Kỳ cuối: Quy hoạch- tiền đề phát triển bền vững

Thực hiện tốt công tác quy hoạch du lịch-yêu cầu từ thực tế

Năm 1999, Kết luận của Ban thường vụ thành ủy về 1 số chủ trương giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch đến năm 2000 sớm nhận định: Thành phố tuy xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển du lịch, nhưng chưa lập quy hoạch chi tiết phát triển du lịch trong nội thành và các quận, huyện dẫn đến tình trạng du lịch phát triển tự phát, thiếu đồng bộ và mất cân đối trên nhiều mặt. Mục tiêu phát triển đến năm 2000 phấn đấu đẩy nhanh việc xây dựng Hải Phòng một trong những trung tâm du lịch lớn của đất nước, tập trung phát triển vào du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa, đồng thời là một đầu mối tiếp nhận trung chuyển khách du lịch quốc tế. Một trong những giải pháp đề ra, đó là khẩn trương hoàn thành chi tiết một số địa phương, trước mặt là quy hoạch chi tiết phát triển du lịch Cát Bà, Đồ Sơn.

Tuy nhiên đến nay, công tác quy hoạch du lịch về cơ bản vẫn diễn ra trì trệ. Ngoài việc xây dựng đề tài rà soát điều chỉnh phát triển du lịch 2001-2010, quy hoạch chi tiết du lịch thành phố Hải Phòng chưa thực hiện. Các cơ quan liên quan cố gắng bám sát định hướng của thành phố, xác định mặt bằng, vị trí cho các dự án nhưng do không có quy hoạch chi tiết nên xảy ra việc cấp phép chồng chéo, việc cấp chứng chỉ quy hoạch chưa phù hợp, chủ đầu tư vẫn có thể sửa quy hoạch, nhiều dự án chuyển đổi nội dung thực hiện phá vỡ quy hoạch tổng thể. Phó chủ tịch UBND thành phố Trần Văn Hiếu nói, chúng ta nhắc đến quy hoạch chi tiết hiện nay đã muộn, nhưng vẫn còn kịp. Việc phát triển chưa đúng định hướng, mục tiêu ở các khu vực, trọng điểm du lịch, cần coi đó là hậu quả của lịch sử. Vấn đề hiện nay là chúng ta phải làm tốt quy hoạch từ đầu, quy hoạch vừa có tầm nhìn xa, vừa có trọng điểm, phải có cơ chế cho việc bảo đảm thực hiện đúng quy hoạch đề ra và có cơ chế kiểm tra, điều chỉnh sự đầu tư phát triển đúng quy hoạch. Cần phải thực hiện sớm quy hoạch, trước hết là đề tài rà soát, điều chỉnh quy hoạch phát triển kinh tế xã hội, không gian đô thị và quy hoạch ngành từ nay đến 2020, dành quỹ đất cho phát triển du lịch, xây dựng tiêu chuẩn quy hoạch du lịch.....

Thực hiện tinh thần của Nghị quyết 32 Bộ chính trị về xây dựng thành phố Hải Phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, ngành du lịch đứng trước cơ hội vươn lên tầm cao mới, khi thành phố quyết tâm xây dựng Hải Phòng thành trung tâm du lịch vùng Duyên hải Bắc bộ. Để thực hiện mục tiêu này, nhiệm vụ đầu tiên là phải làm tốt công tác quy hoạch. Trong buổi làm việc với Ban thường vụ thành ủy Hải Phòng ngày 28-6-2003, Bộ chính trị chỉ đạo: Hải Phòng phải đặc biệt coi trọng công tác quy hoạch, tiếp tục bổ sung, điều chỉnh quy hoạch tổng thể vùng và quy hoạch ngành, khẩn trương xây dựng các quy hoạch chi tiết, có thể thuê chuyên gia, tư vấn nước ngoài làm để làm tốt công tác này.

Quy hoạch cần có tầm nhìn xa, nhưng phải có trọng điểm

Theo Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục du lịch Việt Nam Phạm Từ, trước hết xác định rõ vai trò, vị trí của hoạt động du lịch trong cơ cấu kinh tế thành phố. Hải Phòng phải đặt câu hỏi: Vì sao tiềm năng lớn, đầu tư nhiều nhưng hiệu quả chưa cao, phải chăng có nguyên nhân từ công tác quy hoạch. Hình như địa phương chưa có hẳn một chương trình lớn, xứng tầm về phát triển du lịch. Nếu Hải Phòng thực sự muốn phát triển du lịch, coi du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, chúng ta nên có một cách đặt vấn đề khác, xác định rõ đầu tư phát triển như thế nào, phân rõ từng giai đoạn phát triển, vốn đầu tư ra sao, nhân lực thế nào, quy vùng ra sao, khai thác từng trọng điểm, từng tua tuyến như thế nào? chiến lược phát triển hệ thống cơ sở lưu trú sao cho phù hợp ?...và điều quan trọng là việc đôn đốc, thực hiện hiệu quả định hướng, chủ trương đó. .....

