Kỳ 1: Kéo giảm tội phạm hình sự - Thành quả rõ nét của cuộc chiến giữ bình yên

Nhịp bình yên được giữ vững - Kết quả từ chỉ đạo xuyên suốt và thế trận liên thông

Trong bối cảnh các loại tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động, công tác bảo đảm an ninh, trật tự đang đứng trước những yêu cầu mới. Không chỉ đấu tranh quyết liệt với các loại tội phạm hình sự, ma túy, kinh tế hay tội phạm sử dụng công nghệ cao, lực lượng Công an còn phải chủ động dự báo, quản lý và phòng ngừa từ sớm để không tạo ra khoảng trống về an ninh trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Đại tá Nguyễn Đức Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (C04, Bộ Công an), bảo đảm an ninh, trật tự không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên của lực lượng Công an nhân dân mà còn là một trong những trụ cột quan trọng để xây dựng môi trường ổn định, tạo động lực cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

“Không có an ninh thì không có phát triển; không giữ vững trật tự, an toàn xã hội thì rất khó thu hút đầu tư, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.”

Theo Phó Cục trưởng (C04, Bộ Công an) Nguyễn Đức Tuấn, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao, chuyển đổi số toàn diện, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Điều đó đồng nghĩa công tác bảo đảm an ninh, trật tự cũng phải đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, phương thức và cách tiếp cận; chuyển từ tư duy xử lý sang tư duy quản trị, từ phản ứng khi tội phạm xảy ra sang chủ động phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ ngay từ cơ sở.

Quan điểm chỉ đạo đó đang được cụ thể hóa bằng những kết quả rõ nét trên thực tế.

Tại Hà Nội, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, nơi tập trung đông dân cư, nhiều sự kiện lớn và cũng là địa bàn tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh tội phạm, công tác phòng, chống tội phạm được triển khai đồng bộ theo hướng quản lý chặt địa bàn, đối tượng, kết hợp giữa phòng ngừa xã hội với phòng ngừa nghiệp vụ.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Đặng Việt Quảng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hà Nội) cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, tình hình phạm pháp hình sự trên địa bàn tiếp tục được kéo giảm, nhiều loại tội phạm nghiêm trọng giảm sâu so với cùng kỳ. Để đạt được kết quả đó, Công an thành phố đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung rà soát các nhóm đối tượng có nguy cơ vi phạm pháp luật, phối hợp chặt chẽ với Công an cấp xã, chính quyền địa phương và các ban, ngành để quản lý, giáo dục, tuyên truyền ngay từ cơ sở.

Song song với đó, hiệu quả hoạt động của lực lượng 141 tiếp tục được nâng lên theo hướng thực chất hơn, góp phần kiểm soát tội phạm đường phố, ngăn chặn các nhóm thanh thiếu niên tụ tập mang theo hung khí, gây rối trật tự công cộng và xử lý kịp thời nhiều hành vi vi phạm ngay từ khi mới phát sinh.

Theo Đại tá Đặng Việt Quảng, trong bối cảnh tội phạm ngày càng dịch chuyển lên không gian mạng và có xu hướng liên kết liên tỉnh, liên vùng, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng cường đấu tranh mà còn phải nâng cao năng lực dự báo, quản lý địa bàn bằng dữ liệu số, phát huy vai trò của Công an cấp cơ sở trong nắm tình hình, quản lý đối tượng và phòng ngừa tội phạm ngay từ đầu.

Nếu Hà Nội là địa bàn trung tâm với áp lực lớn về dân cư và giao thông, thì ở các địa phương như Hải Phòng, Quảng Ninh và Hưng Yên, công tác phòng, chống tội phạm lại được triển khai phù hợp với đặc điểm riêng của từng địa bàn, nhưng cùng chung mục tiêu là giữ vững bình yên ngay từ cơ sở.

