách người kia, thành ra thấy tuổi già lê thê, đen tối. Nên già là khổ.

Già không khổ, phải làm sao?

Người già nên biết dùng tuổi già trong công việc. Những vị không có trách nhiệm cứ ở tại nhà, tìm những gì hay, những gì đẹp dạy con, dạy cháu. Đem bài kinh hay, đoạn sách tốt để dạy con cháu, đó là vui rồi, đâu phải làm việc gì nhiều. Cũng như chúng tôi, một ngày sống là một ngày phải làm được cái gì cho mình cho người.

Lợi ích được cho mình cho người thì vui chớ đâu có khổ. Như vậy nói già khổ hay vui? Già thế nào cũng  có kinh nghiệm nhiều hơn người trẻ, tại sao chúng ta không đem những kinh nghiệm ấy dạy lại cho người sau. Vì vậy tuổi già không phải là thừa, không phải là bỏ. Mỗi ngày chúng ta sống đều có giá trị thì cuộc đời già là vui, chớ không phải khổ.

Nhìn thấu cái đau

Điều này đa số chấp nhận. Có người nào đau mà không rên đâu? Rên tức là khổ chớ gì! Nhiều người than “sao tôi bệnh hoạn lê thê, kéo dài năm này qua năm nọ, chán quá!” nên vị đó thấy bệnh là khổ.

Nhưng với con mắt nhà Phật, bệnh cũng không khổ. Vì sao không khổ? Vì Phật dạy thân này do nhân duyên hợp, trong đó có đất, nước, gió, lửa. Kinh Niết Bàn nói tứ đại là bốn con rắn, con rắn nước, con rắn lửa, con rắn đất, con rắn gió.

Tôi xin nói cụ thể hơn, con rắn nước là rắn hổ ở dưới nước, con rắn lửa là rắn hổ lửa, con rắn đất là rắn hổ đất, con rắn gió là rắn hổ mây. Bốn con rắn hổ này nhốt trong một cái giỏ thì chúng phải cắn nhau, chống chọi nhau thôi.  Người nuôi rắn thấy bốn con cứ chống nhau, làm cho con này con nọ cứ bất an hoài, thì phải can thiệp cho chúng hòa với nhau mới yên được.

Chúng ta mang thân đất - nước – gió - lửa, bốn chất đó có hòa hợp với nhau không? Ít hôm thì lửa thắng nước, lúc đó nóng quá phải kiếm cái gì uống cho mát, đó là điều hòa rắn hổ lửa. Ít hôm nước thắng lửa thì bị lạnh run rẩy, phải kiếm cái gì uống cho ấm, đó là điều hòa con rắn nước.

Ít hôm nữa lại thấy rắn đất bị hổ mây cắn, lúc đó chúng ta kêu trúng gió, phải đánh gió hay tìm cách này cách kia làm cho gió ra thì thân mới nhẹ, nên nói: “Gió thổi mạnh thì đất rung rinh”. Chúng luôn luôn chống chọi nhau, chúng ta phải điều hòa chúng, như vậy nhàn hạ hay khổ?

Làm sao để thoát khỏi “bể khổ“? ảnh 1
Đức Phật an ủi một người bệnh

Ai cũng có bệnh, nếu không bệnh nặng thì cũng bệnh nhẹ, không bệnh nhiều cũng bệnh ít, chứ không ai hoàn toàn không bệnh. Vì bệnh là khổ chung của tất cả mọi loài! Nhiều vị bệnh lăn lộn rên, rên là khổ.

Nhưng giờ đây biết tu, khi bệnh chúng ta phải làm sao? Chúng ta nhìn bốn con rắn này, xem đứa nào thắng, đứa nào bại. Biết rõ bốn con rắn độc đang chống chọi với nhau, chúng ta không chấp thân này là thật. Tứ đại tụ họp nên có thân, nhưng vì tụ họp trong sự chống chọi nên thân này khổ.

Chúng ta biết rõ nó không chắc, không bền, không có gì quan trọng nên bớt khổ. Thường bệnh đau, chúng ta thấy khổ vì thấy thân là hơn hết, vì sợ chết. Nếu biết rõ nó là tướng duyên hợp thì hợp cũng tốt, mà tan cũng vui. Nếu nó còn thì chúng ta dùng vào  việc hữu ích, nó mất thì chúng ta ra đi một cách thảnh thơi, có gì đâu mà sợ. Nếu không  sợ chết thì đau mặc đau, nó đâu có thiệt.

