"Kịch bản" nào cho việc xóa bỏ độc quyền phát hành và xuất bản SGK?

Kết luận của Bộ Chính trị về bãi bỏ tình trạng độc quyền xuất bản và phát hành sách giáo khoa (SGK) của NXB Giáo dục, đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi trong dư luận. “Cánh cửa” xuất bản SGK- vốn lâu nay độc quyền- sẽ mở toang. Trao đổi với PV ngày 7/5, Cục trưởng Cục Xuất bản Nguyễn Kiểm (ảnh dưới), nói:

- Sau khi được tiếp nhận chủ trương của Bộ Chính trị về bãi bỏ độc quyền xuất bản và phát hành SGK của NXB Giáo dục qua các phương tiện thông tin đại chúng, chúng tôi đang rà soát lại các văn bản pháp quy hiện hành,  nghiên cứu lại vấn đề một cách có hệ thống, để sớm báo cáo và tham mưu cho lãnh đạo Bộ Thông tin và Truyền thông xem xét, ban hành cơ chế cần thiết, dưới góc độ quản lý nhà nước về lĩnh vực xuất bản.

Thực ra, vấn đề độc quyền xuất bản và phát hành SGK đã được lãnh đạo Bộ Văn hóa- Thông tin (trước đây) đặt ra tại hội nghị giao ban xuất bản tháng 3 năm 2006. Tuy nhiên, mấu chốt vẫn phải là sự vào cuộc của Bộ GD&ĐT, bởi vì thực chất xóa bỏ độc quyền xuất bản và phát hành SGK là xóa bỏ cơ chế độc quyền biên soạn chương trình, tổ chức hệ thống và công tác phát hành. Đáng mừng là dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi, bổ sung đang lấy ý kiến rộng rãi trong dư luận đã đưa ra phương án một chương trình nhưng nhiều bộ SGK..

Và ông vẫn giữ nguyên quan điểm như đã trao đổi với chúng tôi cách đây 2 năm là nên có nhiều bộ SGK?

-  Tôi  tiếp tục giữ nguyên quan điểm như vậy, vì  như thế sẽ không chỉ huy động được chất xám của xã hội,  mà còn phát huy sự sáng tạo, năng động của cả người giảng dạy và học sinh. Bộ sách nào hay sẽ được các thầy cô và các em học sinh chọn lựa. Ngoài ra, xóa bỏ độc quyền cũng là để đạt mục tiêu: hình thức SGK đẹp hơn, giá thành rẻ hơn. Tuy nhiên, tôi cũng rất băn khoăn là làm thế nào bảo đảm được tính thống nhất quốc gia trong đa dạng văn hóa khi có nhiều bộ SGK. Thống nhất, ổn định, đồng thuận luôn là cội nguồn sức mạnh của dân tộc ta trong những thách thức của các biến cố lịch sử.

Một trong những nghịch lý hiện nay là ở khâu in. Nếu NXB Giáo dục tiếp tục là người mời thầu in, các cơ sở in là bên dự thầu thì lợi nhuận thu được do các nhà in hạ giá sẽ “chảy” vào NXB.  Mà việc tổ chức bản thảo SGK là kinh phí đầu tư của Nhà nước, đương nhiên bản quyền thuộc nhà nước. NXB Giáo dục đã không mất tiền bản quyền, in càng nhiều càng lãi lớn. Vì thế, nếu các nhà thầu bỏ giá thấp thì giá SGK phải giảm chứ không phải như hiện nay là giữ nguyên giá bán vì giá đã được duyệt trước rồi.

Ông nghĩ sao khi  một số ý kiến lo ngại, nếu nhiều bộ SGK thì sẽ loạn?

-   Như tôi đã có lần đề cập, chúng ta cần có ngay một lộ trình và cụ thể hơn là một kịch bản hợp lý để tránh không gây xáo trộn đối với một vấn đề mang tính xã hội và nhạy cảm như SGK. Theo tôi, cần phải tổng kết đánh giá lại thực tiễn việc xuất bản SGK trong thời gian qua, để rút ra những ưu, nhược điểm. Từ đó, thấy cái gì hợp lý so với xu thế chung của thế giới và khu vực thì chúng ta phát huy, cái gì không hợp lý thì  loại bỏ.  Tiếp đó, cần chuẩn bị cơ sở pháp lý cả về cơ chế, chính sách, phương thức. Rồi phải chuẩn bị cả về bộ máy và đội ngũ thực thi.