Thượng tá Nguyễn Văn Đức – Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02 Công an TP Hải Phòng) cho biết, quan điểm xuyên suốt của Công an thành phố Hải Phòng là không để hình thành các điểm nóng về an ninh, trật tự; mọi dấu hiệu vi phạm phải được phát hiện sớm, xử lý ngay từ đầu, không để phát triển thành các băng nhóm tội phạm có tổ chức.

Ở một địa phương có hệ thống cảng biển lớn, hoạt động logistics và giao thương quốc tế sôi động như Hải Phòng, việc chủ động nắm tình hình, kiểm soát địa bàn và triệt xóa các băng nhóm ngay từ khi mới manh nha đã trở thành giải pháp quan trọng để giữ vững môi trường đầu tư và phát triển.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Nguyễn Trọng Hùng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02 Công an tỉnh Quảng Ninh) cho rằng, với địa bàn có đường biên giới dài, nhiều cửa khẩu quốc tế và trung tâm du lịch lớn, công tác phòng, chống tội phạm phải đặt trọng tâm vào phòng ngừa. Theo Đại tá Nguyễn Trọng Hùng, muốn kéo giảm tội phạm bền vững phải kiểm soát tốt ngay từ các tuyến biên giới, cửa khẩu, đồng thời phát huy vai trò của lực lượng Công an cơ sở trong quản lý cư trú, quản lý ngành nghề kinh doanh có điều kiện và giải quyết kịp thời các mâu thuẫn phát sinh trong Nhân dân.

Còn tại Hưng Yên, địa phương đang phát triển mạnh về công nghiệp và đô thị hóa, yêu cầu đặt ra lại là quản lý tốt sự gia tăng dân số cơ học, hoạt động của các khu công nghiệp và các nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Theo Đại tá Nguyễn Tiến Hưng  - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an tỉnh Hưng Yên), muốn kéo giảm tội phạm một cách bền vững phải bắt đầu từ việc quản lý chắc địa bàn, quản lý đối tượng, xây dựng các xã, phường không ma túy và phát huy vai trò của người dân trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Công nghệ và chuyển đổi số cũng đang được Công an tỉnh đẩy mạnh ứng dụng để nâng cao hiệu quả quản lý, theo dõi đối tượng và dự báo tình hình ngay từ cơ sở.

Từ Hà Nội đến Hải Phòng, Quảng Ninh rồi Hưng Yên, mỗi địa phương có đặc điểm, áp lực và cách triển khai khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm chung: chuyển mạnh từ tư duy “đấu tranh khi tội phạm đã xảy ra” sang “chủ động phòng ngừa trước khi tội phạm hình thành”. Đó không chỉ là sự thay đổi về phương pháp công tác mà còn là bước chuyển trong tư duy bảo đảm an ninh, trật tự, lấy quản trị địa bàn làm nền tảng, lấy Công an cơ sở làm trung tâm và lấy sự bình yên của Nhân dân làm mục tiêu cuối cùng.

Tội phạm liên tục biến đổi phương thức - Cuộc đấu trí chưa bao giờ có điểm dừng

Nếu như trước đây, tội phạm hình sự thường gắn với những băng nhóm hoạt động công khai, sử dụng bạo lực để tranh giành địa bàn, thì hiện nay, ranh giới giữa tội phạm truyền thống và tội phạm công nghệ cao ngày càng mờ nhạt. Nhiều đối tượng không còn xuất hiện với hình ảnh giang hồ cộm cán mà ẩn mình sau những doanh nghiệp bình phong, các dự án đầu tư, nền tảng giao dịch trực tuyến hay mạng xã hội. Có những đường dây lừa đảo được điều hành từ nhiều tỉnh, thành, thậm chí từ nước ngoài; có những đối tượng chưa từng gặp mặt nạn nhân nhưng vẫn chiếm đoạt hàng chục, hàng trăm tỷ đồng chỉ bằng vài cú nhấp chuột.