Để trở thành trung tâm du lịch vùng Duyên hải Bắc bộ, Hải Phòng cần thể hiện rõ vai trò là trung tâm quảng bá, xúc tiến du lịch, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm làng nghề thủ công truyền thống; trung tâm đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực du lịch; trung tâm phân phối khách du lịch quốc tế đường bộ, đường biển, đường hàng không, đầu mối điều hành tua, tuyến du lịch. Trong 3 tiêu chí này, có 2 tiêu chí đang dần thực hiện với 2 dự án xây dựng trường Trung học nghiệp vụ du lịch và Trung tâm quảng bá, xúc tiến, giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm làng nghề đang được triển khai. Tuy nhiên, Hải Phòng cần đẩy nhanh việc xây dựng cảng du lịch quốc tế, sân bay quốc tế-yếu tố góp phần quan trọng khẳng định được vai trò trung tâm thu hút, phân phối khách du lịch cho cả vùng Duyên hải Bắc Bộ. Trong cuộc làm việc với Ban kinh tế trung ương về sơ kết 2 năm rưỡi thực hiện Nghị quyết 32 của Bộ chính trị, lãnh đạo thành phố đề nghị Tổng cục du lịch Việt Nam cùng các ban, ngành liên quan giúp Hải Phòng xây quy hoạch ngành du lịch, trước hết quy hoạch chi tiết không gian đô thị Cát Bà-Đồ Sơn xứng tầm quốc tế, tổng cục hàng không quy hoạch chi tiết đến năm 2010 nâng cấp sân bay Cát Bi (đang trình chính phủ phê duyệt), tuyến đường sắt Lào Cai-Hải Phòng-Hà Nội đang được xem xét đầu tư, nghiên cứu khả năng điện khí hóa tuyến đường sắt Hà Nội-Hải Phòng...Quy hoạch du lịch Hải Phòng thể hiện rõ mối tương quan trong tam giác phát triển du lịch Hải Phòng-Hà Nội-Quảng Ninh, với cả vùng kinh tế trong điểm Bắc bộ. Tổng cục trưởng Tổng cục du lịch Việt Nam Võ Thị Thắng khẳng định: Hải Phòng cần xây dựng phát triển du lịch Hải Phòng-Quảng Ninh giai đoạn 2010-2020, nên rà soát lại quy hoạch du lịch Hải Phòng, nhất là quy hoạch Cát Bà, Đồ Sơn, phối hợp với các ban, ngành trung ương nâng cấp sân bay Cát Bi thành sân bay quốc tế, xây dựng cảng du lịch riêng, đội tàu an toàn, phối hợp với các địa phương liên quan khẩn trương đề nghị trung ương hỗ trợ xây dựng tuyến đường sắt Hải Phòng-Hà Nội-Lào Cai-Côn Minh ( Trung Quốc).

Bên việc nỗ lực xây dựng quy hoạch có tầm nhìn xa, việc tập trung quy hoạch chi tiết phát triển các trọng điểm du lịch là nhiệm vụ rất quan trọng. Sự phát triển của du lịch Hải Phòng và vùng duyên hải Bắc bộ phụ thuộc nhiều vào sự phát triển của Cát Bà, Đồ Sơn. Điều đáng nói là tuy thành phố xác định rõ vai trò, nhưng sự phát triển của hai trọng điểm du lịch này vẫn chưa thể bứt phá, thiếu những dự án tầm cỡ có vai trò thay đổi cơ bản diện mạo, tầm vóc của các trọng điểm du lịch. Vì vậy, trong thời gian tới, công tác quy hoạch chi tiết hai trọng điểm này rất cần tới sự quan tâm chỉ đạo của thành phố, trong đó vai trò tư vấn, tham mưu của ngành du lịch cần được chú trọng hơn nữa.

Làm thế nào để thực hiện tốt công tác quy hoạch du lịch

Tổng cục du lịch Việt Nam đánh giá, vấn đề quy hoạch du lịch đang gặp nhiều khó khăn ở nhiều địa phương, do du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, định hướng tài nguyên rõ rệt, có mối liên quan đến nhiều ngành kinh tế-xã hội. Có nhiều nguyên dẫn đến tình trạng quy hoạch chưa hiệu quả: nhiều địa phương còn loay hoay trong việc xác định vai trò của hoạt động dịch trong cơ cấu kinh tế, hoạt động điều tra phục vụ quy hoạch cơ bản còn hạn chế, trình độ cán bộ thực hiện công tác quy hoạch còn thấp, khó khăn trong việc lồng ghép các quy hoạch chuyên ngành có liên quan trong quy hoạch du lịch, kỹ năng quy hoạch du lịch hạn chế, công tác tổ chức quản lý và thực hiện quy hoạch du lịch còn kém hiệu quả...Theo tiến sĩ Phạm Trung Lương (Viện nghiên cứu Phát triển du lịch), kết quả quy hoạch du lịch có đi vào cuộc sống hay không phụ thuộc rất lớn vào trình độ của đội ngũ cán bộ tổ chức, quản lý và thực hiện quy hoạch. Thực tế quy hoạch du lịch thời gian qua cho thấy có nhiều dự án được thực hiện tốt và có tính chuyên nghiệp, nhưng khi triển khai lại bị biến dạng ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch bền vững trên lãnh thổ được quy hoạch.