Ngày xưa có một vị Thiền sư bị bệnh, thầy Tri sự lên  thưa: “Bạch Hòa thượng, Hòa thượng bệnh có cái không bệnh chăng ?” Ngài đáp: “Ôi da, ôi da !” Cái biết rên đó nó không có hình tướng nên không bị bệnh, còn bệnh là thân này bệnh. Như vậy chúng ta biết ngay nơi thân này là duyên hợp tạm bợ, có hợp thì phải có tan, không có gì quan trọng, không quan trọng thì bớt khổ.

Đồng thời chúng ta cũng biết ngay trong thân này có cái chân thật, không hình tướng, nó chính là chủ trì của thân. Biết rõ cái đó thì thân có đau, có nhức là chuyện của thân, nhìn được cái đau tức là chúng ta không đau.

“Tử như cởi áo hạ”

Ai cũng thấy người sắp chết thở hổn hển, trăn trở bứt rứt hết sức khổ nhọc, nên nói chết là khổ.

Người nếu khéo tu, nhất là tu thiền sẽ thấy khác. Khi ngồi thiền từ một giờ, lần lần tới một giờ rưỡi, hai giờ, càng tiến lên chân đau vô kể nhưng ráng chịu đựng, thắng được nó rồi thì sẽ qua luôn, không còn đau nữa. Thắng được là có gan dạ, vì có gan dạ nên mới thắng được.

Làm sao để thoát khỏi “bể khổ“? ảnh 2
 Tướng duyên hợp thì hợp cũng tốt, mà tan cũng vui

Khi chúng ta chết, thân tứ đại rã rời tan nát, làm sao không đau đớn. Trong khi đau đớn chúng ta nhìn nó biết nó là bại hoại, còn cái “biết” bại hoại đó không bại hoại, không đau đớn. Biết rõ như vậy thì chết không phải khổ nữa.

Cho nên ngày xưa Thiền sư Từ Minh ở Trung Hoa có nói câu kệ: Sinh như đắp chăn đông, tử như cởi áo hạ. Mùa đông lạnh lẽo được đắp chăn ấm là vui. Mùa hè nóng bức, mồ hôi tươm ướt áo, được cởi áo đi chơi là khỏe. Với người biết tu thì sinh tử như trò chơi, không có gì quan trọng nên không có gì khổ hết.

Chỉ người không biết tu, sống lo bảo vệ, săn sóc, cung dưỡng thân này, nên khi  thân này bại hoại, chới với không biết nương tựa vào đâu, vì vậy mà khổ. Khổ hay vui là tại người biết tu hay không biết tu mà thôi. Thân này tuy có hợp có tan nhưng ông chủ không mất thì còn gì khổ. Vì vậy, chết cũng không phải là khổ.

Ái biệt ly khổ

Tức là người mình thương yêu mà phải xa lìa nên khổ. Nếu chúng ta biết thương yêu là gốc của đau khổ nên bớt thương yêu đi thì bớt khổ.

Nói hết thương yêu, người ta lầm tưởng đạo Phật khô khan quá, không biết thương ai hết. Tôi thường thí dụ, như một dòng suối nhỏ, nước từ đầu nguồn tuôn chảy rất mạnh, vì dòng suối nhỏ mà nước nhiều nên nó chảy xiết. Còn biển cả mênh mông, thấy như không chảy mà thật ra nó chảy ngầm. Nếu không thì làm sao có nước ròng, nước  lớn.

Cũng vậy, thế gian cột trói mình trong tình thân thuộc, tình bè bạn, nên khi xa   cách phải đau khổ; còn người tu thì mở rộng lòng thương hết chúng sinh, nên ai chúng ta cũng thương. Vì thương tất cả nên như  biển, không chảy xiết  nên không khổ.

Tình  thương có cột trói là khổ, còn lòng từ thương hết mọi người thì không khổ. Người này đi vắng thì còn bao nhiêu người khác chúng ta phải lo cho, có rảnh đâu nhớ thương một người.

