Kỳ 1: Sắp xếp tổ chức: Xu thế tất yếu

Cùng với cả nước bước vào giai đoạn vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống THADS cũng đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ về tổ chức và phương thức hoạt động. Khi biên chế liên tục tinh giản, khối lượng việc và tiền phải thi hành án ngày càng tăng, cùng đó là gần 2.000 cán bộ rời hệ thống, những thách thức về chuyển đổi số, hạ tầng công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực, việc sắp xếp lại hệ thống THADS không còn là sự lựa chọn mà trở thành xu thế tất yếu.

Sắp xếp để “hoạt động thật sự hiệu lực, hiệu quả”

Từ Đại hội VII đến nay, Đảng ta liên tục ban hành nhiều Nghị quyết, Kết luận để lãnh đạo thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn tổ chức bộ máy hoạt động hiệu lực hiệu quả, trong đó có Nghị quyết số 18-NQ/TW, ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Nghị quyết chỉ rõ: Các bộ, ngành, cơ quan thuộc Chính phủ chủ động rà soát, sắp xếp, tinh gọn đầu mối bên trong, giảm cơ bản số lượng tổng cục, cục, vụ, phòng; không thành lập tổ chức mới, không thành lập phòng trong vụ, trường hợp đặc biệt do cấp có thẩm quyền quyết định...

Qua 7 năm thực hiện Nghị quyết số 18, đất nước ta đã đạt được một số kết quả quan trọng, bước đầu tạo chuyển biến tích cực trong đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong hệ thống chính trị.

Tuy nhiên, với những kỳ vọng vào một tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị mới hoạt động hiệu lực hiệu quả, dưới sự lãnh đạo của Đảng, cuộc “cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị” đã tiếp tục được thực hiện quyết liệt trong thời gian qua.

Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 Hội nghị lần thứ 11 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã thông qua một số nội dung cụ thể tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp để hoàn thiện và nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt chức bộ máy của hệ thống chính trị. Theo đó, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp: Cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương), cấp xã (xã, phường, đặc khu trực thuộc tỉnh, thành phố); kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 01/7/2025 sau khi Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025 (sửa đổi) có hiệu lực thi hành.

Cùng với cả nước, hệ thống các cơ quan THADS cũng được sắp xếp lại theo tinh thần của Kết luận số 162-KL/TW của Bộ Chính trị, Ban Bí thư ngày 06/6/2025. Theo đó, thống nhất chủ trương Đề án tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy Hệ thống Thi hành án dân sự (THADS) bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả, bảo đảm cơ quan thi hành án các cấp phù hợp với bộ máy của toà án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân hoạt động thật sự hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Chấp hành viên đang phải chịu áp lực rất lớn

Trước khi sắp xếp lại bộ máy, hệ thống THADS được tổ chức thành hệ thống dọc từ Trung ương đến cấp huyện, bảo đảm nguyên tắc tập trung thống nhất, gồm ba cấp: Cơ quan quản lý THADS; cơ quan THADS ở địa phương có Cục THADS cấp tỉnh, Chi cục THADS cấp huyện.

Cơ cấu tổ chức Cơ quan quản lý THADS thuộc Bộ Tư pháp gồm có Lãnh đạo Tổng cục, các đơn vị thực thuộc Tổng cục THADS ở Trung ương. Cơ cấu tổ chức của Cục THADS gồm Lãnh đạo Cục và các phòng chuyên môn và tương đương. Cả nước có 63 Cục THADS. Cục THADS có Chấp hành viên cao cấp, trung cấp, sơ cấp; Thẩm tra viên, Thẩm tra viên chính, Thư ký thi hành án và các chức danh giúp việc khác. Phòng chuyên môn thuộc Cục THADS được tổ chức, thành lập đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy.

Chi cục THADS cấp huyện được thành lập theo đơn vị hành chính cấp huyện. Chi cục THADS không có đơn vị trực thuộc. Chi cục THADS cấp huyện có Chấp hành viên trung cấp, sơ cấp; Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án và các chức danh hỗ trợ khác.

Đến ngày 30/9/2023, toàn Hệ thống THADS có 4.069 Chấp hành viên ; 858 Thẩm tra viên, có 1.207 Thư ký, còn lại chuyên viên và các ngạch công chức. Thực tiễn hoạt động và kết quả đạt được thời gian qua cho thấy việc thành lập hệ thống cơ quan THADS với mô hình thống nhất ngành dọc, có sự phối hợp song trùng với cấp ủy, chính quyền địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo đã mang lại hiệu quả nhất định. Vị thế cơ quan THADS được nâng lên và nhận được sự quan tâm nhiều hơn của cấp ủy, chính quyền địa phương và các cấp, các ngành; công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp ngày càng được tăng cường và triển khai ngày càng bài bản.

