Kinh nghiệm Singapore

LTS: Vừa qua, Đoàn cán bộ TP. Đà Nẵng đã tham gia khóa học về quản lý, phát triển đô thị và tham quan thực tế tại Singapore. Trong thời gian thăm và làm việc tại quốc đảo này, đoàn đã thu thập được nhiều thông tin và những kinh nghiệm của nước bạn trên một số lĩnh vực xây dựng và phát triển các mặt. Báo Đà Nẵng xin giới thiệu một số thông tin do đoàn cung cấp để bạn đọc tham khảo, học tập.

Quy hoạch đô thị  và quản lý đất đai

	(Ảnh tư liệu)

Singapore là một quốc đảo, gồm một đảo chính, 63 đảo nhỏ chung quanh, diện tích khoảng hơn 700km2 và dân số khoảng 4,8 triệu người.

Là một đất nước có diện tích nhỏ hẹp, không có nhiều tài nguyên, Singapore xác định phát triển thương mại, du lịch và kinh tế tri thức là nền tảng quan trọng. Vì vậy,  ngay từ khâu quy hoạch, Chính phủ đã quy hoạch phát triển không gian đô thị ưu tiên cho các hoạt động phát triển kinh tế thương mại; dành quỹ đất để hình thành các trục trung tâm đa chức năng về thương mại, tài chính, ngân hàng. Mạng lưới giao thông được quy hoạch đồng bộ cho tương lai sau 40 năm, với các loại phương tiện giao thông công cộng hiện đại.

Trong đó, trục đường Orchard được quy hoạch là trục trung tâm mua sắm phát triển nhất Singapore. Khu cảng biển được quy hoạch là cảng trung chuyển, với đầy đủ bến bãi, kho tàng và khu sản xuất gia công tái chế. Cảng của Singapore là cảng trung chuyển lớn nhất khu vực.

Các khu công nghệ cao, công nghệ sinh học được quy hoạch bên cạnh các trường đại học lớn, nhằm gắn kết giữa lý thuyết và thực hành. Các khu ở, khu công nghiệp được quy hoạch phân tán, nhằm phân bố đều mật độ dân số, hạn chế ách tắc giao thông.

Vấn đề cảnh quan, môi trường cũng được đặt lên hàng đầu trong công tác quy hoạch. Mục tiêu của các đồ án quy hoạch trước đây là xây dựng Singapore là “Thành phố vườn”. Không dừng lại ở đó, hiện nay, mục tiêu của các nhà lãnh đạo là quy hoạch Singapore trở thành “Thành phố trong vườn”. Do vậy, các đồ án quy hoạch đều được thiết kế cảnh quan cây xanh trên từng ô phố và đường phố; hệ thống công viên cây xanh đan xen với các khu nhà ở.

Công tác quy hoạch cũng luôn quan tâm đến việc bảo tồn các di sản, các khu nhà ở cũ…, các đồ án đều được kèm theo mô hình chi tiết để quản lý, thực hiện. Việc chú trọng đến thiết kế cảnh quan nhằm tạo ra một đô thị trong vườn là một sắc thái riêng và là niềm tự hào của người dân Singapore.       

Công tác quy hoạch của Singapore tiến hành theo 3 bước: Bước 1, quy hoạch chiến lược, còn gọi là quy hoạch ý niệm. Các ý tưởng quy hoạch giai đoạn này tính toán từ 30 - 40 năm sau. Năm 1971, Singapore đã hoàn thành bản quy hoạch chiến lược đầu tiên, sau 10 năm được hiệu chỉnh, xét duyệt một lần. Nội dung quy hoạch giai đoạn này dựa trên các ý tưởng về cơ cấu kinh tế; phân vùng và bố trí cơ cấu sử dụng đất hợp lý, ưu tiên đất đai cho phát triển kinh tế; hình thành các trục giao thông chủ đạo, các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, các khu ở chung cư cho nhân dân và đề ra các chương trình hành động cho từng giai đoạn.
 
Bước 2 là quy hoạch tổng thể. Căn cứ vào quy hoạch chiến lược, các ý tưởng quy hoạch giai đoạn này tính toán từ 10-15 năm sau. Nội dung quy hoạch quy định chi tiết từng ô phố, từng khu đất bao gồm diện tích, mật độ xây dựng, mục đích sử dụng đất… và công khai cho mọi người biết để thu hút đầu tư và hướng dẫn người dân thực hiện theo quy hoạch.

Bước 3, quy hoạch triển khai chi tiết. Giai đoạn này do các chủ đầu tư dự án trên các khu đất được giao quản lý thực hiện. Căn cứ vào quy hoạch tổng thể và căn cứ vào yêu cầu sử dụng đất, chủ đầu tư phối hợp với các tổ chức tư vấn quy hoạch chi tiết trình các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt về những thông số kỹ thuật cơ bản như mật độ xây dựng, chiều cao, lộ giới, kích thước cơ bản công trình, khoảng cách giữa hai nhà, cảnh quan cây xanh… trước khi tiến hành xây dựng.

