Kỳ 1: Những vấn đề đặt ra trong việc phát triển các khu, cụm công nghiệp

Các khu, cụm công nghiệp đóng vai trò quan trọng

Theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ (năm 2001) phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chung của thành phố đến năm 2020, Hải Phòng có 13 khu, cụm công nghiệp (gọi tắt là Khu công nghiệp KCN) với tổng diện tích đất sử dụng là 2.400 ha. Trong đó có 3 KCN được thành lập theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ là các khu Nomura, Đình Vũ và Khu chế xuất Hải Phòng 96... có quy chế hoạt động riêng và chịu sự quản lý của Ban Quản lý các khu công nghiệp và chế xuất. Theo Quy hoạch điều chỉnh cục bộ, Hải Phòng sẽ có 33 KCN và một cụm làng nghề công nghiệp truyền thống với tổng diện tích đất sử dụng được điều chỉnh lên 4.616 ha. Hầu như huyện, thị xã nào của thành phố kể cả huyện đảo Bạch Long Vĩ cũng đều có khu hoặc cụm công nghiệp.

Thời gian qua, các KCN đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế- xã hội trên địa bàn thành phố; thu hút được nhiều dự án đầu tư trong nước và nước ngoài; đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động. Các đóng vai trò hạt nhân tác động đến việc phát triển kinh tế vùng và miền; đẩy nhanh tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn, hiện đại hoá thành phố. Ngoài ra, việc sử dụng đất trong các KCN nhất là các KCN do Chính phủ thành lập tương đối hiệu quả với suất đầu tư/m2 lớn so các khu vực nằm ngoài KCN. Hiện tại, các KCN giải quyết việc làm cho phần lớn lao động trên địa bàn thành phố và cả một số tỉnh lân cận. Mỗi năm, các doanh nghiệp tại các KCN tạo ra hàng chục nghìn tỷ đồng giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn, góp phần vào mức tăng trưởng bình quân hơn 20%/năm của ngành công nghiệp trong 5 năm qua; chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu và đóng góp lớn vào ngân sách. Công tác quy hoạch, quản lý sản xuất, quản lý môi trường trong các KCN thuận lợi hơn so với bên ngoài. Có thể kể đến nhiều KCN lớn như Khu công nghiệp Minh Đức- Tràng Kênh (huyệnThủy Nguyên), Cống Đôi- Văn Tràng (Kiến An, An Lão), Quán Trữ- Đồng Hoà (quận Kiến An), Tây- Tây Bắc thành phố (khu vực Quán Toan-Hùng Vương- Sở Dầu- thuộc quận Hồng Bàng), Vĩnh Niệm (quận Lê Chân), Hải Thành (huyện Kiến Thụy), An Hồng (huyện An Dương)...

Trong số các KCN nói trên, cụm công nghiệp Vĩnh Niệm do thành phố đầu tư 100% vốn xây dựng hệ thống các công trình hạ tầng tương đối hoàn chỉnh thu hút hơn 20 doanh nghiệp vừa và nhỏ vào hoạt động. Đây là cụm công nghiệp đạt các tiêu chí kinh tế được quy hoạch gọn gàng và đẹp nhất trong số các KCN do thành phố thành lập đang hoạt động. Thành phố đang tiếp tục đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật Cụm công nghiệp tổng hợp Tràng Duệ bằng nguồn vốn ngân sách. Dự án có tổng nguồn vốn khoảng 341 tỷ đồng, với tổng diện tích khoảng 350 ha đang trong giai đoạn giải phóng mặt bằng. Sau khi hoàn thiện cơ sở hạ tầng, cụm công nghiệp có thể thu hút từ hàng chục đến hàng trăm doanh nghiệp vào hoạt động.

Bất cập về đất đai, đường giao thông

Các KCN tạo ra hiệu quả kinh tế- xã hội tích cực, tuy nhiên, chung quanh việc đưa vào hoạt động và quản lý các KCN trong thời gian qua cũng bộc lộ nhiều bất cập.

Bất cập lớn nhất là nhiều KCN không có quy hoạch chi tiết trước khi hình thành, dẫn đến việc thiếu đất phía ngoài, thừa đất bên trong và không có các tuyến đường trục chính, đường nội bộ trong KCN một cách hoàn chỉnh.

Phần lớn các KCN trên địa bàn thành phố được hình thành một cách tự nhiênnnn, trước khi UBND thành phố ra quyết định thành lập và không phải tất cả các khu, cụm công nghiệp đều có quyết định thành lập. Hiện nay, toàn thành phố mới có vài KCN có quyết định thành lập như các cụm công nghiệp Quán Trữ, Cầu Niệm, Sở Dầu, Tràng Duệ, Cầu Kiền, KCN cảng Đông Nam... Trong đó, một số KCN: Tràng Duệ, Cầu Kiền, Sở Dầu chưa đi vào hoạt động.

