Kim Vân Kiều từ chữ quốc ngữ đến nét vẽ Nguyễn Tư Nghiêm

Điểm đặc biệt của ấn bản Kim Vân Kiều năm 2025 lần đầu tiên hội tụ ba di sản lớn: di sản văn chương của Nguyễn Du, di sản quốc ngữ của học giả Nguyễn Văn Vĩnh và di sản hội họa của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Ba dòng chảy ấy gặp nhau trong một chỉnh thể xuất bản công phu, sang trọng, giàu giá trị, xứng đáng được thưởng lãm như một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh.

Ấn bản Kim Vân Kiều của Nhã Nam dựa trên bản dịch và chú giải ra chữ quốc ngữ của Nguyễn Văn Vĩnh, in lần thứ bảy năm 1923 tại Hiệu Ích Ký (Hà Nội). Đây là một trong những bản Kiều chữ quốc ngữ sớm, có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa đầu thế kỷ XX, góp phần đưa Truyện Kiều đến với đông đảo công chúng trong bối cảnh chữ quốc ngữ đang dần khẳng định vai trò chủ đạo.

Bên cạnh văn bản dịch và chú giải của Nguyễn Văn Vĩnh, ấn bản còn tái hiện hệ thống minh họa nhân vật theo bản in năm 1923, đồng thời lần đầu tiên công bố bộ tranh Kiều gồm 26 tác phẩm chưa từng xuất hiện trước công chúng của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm. Sự kết hợp này tạo nên một trải nghiệm đọc - xem - thưởng thức đa tầng, nơi văn bản, hình ảnh và cảm xúc thẩm mỹ hòa quyện.

Về hình thức, với bản giới hạn 999 bản deluxe, in trên giấy mỹ thuật định lượng 120 gsm, bìa cứng bồi giấy Buckram Wibalin cao cấp, kèm jacket bìa in UV và ép kim, đựng trong hộp carton nhập khẩu từ Hàn Quốc. Đây không chỉ là một cuốn sách để đọc, mà còn là một ấn phẩm sưu tầm dành cho những người yêu Kiều và yêu sách đẹp.

Nguyễn Du (1765 - 1820) là đại thi hào dân tộc, người đã đưa văn học chữ Nôm Việt Nam lên đỉnh cao rực rỡ. Truyện Kiều không chỉ là một kiệt tác văn chương, mà còn là một hiện tượng văn hóa độc đáo, có đời sống bền bỉ trong tâm thức người Việt suốt hơn hai thế kỷ. Tác phẩm được đọc, được ngâm, được bói, được bình, được chuyển thể sang sân khấu, âm nhạc, hội họa, điện ảnh và được dịch ra nhiều ngôn ngữ trên thế giới, trở thành chiếc cầu nối văn hóa giữa Việt Nam và bạn đọc quốc tế.

Lịch sử in ấn, phiên âm, chú giải và tiếp nhận Truyện Kiều là một hành trình phong phú và phức tạp. Từ các bản khắc in chữ Nôm ban đầu, Truyện Kiều dần được phiên âm sang chữ quốc ngữ, khảo đính, chú thích công phu bởi nhiều thế hệ học giả. Bản Poème Kim Vân Kiều truyện do Trương Vĩnh Ký thực hiện và in năm 1875 được xem là bản Kiều chữ quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam. Sau đó là hàng loạt công trình quan trọng như Kim Vân Kiều của Nguyễn Văn Vĩnh (1913), Kim Túy tình từ của Phạm Kim Chi (1917), Truyện Thúy Kiều của Bùi Kỷ - Trần Trọng Kim (1925), hay các bản chú giải của Tản Đà, Lê Văn Hòe, Nguyễn Thạch Giang, Đào Duy Anh…

Hơn 200 năm qua, Truyện Kiều vẫn không ngừng “mời gọi” trí tuệ của các bậc thức giả trong nỗ lực cắt nghĩa, giải mã từng câu chữ, từng điển tích, để hiểu sâu hơn “lời quê chắp nhặt” mà Nguyễn Du gửi gắm.

Một điểm nhấn đặc biệt của ấn bản năm 2025 là bộ tranh Kiều gồm 26 tác phẩm chưa từng công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm (1922 - 2016). Là một trong những trụ cột của mỹ thuật Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tư Nghiêm đã dành nhiều năm suy tư và sáng tác về Truyện Kiều, coi đây là không gian để ông đối thoại với truyền thống và thể nghiệm ngôn ngữ tạo hình mang đậm dấu ấn cá nhân.

Tranh Kiều của Nguyễn Tư Nghiêm không đi theo lối minh họa cốt truyện đơn thuần, mà khai thác chiều sâu tâm lý, tính cách và trạng thái cảm xúc của nhân vật. Trên nền giấy dó, với chất liệu than chì, bột màu hoặc sơn dầu, các hình tượng Kiều, Kim Trọng, Từ Hải… hiện lên vừa quen vừa lạ, vừa cổ điển vừa hiện đại. Ở đó, mỹ cảm dân gian, tinh thần nghệ thuật truyền thống hòa quyện với kỹ thuật tạo hình phương Tây, tạo nên một thế giới hình ảnh giàu sức gợi.

Việc công bố bộ tranh này trong ấn bản Kim Vân Kiều giúp bạn đọc có thêm một cách tiếp cận Truyện Kiều bằng thị giác - một cách “đọc” giàu cảm xúc và suy tưởng.

Theo GS Trần Đình Sử, Kim Vân Kiều do Nguyễn Văn Vĩnh dịch là một trong những bản Kiều quan trọng, giúp bạn đọc hiểu rõ hơn tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam và vai trò của trí thức giao thời trong việc phổ biến chữ quốc ngữ, nuôi dưỡng tinh thần trân trọng vốn cổ.

Ấn bản đặc biệt Kim Vân Kiều năm 2025 của Nhã Nam, vì thế, không chỉ là một sản phẩm xuất bản đẹp, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về sức sống bền bỉ của di sản. Nguyễn Du, Nguyễn Văn Vĩnh, Nguyễn Tư Nghiêm, ba bậc tài hoa của ba thời đại cùng trở lại trong một chỉnh thể, khiến chúng ta càng thêm trân quý tiền nhân và càng nhận ra rằng Truyện Kiều là tác phẩm nói mãi không cùng, đọc mãi không hết và chưa bao giờ khép lại.