Kiểm soát chặt chẽ việc xuất nhập khẩu chất thải qua cảng Hải Phòng

Trước đó, 2 công-ten-nơ màn hình máy tính của Công ty Thương mại xuất nhập khẩu và dịch vụ Hải Phòng (Tradimexco) xuất khẩu sang Phi-lip-pin, nhưng khi đến Hồng Kông- lãnh thổ quá cảnh- cũng bị buộc xuất trở lại Việt Nam; hiện 2 công-ten-nơ này đang lưu tại cảng Hải Phòng. Qua kiểm tra thực tế cho thấy lô hàng do Tradimexco nhập khẩu gồm hơn 2.100 chiếc màn hình vi tính các loại đã qua sử dụng, trong đó có một số đã bị vỡ vỏ, tụt màn hình, hở mạch...

Tiếp đó việc nhập khẩu các thiết bị văn phòng đã qua sử dụng, vẫn tiếp tục gia tăng. Chỉ tính từ cuối tháng 2-2006 đến nay, có thêm nhiều doanh nghiệp tiếp tục nhập khẩu mặt hàng này qua cảng Hải Phòng với số lượng khá lớn. Cuối tháng 2-2006, Công ty Thương mại Thuỷ Nguyên nhập khẩu 6 công-ten-nơ thiết bị văn phòng đã qua sử dụng trong đó có màn hình vi tính. Được biết, chỉ một số ít màn hình máy tính trong số này có thể sử dụng được đa phần còn lại là các chất thải công nghiệp của các nước phát triển. Điều này cũng lý giải tại sao hiện nay trên thị trường Hải Phòng và một số địa phương khác xuất hiện khá nhiều các cửa hàng bán máy tính cũ.

Ngày 21-3, một vụ việc khác khiến dư luận bức xúc, đó là việc một doanh nghiệp ở Hải Phòng nhập khẩu 46 công-ten-nơ thiết bị văn phòng đã qua sử dụng. Kết quả kiểm tra ban đầu của các cơ quan chức năng cho thấy, các công-ten-nơ chứa rất nhiều loại màn hình vi tính, máy phô-tô-cóp-ry, máy in...đã cũ nát, là loại chất thải, không được phép nhập khẩu.

Đối với ắc-quy chì phế thải, trước sự lên tiếng mạnh mẽ của dư luận, một số doanh nghiệp 'lỡ nhập' ắc-quy chì phế thải qua cảng Hải Phòng trong thời gian này liền 'lặng lẽ' tái xuất. Nhưng liệu việc tái xuất có thành? Câu trả lời thật mong manh, bởi lẽ thực tế tái xuất nhiều lô hàng của một số đơn vị thời gian qua cho thấy, các quốc gia, lãnh thổ đều rất cẩn trọng, quản lý nghiêm ngặt khi cho nhập khẩu hoặc quá cảnh những loại hàng này. Như vậy, phải chăng, việc quản lý nhập khẩu của chúng ta chưa chú trọng đúng mức những tác động của loại hàng hoá này đến môi trường?

Về vấn đề này, Cục Bảo vệ môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) khẳng định: Hàng thiết bị văn phòng đã qua sử dụng nếu không còn được sử dụng đúng như chức năng ban đầu theo quy định của nhà sản xuất thì phải coi là chất thải và không được phép nhập khẩu theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường. Trước đó, Văn phòng Chính phủ đã có công văn số 5678/VPCP ngày 18-10-2004 thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu Bộ Thương mại không xem xét việc nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất hàng gia công cho nước ngoài.

Đối với việc nhập khẩu màn hình máy tính đã qua sử dụng, Cục Bảo vệ môi trường có ý kiến : Màn hình máy tính có chứa các hoá chất độc hại, vì vậy nếu phải xử lý tiêu huỷ các màn hình hỏng trong lô hàng, đề nghị UBND thành phố chỉ đạo cơ quan bảo vệ môi trường địa phương theo dõi, giám sát chặt chẽ việc xử lý, tiêu huỷ, không để gây ra hậu quả ô nhiễm môi trường. Nếu lô hàng có xuất xứ là hàng nhập khẩu, đề nghị Cục Hải quan Hải Phòng có biện pháp tăng cường kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu chất thải vào Việt Nam.

Riêng đối với ắc-quy chì đã tái xuất khỏi Việt Nam, nhưng bị phía nước ngoài từ chối, lãnh đạo Bộ Tài nguyên-Môi trường vẫn khẳng định: Sẽ kiên quyết không cho số hàng phế thải độc hại này lưu trú ở cảng Việt Nam, đây là việc làm bắt buộc mà Việt Nam phải làm để bảo vệ môi trường quốc gia. Nếu không làm kiên quyết, mức độ độc hại loại hàng hoá này gây ra hậu quả khó lường. Lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng bác bỏ phương án tiêu huỷ đối với số ắc-quy chì phế thải; không cho phép 'tạm nhập, tái xuất' đối với mặt hàng độc hại này; đồng thời yêu cầu Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng và Quảng Ninh giám sát chặt chẽ những công-ten-nơ chứa ắc-quy chì phế thải còn 'trôi nổi' để đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Rõ ràng công tác bảo vệ môi trường đối với hàng hoá xuất nhập khẩu, quá cảnh qua cảng Hải Phòng thời gian qua còn bị buông lỏng Sau sắt thép, nhựa phế thải..., việc nhập khẩu các chất thải, kể cả chất thải nguy hại qua cảng vẫn chưa có hồi kết. Cơ quan Hải quan và các ngành, đơn vị liên quan đã không làm tròn trách nhiệm khi cho phép các doanh nghiệp trong nước nhập khẩu rồi tái xuất hàng trăm nghìn tấn ắc-quy chì, thiết bị văn phòng đã qua sử dụng (tính từ năm 2003 đến nay), mà thực chất là rác thải, chất thải nguy hại. Điều này vi phạm Công ước Basel và Quyết định số 155/1999/QĐ-TTG của Chính phủ về quản lý chất thải nguy hại. Các quy định pháp lý liên quan đã được ban hành từ nhiều năm trước và khá đầy đủ, do vậy cũng không thể đổ lỗi cho cơ chế xuất nhập khẩu thời kỳ 2001-2005. Công tác bảo vệ môi trường cảng cần được đặc biệt quan tâm, vì đây là cửa ngõ ra vào của hàng hoá xuất, nhập khẩu. Muốn vậy 'đội ngũ gác cổng' phải thực sự công tâm, thạo việc và chủ động; đồng thời có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan chức năng trong công tác bảo vệ môi trường vì sự phát triển bền vững./.

Thuỷ An