Làm sao để 'sống chung' với sạt lở?
(PLVN) -Trong những ngày qua, hàng loạt vụ sạt lở liên tiếp xảy ra tại các địa phương...
Tại Lâm Đồng, là vụ sạt lở ở Đà Lạt, trên đèo Bảo Lộc (huyện Đạ Huoai); sạt trượt đất tại dự án hồ chứa nước Đông Thanh (huyện Lâm Hà). Vụ nứt gãy địa chất tại khu vực bon Bu Krắc, xã Quảng Trực (huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông). Tại miền núi phía Bắc, đất đá sạt lở ập vào xe đi trên đường. Tại Hà Nội, lũ cuốn đất về “bao vây” hàng chục xe hơi đang đậu ven đường…
Một chuyên gia địa chất, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học địa chất và Khoáng sản (Bộ TN&MT) cho biết, những đợt mưa lớn, kéo dài ngày khiến đất đá bị bão hòa chính là yếu tố “kích hoạt” trực tiếp gây ra sạt trượt, nứt đất.
Độ ổn định sườn dốc thường do 3 yếu tố quyết định. Thứ nhất, hình thái sườn dốc, như độ dốc, chiều cao, các chiều dài, rộng… Thứ hai là, tính chất cơ lý của đất đá tạo nên sườn dốc. Các sườn dốc “nhân tạo”, là những nơi phải đổ đất, đắp lên, đầm chặt tạo thành nền đường, càng dễ bị trượt sạt. Thứ ba là, nước mặt và nước ngầm - “kẻ thù của sườn dốc”. Nước làm đất đá tạo nên sườn dốc bị bão hòa, giảm sức bền, tăng trọng lượng khối trượt tiềm năng, từ đó dễ gây trượt.
Tại những nơi có địa hình dốc và các hoạt động nhân tạo, như san gạt lấy mặt bằng xây nhà cửa, công trình, làm đường sá, chặt cây đốt rừng để trồng cây ăn quả, làm mất đi lớp phủ thực vật bảo vệ tự nhiên, làm ứ đọng nước trên sườn dốc… thì khi đó sườn dốc không còn tự nhiên nữa, rất dễ mất ổn định, nhất là khi mưa lớn kéo dài dễ xảy ra sạt, trượt. Trong khi các sườn núi, sườn đồi tự nhiên thường ít xảy ra sạt trượt, vì tất cả các quá trình phong hóa, xói mòn, rửa trôi trải qua mưa nắng gió bao đời nay đã xảy ra ít một từ từ nên sườn dốc trở nên thoải, đạt đến một góc độ tối ưu, cân bằng, ổn định, ít khi trượt, sạt.
Phân tích căn cơ như vậy, để thấy rằng với đất nước nhiều đồi núi như chúng ta thì sạt trượt đất là vấn đề khó tránh khỏi. Quan trọng là làm sao để sống chung với sạt trượt. Theo nguyên lãnh đạo Viện Khoa học địa chất và Khoáng sản, từ 2012 - 2020, Bộ TN&MT đã giao Viện này chủ trì thực hiện Đề án “Điều tra, đánh giá và phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở đất đá các vùng miền núi Việt Nam”. Đề án đã tiến hành điều tra, đánh giá nhằm xây dựng hệ thống các bản đồ hiện trạng, phân vùng cảnh báo nguy cơ trượt lở cho nhiều tỉnh, trong đó có Lâm Đồng, Đắk Nông. Rất đáng tiếc, hiện Đề án này đã dừng, có thể để điều chỉnh lại việc tổ chức thực hiện.
Nhiều ý kiến cho rằng, về lâu dài, rất nên tiếp tục triển khai những đề án như vậy, để cung cấp cho các địa phương và mọi người dân những thông tin hết sức hữu ích về hiện trạng trượt lở, nguy cơ trượt lở cao có thể xảy ra ở đâu... làm cơ sở cho việc xây dựng hoặc điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội, phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại, lên phương án di dời đến chỗ an toàn.