Làm rõ khái niệm và tiêu chí xác định “lĩnh vực pháp luật mới”
Ngày 21/5, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội đã tổ chức Hội nghị bàn tròn với chủ đề “Những lĩnh vực pháp luật mới: Nhận diện, tiếp cận và định hướng nghiên cứu, giảng dạy”.
Phát biểu khai mạc Hội nghị, PGS.TS Nguyễn Văn Quang, Phó Hiệu trưởng, Tổng Biên tập Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh, Hội nghị bàn tròn của Tạp chí Luật học được sáng kiến từ năm 2024 đã trở thành một trong các hoạt động khoa học thường niên của Trường Đại học Luật Hà Nội, thu hút được sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, học viên, sinh viên ngành luật học.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Quang, một vấn đề đáng chú ý là cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất đầy đủ về tiêu chí xác định thế nào là “lĩnh vực pháp luật mới”. Có quan điểm cho rằng đây là những lĩnh vực phát sinh từ các quan hệ xã hội mới; có quan điểm nhấn mạnh tính liên ngành và tính xuyên biên giới; trong khi một số ý kiến khác lại tiếp cận từ góc độ nhu cầu quản trị và mức độ độc lập tương đối của đối tượng điều chỉnh.
Từ thực tiễn đó, PGS.TS Nguyễn Văn Quang mong muốn, các chuyên gia, nhà khoa học tham dự Hội nghị tập trung trao đổi về bối cảnh và sự ra đời của các lĩnh vực pháp luật mới; làm rõ khái niệm và tiêu chí xác định “lĩnh vực pháp luật mới”; nhận diện và phương pháp tiếp cận các lĩnh vực pháp luật mới; hoạt động đào tạo luật hiện nay cần được điều chỉnh như thế nào để vừa bảo đảm nền tảng pháp lý truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu nhân lực pháp lý trong các lĩnh vực mới…
Tại Hội nghị, GS.TS. Lê Minh Tâm và GS.TS. Vũ Công Giao đã đóng vai trò diễn giả chính, làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về các lĩnh vực pháp luật mới. Theo các diễn giả, lĩnh vực pháp luật mới là những không gian pháp lý đang hình thành trước các vấn đề mới của đời sống xã hội, gắn với các quan hệ chưa được hệ thống pháp luật hiện hành bao quát và điều chỉnh một cách đầy đủ. Những biến đổi về công nghệ, kinh tế số, môi trường và toàn cầu hóa đã làm xuất hiện hàng loạt lĩnh vực mới tiêu biểu như: pháp luật về trí tuệ nhân tạo, pháp luật về dữ liệu cá nhân, pháp luật về tài sản số, hay pháp luật môi trường thế hệ mới (biến đổi khí hậu, tín chỉ carbon)....
Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng các lĩnh vực pháp luật mới có tính mở, chưa ổn định, mang tính liên ngành cao và thường phát triển dựa trên nền tảng của các ngành luật truyền thống. Do đó, chúng không thay thế mà mở rộng, làm mới và liên kết các ngành luật hiện có.
Bên cạnh đó, các đại biểu tham dự Hội nghị đã phân tích mức độ đáp ứng của hệ thống pháp luật Việt Nam đối với các vấn đề mới, chỉ ra những khoảng trống pháp lý, chồng chéo hoặc chưa theo kịp thực tiễn. Đồng thời, Hội nghị tập trung thảo luận về sự cần thiết của việc đào tạo các lĩnh vực pháp luật mới. Việc đổi mới tư duy, phương pháp nghiên cứu và giảng dạy luật là đòi hỏi tất yếu trước sự xuất hiện ngày càng nhiều của các lĩnh vực pháp luật mới.
Những ý kiến trao đổi, đóng góp cũng như các kién nghị, giải pháp tại Hội nghị sẽ là cơ sở tham khảo quan trọng cho việc góp ý xây dựng chính sách, sửa đổi và bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian tới. Đồng thời giúp hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, thúc đẩy công bố quốc tế và đáp ứng yêu cầu xếp hạng học thuật của Trường Đại học Luật Hà Nội.