Lâm Bình (Tuyên Quang) sau sắp xếp đơn vị hành chính: Phát huy nguồn lực cũ, kiến tạo sinh kế mới

Từ nguồn lực cấp huyện (cũ) đến nền tảng phát triển của cấp xã

Giai đoạn 2021-2025, khi còn hoạt động dưới mô hình cấp huyện, Lâm Bình là một trong những địa bàn được thụ hưởng nguồn lực đầu tư lớn từ Trung ương và của tỉnh. Hệ thống cơ sở hạ tầng, các chính sách an sinh xã hội đều được triển khai trên quy mô toàn huyện với sự bao phủ rộng khắp các xã trực thuộc lúc bấy giờ.

Chỉ tính riêng 3 CTMTQG, huyện Lâm Bình (cũ) đã được phân bổ nguồn vốn lớn. Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được giao kế hoạch vốn trên 313 tỷ đồng; Chương trình giảm nghèo bền vững gần 339 tỷ đồng; và Chương trình xây dựng nông thôn mới trên 177 tỷ đồng. Đặc biệt, trong quá trình xây dựng nông thôn mới, toàn huyện Lâm Bình (cũ) đã huy động được tổng nguồn lực trên 1.109 tỷ đồng, trong đó có hơn 42,7 tỷ đồng đóng góp tự nguyện từ nhân dân.

Ông Trương Văn Quang - Chủ tịch UBND xã Lâm Bình chia sẻ: "Trước hết phải khẳng định rằng, đối với địa bàn vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như Lâm Bình, các Chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ là nguồn lực đầu tư, mà còn là chủ trương rất nhân văn, rất thiết thực của Đảng và Nhà nước đối với cơ sở".

Sự ra đời của xã Lâm Bình trên nền tảng của huyện Lâm Bình (cũ) mang một ý nghĩa đặc thù. Nguồn vốn hàng trăm tỷ đồng được đầu tư trước đây nay đã hiện hữu thành những công trình cụ thể trên địa bàn xã mới quản lý.

“Đối với xã Lâm Bình mới, thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sắp xếp các đơn vị hành chính cũ, chúng tôi xác định đây là nền tảng rất quan trọng để tiếp tục phát triển. Người dân nhìn thấy sự đổi thay không phải qua khẩu hiệu, mà qua con đường đi lại thuận lợi hơn, nhà ở kiên cố hơn, trường lớp khang trang hơn, sinh kế được hỗ trợ cụ thể hơn. Chính điều đó tạo ra luồng sinh khí mới, củng cố niềm tin của bà con vào chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và sự điều hành của chính quyền cơ sở”, ông Quang khẳng định.

Kế thừa hạ tầng Điện - Đường - Trường - Trạm

Trong giai đoạn trực thuộc sự quản lý điều hành của cấp huyện, CTMTQG đã làm thay đổi đáng kể bộ mặt nông thôn Lâm Bình. Các con số thống kê cho thấy quy mô đầu tư: 110 công trình hạ tầng thiết yếu được xây dựng, 43 công trình được duy tu bảo dưỡng, 4 chợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số được nâng cấp. Song song đó, huyện Lâm Bình (cũ) đã xây dựng được 124,3 km đường giao thông nông thôn, 36 cây cầu và kiên cố hóa 42,6 km kênh mương.

Những kết quả này, nay trở thành lợi thế phát triển trực tiếp của xã Lâm Bình mới. Đặc biệt, trước khi sắp xếp đơn vị hành chính, 10/10 xã, thị trấn thuộc huyện Lâm Bình (cũ) đã đạt các tiêu chí về điện, thông tin truyền thông, thủy lợi và phòng chống thiên tai, tạo nền tảng cho xã Lâm Bình mới.

Ông Trương Văn Quang phân tích: “Đối với bà con vùng cao, Điện - Đường - Trường - Trạm không chỉ là hạ tầng vật chất. Đó là sự hiện diện cụ thể của chính sách, là cảm nhận rất thật về sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào các dân tộc thiểu số”.Nhằm đánh giá tiềm năng phát triển du lịch và định hướng quy hoạch các điểm đến trên địa bàn, chiều ngày 25/5, Đoàn công tác UBND xã Lâm Bình do đồng chí Trương Văn Quang, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã làm Trưởng đoàn đã khảo sát thực tế tại một số địa điểm có tiềm năng phát triển du lịch trên địa bàn xã.

Chủ tịch UBND xã Lâm Bình nhìn nhận các công trình gắn liền với lợi ích thiết thực: “Một tuyến đường được mở ra không chỉ giúp đi lại thuận lợi, mà còn mở ra cơ hội giao thương. Một điểm trường được nâng cấp không chỉ là nơi học chữ, mà còn là cam kết chăm lo cho thế hệ tương lai. Một công trình nước sinh hoạt không chỉ giải quyết nhu cầu thiết yếu, mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống và sức khỏe Nhân dân”.