Như vậy tâm từ bi là tâm tràn trề lai láng, không có hạn cuộc. Còn ái kiến là cột trói, mà cột trói riêng biệt thì khổ, vì vậy nên nói ái biệt ly khổ. Nếu chúng ta dứt được lòng ái thì tự nhiên khổ theo đó dứt hết, sẽ được vui ngay.../.

(Mời xem tiếp trên Pháp luật 4 phương số 65, ngày 8/8/2016)

Thích Thanh Từ
Cùng chuyên mục
 Tour du lịch “Hành trình về Vùng Đất Thép” cho các bác sĩ, lực lượng tuyến đầu chống dịch.

Du lịch sẵn sàng phục hồi

(PLVN) - “Hành trình xanh về Vùng Đất Thép” là chương trình du lịch đặc biệt mà Sở Du lịch TP.HCM phối hợp với Saigontourism tổ chức, dành cho đối tượng là y bác sĩ, lực lượng tuyến đầu chống dịch. Đây là hành động thể hiện sự tri ân đối với những “chiến sĩ áo trắng”.

Đọc thêm

Đường sắt Việt Nam lên kế hoạch chạy lại tàu khách từ ngày 1/10

Ảnh minh họa.
(PLVN) - Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) vừa cho biết, để từng bước khôi phục lại hoạt động vận chuyển hành khách bằng đường sắt phù hợp với tình hình mới, VNR dự kiến 2 phương án tổ chức chạy tàu khách từ ngày 1/10 tới đối với tàu Thống Nhất và tàu khu đoạn trên các tuyến.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 sẽ thế nào?

Hình minh hoạ.
(PLVN) - Bộ GD&ĐT dự kiến tổ chức Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022 linh hoạt, thích ứng với tình hình dịch bệnh. Phương án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2022-2025, Bộ GD&ĐT yêu cầu đảm bảo kết quả thi phản ánh trung thực, khách quan, đúng trình độ, năng lực học sinh, có độ tin cậy và sự phân hóa…

Những chính sách giáo dục có hiệu lực từ tháng 10

Ảnh minh hoạ
(PLVN) -  Bắt buộc thi “nghe, đọc, viết” trên máy tính từ 1/7/2023 với chứng chỉ tiếng ngoại ngữ 6 bậc; Các trường được đạo tạo thạc sĩ trực tuyến khi có thiên tai, dịch bệnh... là những chính sách quan trọng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo có hiệu lực trong tháng 10. 

25 năm theo nghề cắt lá chuối

25 năm theo nghề cắt lá chuối
(PLVN) - Những năm trở lại đây, khi mọi người trở lại ưa chuộng với lối sống xanh, những người mua lá để gói rau gói giá không hiếm, nhất là những người bán xôi, xôi bắp, bánh dày… đều dùng lá chuối để gói thức ăn, khách lấy lá của bà Tý lại mở rộng hơn một chút.

Lạng Sơn đảm bảo TTATGT, tạo "luồng xanh" cho việc tiêu thụ nông sản

Hoạt động tuyên truyền ngoại khóa được Phòng Cảnh sát giao thông phối hợp tổ chức
(PLVN) -  Thời gian qua, nhờ công tác tuyên truyền và phổ biến giáo dục pháp luật về trật tự an toàn giao thông (TTATGT0, sự chỉ đạo nghiêm túc sát sao của lãnh đạo tỉnh Lạng Sơn mà công tác về tình hình TTATGT trên địa bàn tiếp tục được duy trì ổn định, hoạt động giao thông vận tải trên các tuyến được diễn ra an toàn, thông suốt.

Học sinh Hà Nội tiếp tục học trực tuyến

Hình minh hoạ.
 (PLVN) - Sở GD&ĐT Hà Nội tiếp tục cho học sinh học trực tuyến, thường xuyên sử dụng kho học liệu điện tử nhằm đáp ứng mục tiêu “Tạm dừng đến trường, không dừng việc học”.

Thời tiết Hà Nội và cả nước tuần này

Thời tiết Hà Nội và cả nước tuần này
(PLVN) - Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc, Bắt Trung Bộ nửa đầu tuần có nắng, nửa cuối tuần mưa rào và dông rải rác; mưa tập trung vào chiều tối, đêm và sáng sớm. Tây Nguyên và Nam Bộ mưa nhiều hơn..