Trừ cụm công nghiệp Vĩnh Niệm được thành phố đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng tương đối đồng bộ, phần lớn các KCNcòn lại được cấp đất theo kiểu xôi đỗỗỗỗ trong quy hoạch vùng chứ không có quy hoạch chi tiết riêng . Doanh nghiệp nào xin được cấp đất trước thì xây dựng trước và hầu hết bám mặt đường . Vì vậy, tại các KCN đang hoạt động có khá nhiều khu đất kẹt ở phía trong mà không có đường vào. Đơn cử, cụm công nghiệp Quán Toan, phía sau các doanh nghiệp bám mặtquốc lộ 5, còn nhiều khoảnh đất nhỏ với tổng diện tích khoảng 20 ha đất nông nghiệp hầu như bị bỏ hoang. Những khu đất kẹt này muốn cấp cho các doanh nghiệp mới cũng không có đường vào. Cụm công nghiệp Quán Trữ được phê duyệt quy hoạch chi tiết tháng 7- 2001, có gần 40 doanh nghiệp đăng ký thuê đất nhưng mới có hơn 30 doanh nghiệp triển khai xây dựng và đi vào hoạt động. Các khu đất phía trong, các doanh nghiệp đã đăng ký nhưng không triển khai xây dựng được vì không có đường vào. Thành phố đã phê duyệt dự án làm một tuyến đường chính và 3 tuyến đường nội bộ trong cụm công nghiệp Quán Trữ nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện. Cụm công nghiệp Đồng Hoà muốn vào phải đi qua ngõ 109 đường Trường Chinh; lối đi này chỉ rộng 4-5 mét, không thể đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp. Cụm công nghiệp hiện có khoảng 20 doanh nghiệp và trường học, sắp tới sẽ có thêm một số trường học được xây dựng ở đây. Mặc dù vẫn còn khoảng mấy chục ha đất phía trong, nhưng việc thu hút đầu tư vào cụm công nghiệp này rất khó khăn vì đường vào.

Cũng do việc cấp đất bám mặt đường cho doanh nghiệp trước khi quy hoạch KCN nên những doanh nghiệp đến sau gặp khá nhiều thiệt thòi. Phần đất phía mặt đường, nếu có chỉ còn rất nhỏ. Tại cụm công nghiệp Văn Tràng (An Lão), Công ty cổ phần bao bì PP được cấp diện tích đất 19.000m2 nhưng chiều ngang bám mặt đường dài đám đất, uốn lượn hình sin, rất khó cho doanh nghiệp , xây dựng nhà máy hiện đại với khuôn viên đẹp. Ngoài ra, doanh nghiệp muốn sử dụng được diện tích này còn phải di chuyển một đường diện đang đi qua diện tích đất được cấp để không vi phạm an toàn hành lang lưới điện.

Khu tái định cư không được xây dung đồng bộ với việc hình thành khu, cụm công nghiệp. Nhiều khu, cụm công nghiệp không thể giải phóng hết mặt bằng vì không có các khu tái định cư để di chuyển dân. Các doanh nghiệp hầu như chỉ đền bù, giải phóng mặt bằng các khu đất nông nghiệp, đất trống để sản xuất, kinh doanh còn rất ngại phải đền bù, giải phóng mặt bằng đất thổ cư của các hộ dân. Nguyên nhân là do kinh phí giải phóng mặt bằng lớn, và không có đất tái định cư. Do vậy, trong các khu công nghiệp vẫn tồn tại các nhà dân. Đơn cử, cụm công nghiệp Quán Trữ vẫn còn 140 hộ dân chưa di chuyển, giải phóng mặt bằng. Bởi vậy, các KCN chưa đạt được diện tích phát triển như quy hoạch. Cụm công nghiệp Sở Dầu cũng chưa giải phóng dược mặt bằng vì 144 hộ dân ở khu vực này yêu cầu phải có đất tái định cư ở ngay quận mới chấp nhận di chuyển. Vậy là 39 doanh nghiệp đã đăng ký vào đây cứ mỏi mắtttt trông chờ. Có doanh nghiệp bền bỉỉỉỉ chờ đợi 7 năm vẫn chưa được thuê đât.

Việc quản lý đất đai ở các KCN cũng chưa chặt chẽ

Do những thiếu sót của công tác này, nhiều doanh nghiệp được giao đất hoặc thuê đất nhưng không có nhu cầu sử dụng đất, chỉ lợi dụng việc được cấp, thuê đất để trục lợi, nên nhượng lại quyền sử dụng đất cho doanh nghiệp khác để kiếm lời. Ví dụ như ở cụm công nghiệp Vĩnh Niệm. Doanh nghiệp tư nhân Xuân Lộc được thành phố giao 1.548 m2 nhưng không sử dụng mà nhượng lại cho Công ty TNHH thương mại VIC với số tiền là 320,5 triệu đồng; Xí nghiệp tập thể Đức Thiết được thuê 2.424 m2 nhượng lại cho 2 doanh nghiệp khác là Công ty TNHH VIC và Công ty sơn tĩnh điện Nhân Hoà với tổng số tiền là 632 triệu đồng. ..

Nhiều doanh nghiệp được thuê, cấp đất nhưng để lâu (quá 12 tháng), không sử dụng đất, gây lãng phí. Hầu như khu vực nào cũng có doanh nghiệp được thuê đất nhưng vẫn đề cỏ mọc hoang. Trong mấy năm gần đây thành phố ra quyết định thu hồi đất của một số doanh nghiệp nhưng việc thực hiện rất khó khăn.

(còn tiếp)