Sự thay đổi đó khiến cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm không còn đơn thuần là truy bắt đối tượng sau khi vụ án xảy ra, mà trở thành cuộc chạy đua về năng lực dự báo, khả năng phát hiện sớm và chủ động kiểm soát nguy cơ ngay từ khi tội phạm mới manh nha hình thành.

Thực tiễn tại Hải Phòng là minh chứng rõ nét cho xu hướng dịch chuyển này. Trong thời gian qua, Công an thành phố liên tiếp khám phá nhiều chuyên án lớn, từ điều tra nhanh vụ án giết người xảy ra tại xã Việt Khê, bóc gỡ đường dây lừa đảo công nghệ cao thông qua dự án tiền ảo Gemholic chiếm đoạt hơn 39 tỷ đồng, đến triệt phá đường dây chế tạo, mua bán vũ khí quân dụng quy mô lớn, thu giữ nhiều súng quân dụng, hàng nghìn viên đạn cùng máy móc, linh kiện phục vụ sản xuất vũ khí. Gần đây nhất, lực lượng Công an tiếp tục đấu tranh thành công với nhóm đối tượng hình sự hoạt động núp bóng doanh nghiệp và bắt giữ 45 đối tượng sử dụng mạng máy tính để thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Theo Đại tá Bùi Trung Thành - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an TP Hải Phòng, phía sau những kết quả đó là sự thay đổi căn bản trong tư duy chỉ đạo. Nếu trước đây trọng tâm là điều tra, khám phá án thì hiện nay yêu cầu đặt ra là phải chủ động nắm chắc tình hình, phát hiện sớm dấu hiệu tội phạm và triệt xóa ngay từ khi các băng, nhóm mới hình thành.

Cũng theo Đại tá Bùi Trung Thành, yếu tố quan trọng giúp Hải Phòng kéo giảm mạnh các băng nhóm tội phạm có tổ chức là sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Bộ Công an, Thành ủy, UBND thành phố; sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng và sự đồng thuận của Nhân dân. Quan trọng hơn cả là việc triển khai các biện pháp nghiệp vụ từ sớm, từ xa, không để các đối tượng có điều kiện củng cố lực lượng, mở rộng địa bàn hay hình thành những ổ nhóm hoạt động theo kiểu “xã hội đen” như trước đây.

Không chỉ ở Hải Phòng, xu hướng lấy phòng ngừa làm trọng tâm cũng được thể hiện rất rõ tại Quảng Ninh, địa phương có đường biên giới dài, nhiều cửa khẩu quốc tế, cảng biển và trung tâm du lịch lớn. Đây là địa bàn luôn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các loại tội phạm xuyên quốc gia, buôn lậu, ma túy, mua bán người và các hành vi lợi dụng hoạt động xuất nhập cảnh để phạm tội.

Theo Đại tá Lê Hồng Vân - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh, phòng ngừa luôn phải được đặt lên trước đấu tranh. Muốn kéo giảm tội phạm bền vững thì trước hết phải huy động được cả hệ thống chính trị tham gia bảo vệ an ninh, trật tự; phát huy vai trò của Công an cơ sở trong quản lý cư trú, quản lý ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, quản lý người nghiện, người sau cai nghiện, người chấp hành án tại cộng đồng và các đối tượng có nguy cơ cao.

Điều quan trọng hơn, theo Đại tá Lê Hồng Vân, là lực lượng Công an phải thực sự gần dân, sát dân để kịp thời nắm bắt những mâu thuẫn phát sinh trong nội bộ Nhân dân. Khi những xung đột được phát hiện sớm và giải quyết ngay từ đầu thì sẽ không tạo điều kiện cho tội phạm lợi dụng, lôi kéo hoặc phát triển thành các vụ án hình sự nghiêm trọng.

