Kinh tế biển Cà Mau từng bước trở thành động lực tăng trưởng mới

Sở hữu khoảng 310 km bờ biển và vùng biển khai thác rộng gần 120.000 km², Cà Mau có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế biển tổng hợp. Ngoài tiềm năng thủy sản và hệ sinh thái rừng ngập mặn thuộc nhóm lớn nhất cả nước, địa phương còn có lợi thế về năng lượng tái tạo, logistics hàng hải và du lịch sinh thái biển.

Theo ông Phạm Văn Mười - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cụm đảo Hòn Khoai nằm trên tuyến hàng hải quốc tế, có vị trí chiến lược cả về kinh tế lẫn quốc phòng – an ninh. Đây được xem là nền tảng quan trọng để tỉnh phát triển cảng biển tổng hợp, logistics và các dịch vụ hàng hải quốc tế trong tương lai.

Phát triển kinh tế biển gắn với thích ứng biến đổi khí hậu

Thực hiện Nghị quyết về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, những năm qua Cà Mau đã triển khai nhiều giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng biển, từng bước hình thành các ngành kinh tế biển chủ lực.

Trong đó, thủy sản tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Năm 2025, tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh đạt hơn 1,26 triệu tấn; riêng diện tích nuôi tôm đạt trên 435.000 ha, tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm sản xuất tôm hàng đầu cả nước.

Cùng với vùng nguyên liệu lớn, ngành công nghiệp chế biến thủy sản phát triển mạnh với 89 nhà máy chế biến, tổng công suất trên 500.000 tấn/năm. Giai đoạn 2021 – 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt hơn 10,4 tỷ USD, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động.

Không chỉ dừng ở thủy sản, Cà Mau đang mở rộng các lĩnh vực kinh tế biển mới như du lịch sinh thái biển và năng lượng tái tạo. Giai đoạn 2018 – 2025, toàn tỉnh đón hơn 40 triệu lượt khách du lịch; riêng khu vực ven biển đạt gần 4,7 triệu lượt khách. Các sản phẩm du lịch trải nghiệm rừng ngập mặn, khám phá biển đảo đang từng bước tạo dấu ấn riêng cho du lịch Cà Mau.

Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, địa phương đã thu hút 26 dự án điện gió cùng một dự án điện khí, với tổng công suất khoảng 4.650 MW và tổng vốn đăng ký hơn 170.000 tỷ đồng. Đây được xem là nền tảng để Cà Mau từng bước trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực Tây Nam Bộ. Song song đó, hệ thống hạ tầng giao thông tiếp tục được đầu tư mở rộng, góp phần tăng khả năng kết nối vùng, thúc đẩy giao thương và tạo điều kiện cho phát triển kinh tế ven biển.

Một trong những yêu cầu xuyên suốt được tỉnh xác định là phát triển kinh tế biển phải gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, Cà Mau tiếp tục duy trì hiệu quả khu bảo tồn biển rộng khoảng 27.000 ha; tăng cường quan trắc môi trường, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và triển khai các giải pháp chống sạt lở bờ biển, ứng phó nước biển dâng.

Nhờ những giải pháp đồng bộ, đời sống người dân từng bước được cải thiện. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 34,36 triệu đồng năm 2018 lên khoảng 65,4 triệu đồng vào năm 2025. Quốc phòng – an ninh trên biển tiếp tục được giữ vững; công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) được tăng cường.

Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế biển của địa phương vẫn đối mặt nhiều thách thức như hạ tầng logistics ven biển chưa đồng bộ, thu hút đầu tư vào các khu kinh tế ven biển còn chậm, trong khi tình trạng sạt lở và tác động của biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Đặc biệt, nguồn nhân lực đang được xem là “điểm nghẽn” lớn trong quá trình phát triển kinh tế biển hiện đại.

Hướng tới trung tâm kinh tế biển ĐBSCL

Theo đánh giá của ngành giáo dục địa phương, lực lượng lao động trong các ngành kinh tế biển hiện nay chủ yếu vẫn là lao động phổ thông, đào tạo theo hình thức truyền nghề; tỷ lệ lao động kỹ thuật còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Tiến sĩ Lê Hoàng Dự - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Cà Mau cho rằng, công tác quy hoạch nguồn nhân lực chưa gắn chặt với định hướng phát triển kinh tế biển. Hoạt động dự báo nhu cầu lao động còn thiếu tính khoa học; tỉnh chưa xây dựng được “bản đồ nhu cầu nhân lực” theo chuỗi giá trị kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Trong khi đó, nhiều ngành đào tạo phục vụ kinh tế biển như logistics biển, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, năng lượng tái tạo hay du lịch sinh thái biển vẫn chưa được đầu tư tương xứng.

Theo quan điểm của ngành giáo dục, đào tạo không chỉ chạy theo nhu cầu trước mắt mà phải đóng vai trò dẫn dắt, chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai. Tỉnh đang định hướng chuyển mạnh từ tư duy “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì nền kinh tế cần”, lấy nhu cầu phát triển kinh tế biển làm trung tâm.

Từ định hướng này, nhiều giải pháp được đề xuất như xây dựng hệ thống dữ liệu dự báo nhân lực kinh tế biển; đổi mới chương trình đào tạo gắn với STEM, công nghệ biển và năng lượng tái tạo; mở rộng đào tạo theo “đơn đặt hàng” doanh nghiệp; phát triển mô hình liên kết “Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nước”.

Đáng chú ý là đề xuất xây dựng mô hình “giảng viên kép”, vừa giảng dạy vừa tham gia thực tiễn tại doanh nghiệp nhằm rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động.

Trên cơ sở tiềm năng và thực trạng hiện có, Cà Mau đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân từ 10% trở lên; các ngành kinh tế biển đóng góp khoảng 40 – 45% tổng thu ngân sách địa phương.

Xa hơn, đến năm 2045, tỉnh hướng tới trở thành trung tâm kinh tế biển phát triển mạnh của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh và bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương xác định ưu tiên đầu tư hạ tầng ven biển, đặc biệt là dự án Cảng tổng hợp Hòn Khoai; phát triển điện gió ngoài khơi, logistics biển và du lịch sinh thái chất lượng cao.

Tuy nhiên, bên cạnh hạ tầng và nguồn lực đầu tư, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nguồn nhân lực. Theo lãnh đạo các sở, ngành của tỉnh, bài toán phát triển trong giai đoạn mới không chỉ nằm ở quy hoạch hay thu hút đầu tư, mà còn ở khả năng chuẩn bị đội ngũ lao động đủ trình độ để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế biển hiện đại.