Kinh tế Việt Nam năm 2009: Cải cách để tạo đà tăng trưởng

Năm 2008 chứng kiến những biến động phức tạp, bất ngờ của nền kinh tế thế giới nói chung và của nước ta nói riêng. Sau nhiều năm duy trì được tốc độ tăng trưởng cao đi liền với lạm phát thấp vừa phải, nền kinh tế nước ta đang đứng trước những thử thách to lớn.

 Triển vọng của nền kinh tế trong năm 2009 sẽ chịu ảnh hưởng của hai yếu tố chính: tình hình kinh tế thế giới và chính sách của Chính phủ. Đồng thời, bức tranh kinh tế của năm cũng sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến trên các thị trường tài chính, bất động sản và xuất khẩu.

Kinh tế thế giới, đặc biệt là kinh tế Mỹ sẽ tiếp tục đi xuống và trầm lắng trong năm 2009. Điều này khiến cán cân cầu xuất khẩu giảm mạnh đối với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Các nước trong khu vực và Trung Quốc, những đối thủ cạnh trạnh xuất khẩu với Việt Nam, sẽ sử dụng các biện pháp kích thích xuất khẩu thông qua giảm giá và nhận được nhiều hình thực hỗ trợ từ chính phủ. Kết quả là, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ phải tham gia một cuộc đua không có lợi về cả giá lẫn lượng.

Thị trường chứng khoán và bất động sản đứng trước khả năng thiếu vốn hỗ trợ, sẽ không còn khả năng đạt được tăng trưởng của những năm trước. Tuy nhiên, vấn đề tăng trưởng không phải là căn bản đối với năm 2009. Điều đáng lưu ý hơn là khả năng chịu đựng của một số doanh nghiệp trên thị trường này, vì việc mất khả năng thanh toán có thể tạo ra những khoản nợ xấu dẫn dắt nhau trong hệ thống, tạo làn sóng gây bất ổn thị trường. Điều này đòi hỏi sự can thiệp sáng suốt, nhanh và mạnh của Chính phủ.

Xét trên bình diện toàn cầu, kinh tế thế giới năm nay có thể tăng trưởng rất thấp, hoặc không tăng trưởng. Theo dự báo gần đây của Ngân hàng Thế giới (WB), tăng trưởng toàn cầu năm 2009 có thể chỉ đạt 0,9% hoặc thấp hơn. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ thì dự báo nền kinh tế Mỹ năm 2009 tăng trưởng từ 0,0 đến 0,3%, trong khi nhiều chuyên gia cho rằng kinh tế Mỹ có thể có tăng trưởng âm. Ở châu Âu, tình hình cũng tương tự. Trong khi đó, kinh tế Trung Quốc được WB dự báo là chỉ tăng trưởng khoảng 7,5%, một con số hi hữu trong lịch sử của nước này trong hai thập niên qua.

Trước bối cảnh chung đó, nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế dự báo rằng, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam năm 2009 có thể chỉ ở mức 6%. Tuy nhiên, đây vẫn là một con số rất lạc quan, và đã phải được cải thiện nhờ sự chủ động kích thích của Chính phủ. Mức độ cải thiện trên thực tế phụ thuộc chủ yếu vào hai yếu tố: phương pháp và quy mô kích thích.

Cho tới nay, chính sách tiền tệ đã được nới lỏng liên tục, mà biểu hiện là lãi suất cho vay đang hạ dần về 12%/năm. Điều này cho thấy, nếu không sử dụng chính sách mở rộng tài khoá ồ ạt (kích cầu quy mô lớn) khiến lãi suất bị đẩy lên cao, thì Ngân hàng Nhà nước vẫn còn khả năng tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ mở rộng bằng cách giảm thêm lãi suất vài phần trăm. Nếu tiếp tục sử dụng chính sách nới lỏng tiền tệ, đặc biệt là thông qua triển khai các chương trình mở rộng tín dụng cho khối doanh nghiệp tư nhân và cho tiêu dùng, hiệu quả đến tăng trưởng có thể xuất hiện vào cuối quý II. Tuy nhiên, phải tỉnh táo và thận trọng với sự trở lại của sức ép lạm phát vào cuối năm 2009.

Trong trường hợp Chính phủ theo đuổi chính sách kích cầu để kích thích nền kinh tế, thì tác động có thể sẽ nhanh hơn, nhưng chủ yếu qua yếu tố tâm lý. Tuy nhiên, cần phải thừa nhận là khả năng ngân sách của năm 2009 yếu hơn năm 2008. Nguyên nhân chủ yếu do thu từ dầu thô sẽ giảm mạnh vì giá dầu giảm. Điều này khiến khả năng tài trợ cho các gói kích cầu lớn, nếu có, phải chuyển sang gánh nặng đi vay. Nếu mở rộng vay trong nước, sẽ giữ lãi suất ở mức cao, gây khó khăn cho chính sách lới lỏng tiền tệ. Bên cạnh đó, nguồn tiền mua trái phiếu Chính phủ sẽ chủ yếu đến từ hệ thống ngân hàng thương mại, điều này cũng khiến thu hẹp lượng cung tiền, thậm chí có thể gây thiếu thanh khoản tạm thời. Do đó, có nhiều khả năng phải tăng nợ nước ngoài để tài trợ một phần cho gói kích cầu.

Nhìn chung viễn cảnh kinh tế năm 2009 là một năm trầm lắng trước giai đoạn phục hồi. Nền kinh tế đòi hỏi nhiều điều chỉnh, và chi phí cho sự điều chỉnh này là việc hy sinh một phần tăng trưởng. Kết quả cụ thể phụ thuộc nhiều vào diễn biến của kinh tế thế giới và chính sách can thiệp của Chính phủ. Tuy nhiên, không nên thổi phồng nỗi bi quan. Việc thăng giáng của nền kinh tế thị trường giống như hơi thở cho một cơ thể sống. Nếu biết tận dụng thời gian này để tái cấu trúc nền kinh tế, cải cách hành chính và thể chế nhằm giảm chi phí giao dịch cho doanh nghiệp, khơi thông các thị trường để giảm chi phí sản xuất, điều tiết vĩ mô đồng bộ và kịp thời, thì có thể tạo đà phát triển cho một chu kỳ mới, bắt lấy cơ hội khi kinh tế toàn cầu bắt đầu hồi phục.

Theo Tiền phong