Ở Hưng Yên - địa phương đang có tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp thuộc nhóm cao của cả nước - áp lực về quản lý dân cư, lao động và các khu công nghiệp cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Cao Minh Tuấn - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Hưng Yên cho rằng, muốn kéo giảm tội phạm một cách bền vững phải xử lý tận gốc những nguyên nhân làm phát sinh tội phạm. Theo đó, Công an tỉnh đang tập trung xây dựng các xã, phường không ma túy; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý đối tượng; đồng thời duy trì, nhân rộng các mô hình tự quản về an ninh, trật tự để huy động người dân tham gia phòng ngừa, phát hiện và tố giác tội phạm.

“Mỗi người dân phải thực sự trở thành một chủ thể trong tự phòng, tự quản và tự bảo vệ. Khi người dân chủ động tham gia giữ gìn an ninh, trật tự thì đó chính là cánh tay nối dài của lực lượng Công an và cũng là nền tảng để xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc”, Đại tá Cao Minh Tuấn chia sẻ.

Có thể thấy, sự thay đổi của tội phạm đang buộc lực lượng Công an phải thay đổi trước một bước. Cuộc chiến hôm nay không chỉ diễn ra tại hiện trường các vụ án hay trong những đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, mà còn diễn ra trên không gian mạng, trong các cơ sở dữ liệu dân cư, tại từng khu công nghiệp, khu dân cư và ngay trong những mâu thuẫn nhỏ của đời sống hằng ngày. Đó là cuộc đấu trí không có điểm dừng, nơi thành công không chỉ được đo bằng số vụ án được khám phá, mà còn bằng số vụ việc được ngăn chặn trước khi trở thành tội phạm.

Giữ bình yên từ cơ sở - Khi mỗi khu dân cư là một “lá chắn” an ninh

Những chuyên án lớn, những vụ án nghiêm trọng hay các con số kéo giảm tội phạm chỉ phản ánh một phần bề nổi của bức tranh an ninh, trật tự. Gốc rễ của sự bình yên lại nằm ở từng khu dân cư, từng tổ dân phố, từng xã, phường - nơi những dấu hiệu bất thường được phát hiện sớm, những mâu thuẫn được hóa giải ngay từ đầu và người dân trực tiếp tham gia giữ gìn an ninh cho chính cuộc sống của mình.

Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã, phường ngày càng giữ vai trò “tuyến đầu” trong quản lý xã hội. Đây không chỉ là cấp gần dân nhất, mà còn là nơi trực tiếp nắm chắc địa bàn, quản lý cư trú, theo dõi biến động dân cư và giải quyết những vấn đề phát sinh hằng ngày. Chính vì vậy, công tác bảo đảm an ninh, trật tự ở cơ sở không còn là nhiệm vụ hỗ trợ, mà đã trở thành trụ cột quan trọng trong phòng ngừa tội phạm.

Tại Hà Nội, nhiều mô hình tự quản về an ninh, trật tự đang được duy trì hiệu quả, gắn với sự tham gia của người dân và hệ thống chính trị ở cơ sở.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt cho biết, địa phương luôn xác định công tác bảo đảm an ninh, trật tự phải dựa vào sức dân và vì Nhân dân. Phường đã phát huy hiệu quả các mô hình tổ liên gia an toàn, tổ tự quản, lắp đặt hệ thống camera an ninh, tăng cường tuyên truyền và vận động người dân tham gia phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”.

Cùng chung quan điểm, ông Ngô Ngọc Phương - Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy cho rằng trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp phường đang trở thành “mắt xích quan trọng nhất” trong quản lý xã hội hiện đại. Với địa bàn đông dân, tập trung nhiều trường đại học, doanh nghiệp và cơ sở dịch vụ, áp lực quản lý luôn thường trực, đòi hỏi chính quyền phải xử lý kịp thời từ những vấn đề nhỏ nhất.