Ngoài ra, cũng cần rà soát lại năng lực thực tiễn của các NXB trong việc tham gia xuất bản SGK, sách tham khảo. Phải nói lại rằng, xóa bỏ độc quyền không có nghĩa là tất cả mọi người  đều “xông” vào làm. 

Xin ông nói cụ thể? 

-  Một nguyên tắc chung ai cũng biết là các NXB phải hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ của NXB và của cơ quan chủ quản như ghi trong giấy phép thành lập và cao hơn là luật Xuất bản. Nếu làm SGK, chiếu theo tôn chỉ, mục đích, chỉ một số NXB đảm đương được vấn đề này thôi như: NXB Văn học (làm SGK về văn học), NXB Âm nhạc (sách âm nhạc), NXB Mỹ thuật (sách mỹ thuật)... Đương nhiên, với vai trò quản lý nhà nước, Cục Xuất bản sẽ điều tiết vấn đề này, thông qua việc xác nhận kế hoạch xuất bản.

Mặt khác, về nội dung, các bộ SGK vẫn phải được Hội đồng thẩm định của Bộ GD&ĐT xem xét, chọn lựa kỹ lưỡng,  vì thế chúng ta cũng không phải lo lắng những bộ sách kém chất lượng “lọt lưới”.

Khi nhiều NXB làm SGK, đồng nghĩa với việc hệ thống phát hành được mở. Vậy chúng ta điều tiết thế nào để tránh tình trạng “nơi ngon thì làm, nơi khó thì bỏ”, để SGK đi đến cả những nơi vùng sâu, vùng xa?

-  Rõ ràng là đối với công đoạn phát hành, phải có những  quy định thật cụ thể, rõ ràng. Khi giao sách cho các nhóm phát hành, phải ràng buộc về địa chỉ, thời điểm, bảo đảm SGK đến tay người tiêu dùng, để tránh tình trạng găm sách, gây sốt giả tạo. Tiến hành xoá bỏ độc quyền nhưng kiên quyết không gây xáo trộn, khó khăn cho học sinh trong việc mua sách. Đồng thời, chúng ta cũng phải tính đến những tổ chức chuyên chăm lo cho học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo...
Có thể có nhiều mô hình phát hành khác nhau cho những vùng có điều kiện xã hội khác nhau. Nên cho nhiều tổ chức, cá nhân tham gia phát hành  ở thành phố và khu vực đông dân cư, chứ không nên như hiện nay là chỉ có hệ thống của NXB Giáo dục được coi là “đúng tuyến”, còn ngoài ra là “trái tuyến”.  Gần đây, một số đơn vị phát hành ngoài hệ thống của NXB Giáo dục ở phía Nam đã phản ứng khá gay gắt về vấn đề này. Không giải quyết tốt công đoạn này thì thiệt thòi nhất lại vẫn là người tiêu dùng. Vì thế, theo tôi, chống độc quyền SGK cần phải làm đồng bộ ở cả 3 công đoạn: biên soạn, in ấn, phát hành, mà có thể làm ngay trước mắt là ở khâu phát hành hiện  đang thể hiện rõ nhất tính độc quyền, gây bức xúc trong dư luận.

Đặt tình huống Quốc hội không đồng ý với phương án có nhiều bộ SGK  như dự thảo của Luật Giáo dục sửa đổi, bổ sung thì sao, thưa ông?

-  Chúng ta có thể tiến hành đấu thầu để chọn ra 1 bộ SGK chuẩn. Tôi nghĩ, điều quan trọng nhất và trên hết là lợi ích của người dùng SGK, lợi ích của sự nghiệp trồng người, những con người có đủ tri thức, sức khoẻ và bản lĩnh để xây dựng và bảo vệ đất nước. Chắc chắn, khi tiến hành triển khai xây dựng văn bản pháp quy về vấn đề này, Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ trao đổi, bàn bạc với Bộ GD&ĐT để có những quy định phù hợp và khả thi.

Xin cảm ơn ông!

 Nguồn Vănhoá ONline