Xây dựng Luật An ninh hàng không để bảo vệ vùng trời bằng sức mạnh công nghệ

Kỳ 1: Những "sát thủ" vô hình đe dọa an ninh hàng không

Kỳ 1: Những "sát thủ" vô hình đe dọa an ninh hàng không
Sau gần 32 năm phục vụ công tác bảo đảm hoạt động bay, hệ thống radar của Trạm Radar Sơn Trà - Đà Nẵng đã dừng hoạt động, được đưa về trưng bày tại Bảo tàng Hàng không. Ảnh: Tổng Công ty Quản lý bay Việt Nam

Từ những chiếc thiết bị bay không người lái (UAV) nhỏ bé làm tê liệt sân bay quốc tế trong nhiều giờ, đến các xung nhiễu vô tuyến và tấn công mạng tinh vi, an ninh hàng không đang đứng trước những thách thức chưa từng có tiền lệ.

Thực tiễn nóng bỏng này cho thấy hệ thống pháp luật hiện hành đang bộc lộ rõ sự "chật chội", đòi hỏi phải có một đạo luật chuyên ngành để bịt kín những lỗ hổng từ không gian tầm thấp đến không gian mạng.

“Cú sốc” 60 tỷ đồng và mục tiêu “béo bở” của tội phạm mạng

Theo Báo cáo của Cục Hàng không Việt Nam gửi Bộ Xây dựng về tình hình thị trường hàng không 9 tháng năm 2026, các hãng hàng không đã vận chuyển khoảng 70,5 triệu hành khách, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm trước, sản lượng hàng hóa qua đường hàng không đạt khoảng 1,3 triệu tấn, tăng 13%. Tài liệu tại Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật An ninh hàng không ngày 19/11/2026 của Bộ Công an cho biết, sản lượng điều hành bay đạt hơn 743.400 lần chuyến, tăng 7,29% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, cùng với những con số tăng trưởng ấn tượng còn có thực tế báo động: các mối đe dọa an ninh hàng không đã chuyển dịch mạnh mẽ từ xâm nhập vật lý truyền thống sang không gian số và các phương thức tấn công phi truyền thống, tinh vi hơn gấp bội.

Minh chứng đắt giá nhất chính là vụ việc xảy ra tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất vào tối 11/8/2026. Sự xuất hiện trái phép của thiết bị bay không người lái (UAV) đã buộc cửa ngõ hàng không nhộn nhịp nhất cả nước phải tạm dừng khai thác, làm ảnh hưởng dây chuyền tới hơn 100 chuyến bay, gây thiệt hại kinh tế ước tính hơn 60 tỷ đồng. Nghiêm trọng hơn, sự cố này đã đẩy 3 chuyến bay vào tình huống gần cạn kiệt nhiên liệu, buộc phải hạ cánh khẩn cấp.

Trong dự thảo Tờ trình về dự án Luật An ninh hàng không tại Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật An ninh hàng không ngày 19/11/2026, Bộ Công an cho biết, chỉ trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận 28 vụ UAV và vật thể bay xâm nhập khu vực cấm bay tại 7 cảng hàng không trọng điểm gồm Nội Bài, Tân Sơn Nhất, Cát Bi, Đà Nẵng, Cam Ranh, Điện Biên và Vinh. Riêng tại khu vực lân cận sân bay Tân Sơn Nhất, lực lượng chức năng phát hiện tới 219 thiết bị UAV hoạt động trái phép, còn tại Đà Nẵng, hệ thống giám sát ghi nhận con số khổng lồ lên tới 1.096 lượt drone xâm phạm vùng cấm.

Ngoài ra, cơ quan Hải quan phối hợp phát hiện, bắt giữ, xử lý 1.707 vụ việc có dấu hiệu buôn lậu, gian lận thương mại qua đường hàng không, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 1.904,2 tỷ đồng. 

Không chỉ dừng lại ở không gian tầm thấp, mặt trận an ninh hàng không còn bị uy hiếp bởi các thiết bị phá sóng vô tuyến, gây nhiễu tín hiệu định vị vệ tinh (GPS) và hành vi chiếu tia laser vào buồng lái khiến phi công mất thị lực tạm thời trong giai đoạn cất, hạ cánh nhạy cảm.

Ảnh: caa.gov.vn, ứng dụng AI
Ảnh: caa.gov.vn, ứng dụng AI

Đặc biệt, trong kỷ nguyên chuyển đổi số, các hệ thống điều hành bay, quản lý dữ liệu hành khách và cơ sở hạ tầng cảng hàng không đang trở thành mục tiêu “béo bở” của tội phạm mạng. Chỉ cần một cuộc tấn công mạng (cyber-attack) sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) xâm nhập vào hệ thống dẫn đường hoặc gây xung nhiễu tần số điều phối từ xa, toàn bộ dây chuyền vận tải hàng không có thể bị rối loạn, biến những lỗ hổng kỹ thuật thành thảm họa khôn lường.

Vẫn còn "vùng xám" trong xử lý nhiều hành vi vi phạm công nghệ mới

Trong khi các rủi ro công nghệ cao không ngừng xuất hiện, đe dọa an ninh hàng không thì hệ thống pháp luật hiện hành đang như một chiếc "áo chật" với các quy định nằm rải rác ở nhiều văn bản dưới luật hoặc đan xen giữa Luật Hàng không dân dụng, Luật Phòng không nhân dân và Luật An ninh mạng.

Sự phân tán này từng tạo ra những "vùng xám" về thẩm quyền trong thực tiễn xử lý. Và chế tài nào đủ sức răn đe khi nhiều hành vi vi phạm công nghệ mới chưa được mô tả đầy đủ trong luật?

Kể từ ngày 1/3/2025, thực hiện chủ trương sắp xếp tinh gọn bộ máy, Bộ Công an chính thức tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về an ninh hàng không. Đây là bước chuyển mang tính lịch sử, đưa công tác bảo vệ bầu trời về chung một mối với lực lượng vũ trang chuyên trách bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời mở ra cơ hội kết nối đồng bộ dữ liệu hàng không với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống phòng thủ an ninh mạng quốc gia.

Tuy nhiên, để bộ máy mới vận hành trơn tru, hợp pháp và phát huy tối đa sức mạnh công nghệ, việc nâng tầm các quy định dưới luật thành một đạo luật chuyên ngành – Luật An ninh hàng không – là đòi hỏi khách quan và cấp bách.

(Kỳ 2: Bốn trụ cột kiến tạo "lá chắn số" cho bầu trời Việt)

Thúy Quỳnh