Các cơ quan THADS cơ bản đã được đầu tư xây dựng trụ sở, kho vật chứng, cung cấp trang thiết bị đáp ứng yêu cầu làm việc và tổ chức thi hành án. Hệ thống THADS đã đầu tư xây dựng và vận hành cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền hình trực tuyến đa phương tiện, các phần mềm quản lý nghiệp vụ THADS…

Tuy nhiên, nhìn vào thực tế, phải nhìn nhận trình độ, năng lực của đội ngũ công chức cơ quan THADS, kể cả cán bộ lãnh đạo quản lý chưa đồng đều giữa các địa phương, tạo ra khoảng cách lớn về hiệu quả công việc giữa các địa phương.

Đặc biệt, khối lượng công việc không ngừng tăng nhanh hằng năm với tính chất ngày càng phức tạp, yêu cầu cao về tiến độ, hiệu quả, chỉ tiêu giao năm sau cao hơn năm trước, nhưng biên chế làm công tác THADS, THAHC liên tục cắt giảm (từ năm 2015 đến nay hệ thống THADS đã bị cắt giảm 1.582 biên chế, chiếm 15,8%), dẫn đến tình trạng quá tải công việc diễn ra thường xuyên.

Không còn là lựa chọn, mà là xu thế tất yếu

Mặc dù đã được quan tâm, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và từng bước nâng cao năng lực về ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn hệ thống THADS. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ công chức chưa đồng đều giữa các tỉnh, thành phố lớn, kinh tế phát triển với các đơn vị vùng sâu, vùng xa, kinh tế còn khó khăn. Công chức tại một số đơn vị còn hạn chế về kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, vẫn quen làm việc trên giấy tờ, chưa khai thác triệt để các tiện ích từ phần mềm chuyên ngành, dẫn đến tình trạng “song song” (vừa làm giấy vừa làm trên phần mềm), gây mất thời gian. Cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin còn chưa được đồng bộ, đang trong giai đoạn xây dựng, hoàn thiện.

 Việc 1.958 trường hợp nghỉ chế độ tạo ra "khoảng trống" lớn về biên chế (1.846 biên chế). Đây là thách thức rất lớn về nguồn nhân lực, nhưng đồng thời là cơ hội vàng để Hệ thống tuyển dụng một lớp công chức mới, trẻ trung, có năng lực, trình độ, đặc biệt là ưu tiên thu hút nhân tài theo Nghị định 179/2024/NĐ-CP.

Cùng với đó, yêu cầu của Đảng, Chính phủ về Chuyển đổi số quốc gia là xu thế tất yếu. Trong nội bộ, chủ trương "100% hồ sơ phải được xử lý trên các phần mềm nghiệp vụ", việc xây dựng các phần mềm lõi (kế toán online) và Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) đặt ra yêu cầu bắt buộc về một đội ngũ công chức phải có "kỹ năng số" và tư duy số.

Tuy nhiên, khó khăn như trên đã nói, gần 2000 cán bộ rời hệ thống, trong đó có gần 1/2 là Chấp hành viên đã nghỉ chế độ đã tạo ra nhiều áp lực, thiếu đi tính kế thừa, kinh nghiệm cho đội ngũ còn lại, nhất là tại các địa bàn trọng điểm. Bên cạnh đó, một bộ phận công chức, lãnh đạo chưa đáp ứng được yêu cầu của mô hình mới, tư duy cũ.

Nhiều văn bản nền tảng cho công tác tổ chức cán bộ theo mô hình mới (phân cấp quản lý, quy hoạch, vị trí việc làm...) chưa được ban hành đồng bộ, gây "lúng túng" và thiếu cơ sở pháp lý thống nhất trong triển khai tại địa phương.

Cùng đó là "nút thắt hạ tầng và kỹ năng" trong chuyển đổi số. Đây là một thách thức kép. Về hạ tầng, hệ thống máy tính, máy scan, đường truyền ở nhiều nơi còn "thiếu và yếu". Về con người, "kỹ năng sử dụng công nghệ của một bộ phận công chức còn hạn chế". Các phần mềm nghiệp vụ lõi như kế toán MisaPanda đã "quá tải", không đáp ứng được quy mô, đòi hỏi phải thay thế và nâng cấp khẩn trương.

Những yêu cầu trước cuộc cách mạng sắp xếp bộ máy đặt ra cho hệ thống THADS những thời cơ, và thách thức đan xen, bằng quyết tâm và nội lực toàn bộ hệ thống đã vượt lên coi đây là thời cơ vàng để tái cơ cấu, đặc biệt là nguồn nhân lực…