Ông Quang cho biết: “Với xã Lâm Bình hôm nay, nhiệm vụ của chúng tôi là tiếp tục quản lý, khai thác hiệu quả những công trình đã được đầu tư; đồng thời lựa chọn đúng những khâu còn yếu, còn thiếu để tiếp tục đề xuất nguồn lực trong giai đoạn tới”.

Sự tiếp nối giữa mô hình huyện cũ và mô hình xã hiện nay cũng thể hiện rõ trong việc quản lý mạng lưới y tế và giáo dục. Giai đoạn 2021-2025, nguồn vốn chương trình vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã nâng cấp, cải tạo cơ sở vật chất 02 trường học với kinh phí hơn 22 tỷ đồng trên địa bàn huyện cũ. Các chỉ số như 10/10 xã, thị trấn (cũ) duy trì đạt phổ cập giáo dục mầm non, xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học, THCS nay đã trở thành tiêu chuẩn của toàn xã Lâm Bình mới. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS tiếp tục học lên đạt 97,9%.

Về y tế, 9/9 trạm y tế (của các xã cũ) đều đạt tiêu chí quốc gia và tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 98,5%. Xã Lâm Bình mới hiện nay được thừa hưởng một mạng lưới y tế cơ sở và hệ thống trường lớp ổn định.

Theo đánh giá của ông Trương Văn Quang: “Giáo dục và y tế là hai lĩnh vực thể hiện rất rõ tính ưu việt của chính sách an sinh xã hội ở vùng cao. Nếu trường lớp không được kiên cố, con em đồng bào sẽ chịu thiệt thòi ngay từ điểm xuất phát... Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho nguồn nhân lực; đầu tư cho y tế cơ sở là đầu tư cho chất lượng sống”. Ông cũng khẳng định, đây là tiền đề rất quan trọng để giảm nghèo bền vững và nâng cao dân trí.

Chuyển giao phương thức dân vận: Kế thừa từ huyện, bám sát cấp xã

Sự hiệu quả của CTMTQG tại huyện Lâm Bình (cũ) có dấu ấn của công tác dân vận. Số tiền 42,7 tỷ đồng đóng góp tự nguyện từ nhân dân là một minh chứng. Đóng góp này bao gồm việc hiến đất, chặt cây, tháo dỡ công trình phụ, góp ngày công để mở đường, làm nhà văn hóa của các hộ dân trên toàn huyện trước đây.

Khi thực hiện mô hình cấp xã, trọng trách tuyên truyền, vận động và giám sát do chính quyền cấp xã trực tiếp thực hiện. Ông Trương Văn Quang cho biết địa phương đang kế thừa phương thức quản lý từ giai đoạn trước: “Trước đây, ở cấp huyện, 100% các xã thuộc phạm vi triển khai Chương trình đã thành lập Ban Quản lý... cấp xã phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng cấp thành lập, kiện toàn Ban Giám sát cộng đồng. Ở xã Lâm Bình hiện nay, chúng tôi tiếp tục kế thừa cách làm đó”.

Chủ tịch UBND xã nhấn mạnh nguyên tắc trong công tác dân vận ở cơ sở: “Điều quan trọng là phải nói cho dân hiểu, làm cho dân tin và để dân kiểm tra. Khi người dân hiểu công trình làm ra là phục vụ chính mình, phục vụ con cháu mình, thì bà con sẽ đồng thuận, hiến đất, góp công, bảo vệ công trình và sử dụng hiệu quả sau đầu tư”.

Dưới mô hình quản lý mới, công tác giám sát đầu tư cộng đồng được duy trì: “Công trình nào dân được biết, được bàn, được tham gia, được giám sát thì công trình đó thường triển khai thuận lợi hơn. Khi người dân thấy chính sách minh bạch, thấy mình có vai trò trong quá trình thực hiện, bà con sẽ có ý thức hơn trong giữ gìn tài sản chung”, ông Quang cho hay.

Nếu như giai đoạn 2021-2025, quy mô của huyện (cũ) đã giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo chung 7,5%/năm, tổ chức các phiên giao dịch việc làm, thu hút trên 5.000 lượt lao động tham gia tìm kiếm việc làm, hỗ trợ nhà ở cho 1.040 hộ; thì nay, chính quyền xã Lâm Bình mới có nhiệm vụ đi sâu vào chất lượng từng mô hình cụ thể.