Theo ông Ngô Ngọc Phương, an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội có mối quan hệ trực tiếp. Một địa bàn muốn phát triển bền vững thì trước hết phải an toàn, ổn định và kỷ cương. Nếu môi trường sống không an toàn thì không thể thu hút đầu tư, cũng không thể nâng cao chất lượng sống của người dân.

Ở tuyến cơ sở, lực lượng Công an phường đóng vai trò nòng cốt trong việc nắm địa bàn, quản lý đối tượng và phòng ngừa từ sớm các nguy cơ phát sinh tội phạm.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Trưởng Công an phường Ô Chợ Dừa (TP Hà Nội) Nguyễn Duy Tuấn Minh cho biết, thời gian qua, nhiều mô hình tự quản như tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy, điểm chữa cháy công cộng, mô hình phối hợp giữa Công an với khu dân cư, nhà trường, cơ sở kinh doanh… đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Cùng với đó, việc ứng dụng dữ liệu dân cư, camera giám sát và nền tảng số đang giúp công tác quản lý địa bàn trở nên chủ động và sát thực tế hơn.

Theo Đại úy Nguyễn Duy Tuấn Minh, hiện nay cần đặc biệt quan tâm nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, người nghiện ma túy, người có tiền án, tiền sự và các hành vi lừa đảo trên không gian mạng. Phòng ngừa từ sớm, từ xa ở ngay khu dân cư là yếu tố quyết định để không hình thành tội phạm.

Tại Hưng Yên, quá trình đô thị hóa nhanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác giữ gìn an ninh, trật tự ở cơ sở. Thiếu tá Phạm Thành Huy - Trưởng Công an xã Nghĩa Trụ cho biết, Công an xã đang tập trung quản lý chặt cư trú, ngành nghề kinh doanh có điều kiện, người nước ngoài và các khu dân cư mới; đồng thời chủ động phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng và các yếu tố phát sinh từ đô thị hóa.

Theo Thiếu tá Phạm Thành Huy, nhiệm vụ quan trọng nhất của Công an cơ sở không chỉ là xử lý vụ việc đã xảy ra, mà là làm sao để không có vụ việc xảy ra. Thành công lớn nhất là khi tội phạm không có điều kiện phát sinh và người dân cảm nhận được sự bình yên trong từng ngày sống.

Từ thực tiễn tại các địa bàn đô thị lớn, khu trung tâm và khu vực đang đô thị hóa nhanh có thể thấy một điểm chung: khi chính quyền cơ sở mạnh, Công an cơ sở sát dân và người dân cùng tham gia, thì thế trận an ninh nhân dân sẽ được củng cố từ gốc rễ.

Kỳ 1 khép lại không chỉ bằng những con số về kéo giảm tội phạm hay những chuyên án được khám phá, mà bằng một nhận thức rõ ràng hơn về bản chất của bình yên: đó không phải là trạng thái tự nhiên, mà là kết quả của một thế trận được tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến cơ sở, vận hành liên thông giữa các lực lượng và đặc biệt là sự tham gia của Nhân dân.

Từ những chỉ đạo xuyên suốt của Bộ Công an, sự chủ động của các địa phương trọng điểm như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên cho đến từng tổ dân phố, khu dân cư, có thể thấy một xu hướng đang ngày càng rõ nét: chuyển từ “xử lý tội phạm khi xảy ra” sang “ngăn chặn tội phạm từ khi chưa hình thành”.

Trong bối cảnh tội phạm ngày càng biến đổi nhanh, tinh vi và đa dạng về phương thức, việc giữ vững an ninh, trật tự không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng, mà đã trở thành yêu cầu chung của toàn xã hội. Và chính từ những “lá chắn” nhỏ nhất ở cơ sở, một thế trận an ninh nhân dân vững chắc đang được hình thành, nền tảng quan trọng để đất nước phát triển ổn định, bền vững trong kỷ nguyên mới.

(Còn nữa)

Kỳ 2: Chặn tội phạm từ gốc - Khi mỗi khu dân cư là một pháo đài an ninh