Đất đai ở Singapore hầu hết do Nhà nước quản lý. Các dự án phần lớn đều được Chính phủ cho thuê đất có thời hạn từ 50-90 năm. Việc giải tỏa thu hồi đất do Nhà nước thực hiện và được áp dụng các hình thức chủ yếu như giải tỏa tự nguyện và giải tỏa bắt buộc. Giá cả đền bù tương đương theo giá thị trường, do các công ty định giá xác định, trường hợp không thỏa thuận được thì Tòa án xử lý. Ngoài ra, còn có hình thức Nhà nước thỏa thuận mua lại đất của người dân theo giá thị trường, hoặc thực hiện đền bù bổ sung không chính thức, nhằm bù đắp những giá trị khác chưa được tính toán để thực hiện các dự án theo quy hoạch.

Những năm đầu, việc đền bù giải tỏa ở Singapore được thực hiện theo Luật trưng dụng đất đai, Nhà nước đền bù theo giá quy định thường thấp hơn giá thị trường, bù lại người dân bị giải tỏa cũng được bố trí căn hộ chung cư giá rẻ theo quy định của Nhà nước. Ở Singapore không có chế độ bồi thường lại bằng đất, nhờ đó mà nguồn lực vốn và đất đai được tập trung để đầu tư cơ sở hạ tầng theo hướng văn minh và hiện đại.

Hệ thống giao thông

Với diện tích đất hẹp, mật độ dân số bình quân cao nhất thế giới, nhưng hệ thống giao thông Singapore được đánh giá là một trong những quốc gia có hệ thống vận chuyển công cộng (bao gồm tàu điện ngầm, xe buýt, xe taxi) với phạm vi hoạt động và tính hiệu quả cao nhất thế giới. Ngay từ năm 1972, Chính phủ Singapore đã quy hoạch chiến lược mạng lưới các trục giao thông để hình thành bộ khung cứng cho hệ thống giao thông trong tương lai sau 40 năm, và được phân kỳ đầu tư từng giai đoạn 5 năm, 10 năm, 15 năm. Sau 10 năm quy hoạch, được xem xét điều chỉnh một lần, năm 2001 quy hoạch này đã được điều chỉnh lần thứ 3.  

Hệ thống tàu điện ngầm là hệ thống giao thông xương sống của Singapore, hiện nay có trên 67 trạm phục vụ và đang tiếp tục mở rộng. Khu vực trung tâm thành phố, hệ thống này chạy dưới đường ngầm, phía ngoài khu vực trung tâm được thiết kế nằm tầng trên cao và song song với các trục đường bộ dành cho xe ô-tô.

Hệ thống giao thông đường bộ mặc dù không lớn nhưng được tính toán, phân luồng một cách khoa học và chặt chẽ; phần lớn đều tổ chức giao thông một chiều; các nút giao thông đều được tổ chức các ngã rẽ phụ, nhằm hạn chế lưu lượng xe vào nút hoặc tổ chức giao thông khác mức. Hầu hết các tuyến đường lớn đều có cầu vượt cho người đi bộ và xe thô sơ. Đặc biệt, vỉa hè trên các tuyến giao thông đều có thiết kế lối đi riêng dành cho người đi bộ, cách ly với mặt đường bằng dải cây xanh và hoa để tạo ra cảnh quan, gây cảm giác an toàn và dễ chịu cho người đi bộ; người đi bộ chỉ được phép qua đường tại các vị trí có tín hiệu đèn xanh, đỏ và cầu vượt hoặc hầm chui… 

Để tránh tình trạng ùn tắc giao thông, cân bằng việc đi lại trong đô thị, Chính phủ Singapore đã có các chính sách và giải pháp như: Hạn chế sở hữu cá nhân. Việc sở hữu xe tại Singapore rất đắt đỏ, do phải nộp thêm nhiều chi phí phụ khác. Ngoài chi phí mua xe, tiền bảo hiểm, thuế đường, phí đỗ xe, người mua xe phải đấu giá và nộp một khoản tiền cho Nhà nước để được quyền mua và lưu hành xe. Khoảng hai tháng, chính quyền tổ chức đấu giá một lần với số lượng hạn chế, số xe được nhập vào cân đối với số xe thải ra và một số nhu cầu cấp thiết.

Số tiền đấu giá này được đóng góp vào ngân sách để đầu tư phát triển mạng lưới giao thông, hoặc cách đầu tư hình thành các trung tâm đô thị mới, các trung tâm vệ tinh và các khu công nghiệp tại nhiều khu vực, nhằm phân tán đều lưu lượng xe cộ giao thông trên các trục đường cũng như trên từng loại phương tiện giao thông. Tăng cường đầu tư hạ tầng và các phương tiện giao thông công cộng như xe buýt, xe taxi có mặt ở mọi nơi; tổ chức phân luồng giao thông chặt chẽ; hạn chế đi lại khu vực trung tâm vào giờ cao điểm.

Việc đi lại trong khu vực trung tâm hay các đường cao tốc vào các giờ cao điểm đều phải trả thêm phí lưu thông. Hệ thống thu phí được tự động hóa bằng các thiết bị gắn sẵn trên xe và các đường vào. Đây cũng chính là nguồn thu để duy tu và tái đầu tư cho hệ thống giao thông công cộng. Ngoài ra, chi phí duy tu hằng năm được tính bằng 1% giá trị công trình do ngân sách cấp để duy tu sửa chữa thường xuyên mạng lưới giao thông. (Còn nữa)
   
Phan Đào - Dân Hùng (Biên soạn)