Các dự án đa dạng hóa sinh kế từ huyện (cũ) như chăn nuôi dê, bò, lợn đen, ong, cá đã cấp tư liệu sản xuất cho nhiều hộ nghèo. Hạ tầng được cải thiện cũng tạo điều kiện cho sản xuất hàng hóa, mang lại 25 sản phẩm OCOP đạt chuẩn 3 sao trở lên và 10 sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP trên toàn địa bàn huyện (cũ).

Khi tiếp nhận những thành tựu này, Chủ tịch UBND xã Trương Văn Quang nêu rõ định hướng: “Từ thực tiễn đó, xã Lâm Bình mới xác định trong giai đoạn tới phải tập trung hơn vào chất lượng sinh kế. Hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thực tế, khả năng chăm sóc của hộ dân, điều kiện tự nhiên của từng thôn. Chỉ khi người dân thật sự chủ động, có quyết tâm vươn lên thì giảm nghèo mới bền vững. Vấn đề tới đây không chỉ là làm thêm công trình, mà là biến công trình thành sinh kế, thành thu nhập cho người dân”.

Bảo tồn văn hóa: Không gian sinh hoạt cộng đồng

Hệ thống thiết chế văn hóa là một hạng mục mà xã Lâm Bình mới tiếp tục quản lý. Nguồn lực từ CTMTQG đã hỗ trợ huyện (cũ) xây dựng 5 thiết chế văn hóa, thành lập 9 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian và 17 đội văn nghệ truyền thống với 213 người tham gia. Các giá trị truyền thống như tiếng Pà Thẻn, hát giao duyên cũng được quan tâm khôi phục. Hiện tại, 97,8% số thôn đạt tiêu chuẩn văn hóa.

Đứng trước yêu cầu quản lý mới, ông Trương Văn Quang đánh giá những kết quả này: “Phát triển hạ tầng phải đi cùng nâng cao dân trí, giữ gìn bản sắc văn hóa. Với Lâm Bình, văn hóa không chỉ là đời sống tinh thần, mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và quảng bá hình ảnh địa phương”.

Việc áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu đánh giá lại những kết quả đã thực hiện. Báo cáo tổng kết của huyện (cũ) đã chỉ ra những mặt còn hạn chế như tiến độ một số dự án còn chậm, chất lượng giảm nghèo chưa thật sự bền vững, tỷ lệ hộ nghèo vẫn cao và một bộ phận cán bộ và người dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại.

Chủ tịch UBND xã Trương Văn Quang xác định đây là những vấn đề mà chính quyền cấp xã cần khắc phục trong giai đoạn tới. Việc chính quyền sát với cơ sở đòi hỏi công tác điều hành phải gắn liền với thực tiễn.

“Trong giai đoạn tới, nhiệm vụ của chúng tôi không chỉ là tiếp nhận, kế thừa các công trình, mô hình đã có, mà quan trọng hơn là phải phát huy hiệu quả các nguồn lực đó để tạo sinh kế”, ông Quang khẳng định.

Về kinh tế, xã sẽ dựa vào kết quả của 25 sản phẩm OCOP và 10 sản phẩm VietGAP giai đoạn trước để phát triển sản phẩm đặc trưng. Hạ tầng giao thông, điện, thông tin liên lạc được đầu tư sẽ phục vụ cho du lịch cộng đồng, nông nghiệp.

Tuy nhiên, lãnh đạo xã đưa ra quan điểm rõ ràng: “Xã sẽ không làm theo phong trào. Phát triển nông nghiệp sạch hay du lịch cộng đồng đều phải gắn với quy hoạch, thị trường, chất lượng dịch vụ, bảo vệ môi trường và năng lực thực tế của người dân. Nhà nước tiếp tục đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ hạ tầng còn người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp phải là chủ thể trực tiếp tạo ra giá trị”.

Ông Trương Văn Quang - Chủ tịch UBND xã Lâm Bình đã nêu rõ trách nhiệm của cán bộ và nhân dân dưới mô hình quản lý mới: “Thành quả từ các Chương trình mục tiêu quốc gia là tài sản chung, là nền tảng phát triển rất quý báu, những thành quả đó chỉ bền vững nếu chúng ta cùng nhau giữ gìn, khai thác và phát huy hiệu quả. Vì vậy, trong giai đoạn tới, mỗi cán bộ phải gần dân hơn, trách nhiệm hơn, làm việc thực chất hơn. Mỗi người dân cần tiếp tục phát huy ý chí tự lực, không trông chờ, ỷ lại. Với tinh thần đoàn kết, trách nhiệm và khát vọng vươn lên, tôi tin tưởng xã Lâm Bình sẽ từng bước xây dựng các thôn, bản ngày càng khang trang, đời sống Nhân dân ngày càng ấm no, văn minh, giàu bản sắc”.