Nhiều địa phương trọng điểm du lịch đầu tư lớn cho công tác quy hoạch, coi đó là cơ sở đầu tiên, tạo tiền đề để có thể phát triển du lịch bền vững. Điển hình như việc Đại diện Tổ chức du lịch thế giới và UBND tỉnh Kiên Giang ký kết hợp tác quy hoạch phát triển bền vững đảo Phú Quốc; UBND tỉnh Lào Cai hợp tác với vùng Aquitane ( Cộng Hòa Pháp) để quy hoạch Sa Pa trở thành đô thị du lịch mang tầm quốc tế.. Đây thực sự là những công trình nghiêm túc. Tỉnh Quảng Ninh, địa phương có nhiều điểm tương đồng trong phát triển du lịch với thành phố Hải Phòng cũng đi trước Hải Phòng trong công tác quy hoạch. Thành công đầu tiên của họ, đó là việc đề nghị UNESCO công nhận Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới, tạo cơ sở quan trọng cho công tác quy hoạch tổng thể du lịch với quy hoạch tổng thể bảo tồn phát huy giá trị Vịnh Hạ Long đến năm 2020, quy chế bảo vệ môi trương sinh thái Vịnh Hạ Long, Ban quản lý Vịnh Hạ Long, quy định về công tác tổ chức khai thác và thu phí Vịnh Hạ Long....

Trong khi đó, phải đến năm 2004, Hải Phòng mới thành công trong việc đề nghị UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Bên cạnh đó, công tác quy hoạch du lịch từ quy hoạch tổng thể đến quy hoạch chi tiết còn bộn bề những khó khăn. Do đó, hoạt động động du lịch thành phố đang thiếu các quy chế cụ thể và điều kiện triển khai trong thực tế như quy hoạch nhân lực, xây dựng cơ sở lưu trú, quảng bá-xúc tiến, quy hoạch quỹ đất, khai thác tua tuyến.. chúng ta có ưu thế hai khu du lịch nổi tiếng, nhưng chưa thể đưa hai trọng điểm này ngang tầm những trọng điểm du lịch nổi tiếng trong cả nước như Hạ Long, Nha Trang, Vũng Tàu...có Vịnh Lan Hạ nhưng chưa có quy chế quản lý Vịnh, có hệ thống hang động chưa tập trung khai thác... đến tháng 10-2004, mục tiêu tổng quát để xây dựng Hải Phòng trở thành trung tâm vùng duyên hải Bắc bộ mới được xác định rõ: Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, phấn đấu đến hết năm 2020 đưa Cát Bà cùng Đồ Sơn, Hạ Long trở thành một trong những trung tâm du lịch quốc tế của cả nước. Từ nay đến 2010, xây dựng các tiêu chuẩn về quy hoạch, đầu tư phát triển, quản lý tài nguyên môi trường và các lĩnh vực liên quan đến du lịch, quy chế bảo đảm quản lý các khu, tuyến điểm du lịch. Chú trọng công tác quy hoạch phát triển đô thị, đầu tư du lịch đồng bộ. Từ 2011-2020 mới tiến hành xây dựng quy hoạch chi tiết phát triển du lịch tại một số địa phương có tiềm năng du lịch như Thủy Nguyên, Vĩnh Bảo...

Quy hoạch phát triển du lịch là lĩnh vực phức tạp, có tính chuyên môn cao. Nhưng vướng mắc trong công tác quy hoạch du lịch mà chúng tôi đề cập đến chỉ là một mảng nhỏ, nhưng có tính chất là cơ sở, tiền đề cho các quy hoạch khác như nguồn nhân lực, cơ sở lưu trú, vùng, tua, tuyến, điểm du lịch....Những vấn đề đặt ra trong lĩnh vực du lịch hiện nay cho thấy, đã đến lúc vấn đề quy hoạch cần được tập trung hơn, quy hoạch phải đi trước một bước cho các hoạt động đầu tư, phát triển trên địa bàn thành phố. Để thực hiện tốt công tác quy hoạch du lịch, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan liên quan, sự chỉ đạo sâu sát của thành phố. Quy hoạch du lịch là nhiệm vụ của các cấp, các ngành, riêng ngành du lịch không tự làm được quy hoạch và bảo đảm quy hoạch. Để quy hoạch thực hiện hiệu quả và đi vào cuộc sống, nhất thiết phải đề cao hơn nữa vai trò của Sở du lịch trong công tác tư vấn và giám sát quy hoạch du lịch. Tuy nhiên, cần đề cao, quy trách nhiệm đối với vai trò của các ban, ngành, địa phương liên quan trong công tác quy hoạch và thẩm định quy hoạch, tuân thủ quy hoạch, thực hiện quy hoạch trên cơ sở vì sự nghiệp phát triển chung. Bởi vì, quy hoạch là một công trình nghiêm túc, có tính chuyên môn cao cùng như ảnh hưởng to lớn đến tương lai đầu tư phát triển du lịch của thành phố.

Nhật Anh