Kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam

Trong diễn văn khai mạc sự kiện, Hòa thượng Thích Hải Ấn, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN cho biết: Ngày 7/ 11/ 1981, tại chùa Quán Sứ (Hà Nội) đại hội đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam đã thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam với đường hướng hành đạo “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”. Ngay từ buổi đầu ấy, Ban Văn hóa Trung ương đã có mặt trong cơ cấu tổ chức của Giáo hội. Điều đó thể hiện tầm nhìn sâu sắc của chư tôn đức tiền bối: Phật giáo đồng hành cùng dân tộc gần hai nghìn năm không chỉ bằng giáo lý, mà còn bằng một di sản văn hóa phong phú - từ kiến trúc, mỹ thuật, văn học, âm nhạc, nghi lễ đến đạo đức và lối sống - đã thấm sâu vào bản sắc Việt Nam. Gìn giữ và phát huy di sản ấy cũng chính là gìn giữ một phần máu thịt của văn hóa dân tộc.

Chặng đường 45 năm của Ban có thể khái quát qua ba giai đoạn nối tiếp. Giai đoạn 1981 - 2007 là thời kỳ hình thành và định vị chức năng, gắn liền với tâm huyết của cư sĩ Võ Đình Cường qua năm nhiệm kỳ Trưởng ban, với dấu ấn là sự ra đời của Tạp chí Văn hóa Phật giáo. Giai đoạn 2007 - 2017, dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Trung Hậu, là thời kỳ mở rộng hoạt động và hoàn thiện tổ chức và khởi động các đề án văn hóa nền tảng. Giai đoạn 2017 - 2026, dưới sự lãnh đạo của Hòa thượng Thích Thọ Lạc, là thời kỳ thể chế hóa, chuẩn hóa và hiện đại hóa, với hệ thống các phân ban chuyên môn và đội ngũ thành viên ngày càng đông đảo, chuyên sâu.

Xuyên suốt chặng đường ấy, Ban Văn hóa Trung ương đã từng bước khẳng định vai trò tham mưu của Hội đồng Trị sự trong lĩnh vực văn hóa Phật giáo. Bốn đề án cốt lõi về pháp phục, ngôn ngữ, kiến trúc và di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam đã được nghiên cứu, triển khai và từng bước thể chế hóa trên tinh thần “thống nhất trong đa dạng”, tôn trọng truyền thống riêng của các hệ phái. Ban đã góp phần quan trọng vào các hoạt động văn hóa của những đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc do Việt Nam đăng cai các năm 2008, 2014, 2019 và 2025; riêng tại đại lễ Vesak 2019 diễn ra chính nơi đây, Ban đã đảm trách chín đề án văn hóa và góp phần xác lập bảy kỷ lục, giới thiệu với bạn bè quốc tế một nền văn hóa Phật giáo Việt Nam đậm đà bản sắc mà cởi mở, hội nhập.

Những thành quả ấy là kết tinh công đức, trí tuệ và tâm huyết của nhiều thế hệ chư tôn đức, các nhà khoa học, văn nghệ sĩ và cư sĩ, phật tử.

Phát biểu bế mạc lễ kỷ niệm, Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Trưởng ban Văn hóa Trung ương GHPGVN khẳng định: Bước vào chặng đường mới, thực hiện lời đạo từ của Trưởng lão Hòa thượng Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Ban VHTƯ xác định năm nhiệm vụ trọng tâm.

Một là, hoàn thiện, phổ biến và hướng dẫn thực hiện thống nhất các chuẩn mực văn hóa đã được Giáo hội ban hành, trước hết là kết quả của bốn đề án cốt lõi, để các chuẩn mực ấy thực sự đi vào đời sống tự viện và cộng đồng Phật tử.

Hai là, đẩy mạnh bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật giáo; chú trọng kiểm kê, nghiên cứu, tư liệu hóa di sản vật thể và phi vật thể; phối hợp với các cơ quan chức năng trong tu bổ, tôn tạo di tích đúng quy định của pháp luật, khắc phục tình trạng làm biến dạng di sản.

Ba là, chủ động chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa Phật giáo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22.12.2024 của Bộ Chính trị; từng bước số hóa kho tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu văn hóa Phật giáo Việt Nam, lan tỏa thông tin chính thống, lành mạnh trên không gian mạng.

Bốn là, phát triển văn học, nghệ thuật, âm nhạc, mỹ thuật Phật giáo theo hướng chuyên nghiệp, chất lượng, qua đó lan tỏa giá trị triết lý giáo dục, văn hóa, đạo đức, lối sống tốt đẹp của Phật giáo, làm sáng đạo trong đời.

Năm là, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhân sự văn hóa vững phẩm hạnh, giỏi chuyên môn; tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học; mở rộng giao lưu văn hóa với Phật giáo các nước, góp phần vào công tác đối ngoại nhân dân và quảng bá văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.

“Nguyện đem công đức của buổi lễ hôm nay hồi hướng cho GHPGVN ngày càng trang nghiêm, vững mạnh; đất nước thái bình, nhân dân an lạc; nguyện cho sự nghiệp văn hóa Phật giáo Việt Nam tiếp nối truyền thống “hộ quốc an dân”, mãi đồng hành cùng dân tộc”- Hòa thượng Thích Thọ Lạc bày tỏ.

Nhân dịp này, Ban trị sự GHPG Việt Nam đã trao bằng tuyên dương công đức cho các tập thể, cá nhân có những đóng góp, phát tâm nguyện cho sự phát triển của Ban Văn hóa Trung ương Phật giáo trong thời gian qua.