Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội trở thành Di sản văn hóa thế giới: Vinh dự và trách nhiệm

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội được công nhận là Di sản văn hóa thế giới là món quà tinh thần đầy ý nghĩa trước thềm đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Trước Khu di tích trung tâm Hoàng thành Thăng Long, Việt Nam có 5 di sản thế giới, trong đó có 3 di sản văn hóa (Quần thể di tích cố đô Huế - 1993, Phố cổ Hội An và Thánh địa Mỹ Sơn - đều năm 1999) và 2 di sản thiên nhiên (Vịnh Hạ Long - 1994, được công nhận mở rộng vào năm 2000 và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng - 2003).

Hành trình di sản

Tháng 12-2002, Viện khảo cổ học Việt Nam tiến hành khai quật khảo cổ trên tổng diện tích 19.000 m2 tại 18, phố Hoàng Diệu và xuất lộ một hệ thống di tích có giá trị. Kết quả nghiên cứu đã khẳng định khu di tích này nằm trong Cấm thành tức Trung tâm của Hoàng thành Thăng Long và có tầm quan trọng bậc nhất trong hệ thống các kinh đô thời cổ-trung đại, hội tụ lịch sử văn hóa dân tộc Việt Nam qua 10 thế kỷ. Với chủ trương bảo tồn lâu dài toàn bộ khu di tích Hoàng thành Thăng Long tại 18, phố Hoàng Diệu, gắn kết hữu cơ với Thành cổ Hà Nội thành một quần thể di tích lịch sử văn hóa để phát huy giá trị lâu dài, Chính phủ chỉ đạo UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Bộ VHTT xây dựng hồ sơ công nhận là di tích quốc gia đặc biệt quan trọng và hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Tại Quyết định số 16 ngày 28-12-2007, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng "Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia" đối với Khu trung tâm Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội, bao gồm Khu di tích Thành cổ Hà Nội và Di tích khảo cổ học 18, phố Hoàng Diệu (thuộc phường Điện Biên, phường Quán Thánh, quận Ba Đình, Hà Nội).

Ngay sau đó, Trung tâm Bảo tồn khu di tích Cổ Loa-Thành cổ Hà Nội phối hợp với các đơn vị xây dựng kế hoạch, triển khai công tác lập hồ sơ di sản thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội. Trong đó, vùng lõi của di sản được xác định bao gồm Khu di tích Thành cổ Hà Nội với diện tích 138.657,8m2 và Di tích khảo cổ học 18, phố Hoàng Diệu với diện tích 47.720,1 m2 (phía Bắc giáp đường Phan Đình Phùng, Hoàng Văn Thụ; phía Đông giáp đường Nguyễn Tri Phương; phía Nam giáp đường Bắc Sơn và khuôn viên Nhà Quốc hội mới; phía Tây Nam giáp đường Điện Biên Phủ; phía Tây giáp đường Hoàng Diệu, Độc Lập và khuôn viên Nhà Quốc hội mới). Vùng đệm của di sản bao gồm toàn bộ Khu trung tâm chính trị Ba Đình nối đến phần đường Nguyễn Tri Phương tiếp giáp Bộ Quốc phòng (phía Bắc giáp phố Phan Đình Phùng, đường Hoàng Hoa Thám; phía Nam giáp đường Trần Phú, phố Ông Ích Khiêm, phố Sơn Tây; phía Đông giáp đường Nguyễn Tri Phương; phía Tây giáp đường Ngọc Hà).

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội có bề dày lịch sử hơn 10 thế kỷ, trải suốt từ thời tiền Thăng Long qua thời Lý Công Uẩn định đô, khai sáng vương triều Lý, đến thời đại Hồ Chí Minh. Quần thể di tích rộng lớn này bao gồm những di tích nổi trên mặt đất và hệ thống di tích khảo cổ đã khai quật cũng như còn ẩn sâu dưới lòng đất. Những dấu tích còn lại chứng minh đây chính là vị trí trung tâm của Hoàng thành Thăng Long, nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng bậc nhất của quốc gia, nơi ở-làm việc của nhà vua và triều đình suốt các triều đại Lý, Trần, Lê, là di sản văn hóa vô giá của dân tộc, xứng đáng là Di sản văn hoá của nhân loại.

Hoàng thành Thăng Long

Đón nhận tin vui này, GS. Lưu Trần Tiêu, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam chia sẻ: Là một trong những người tham gia lập hồ sơ đưa Di sản Trung tâm Hoàng thành Thăng Long đi “thi", nhận được tin "đỗ", tôi vẫn còn thấy hồi hộp. Thành quả này không chỉ có sự góp công của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu mà còn là kết tinh trí tuệ, công sức của nhân dân Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử. Chính mỗi người dân mới là chủ thể đích thực và lâu dài, đồng thời cũng là đối tượng trực tiếp bảo vệ di sản. Hơn lúc nào hết, tôi mong muốn mỗi người dân Hà Nội nói riêng, Việt Nam nói chung hãy phát huy vai trò chủ thể của mình cùng các cơ quan hữu quan bảo vệ và phát huy giá trị của di sản Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long một cách bền vững nhất.

Còn với ông Phan Duy Thắng, Phó giám đốc thường trực Trung tâm Bảo tồn khu di tích Cổ Loa- Thành cổ Hà Nội và tập thể cán bộ, nhân viên, tin Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long trở thành Di sản thế giới cũng đồng nghĩa với trách nhiệm cao hơn để giá trị của di sản ngày càng được phát huy tốt hơn. “Trước mắt, chúng tôi sẽ phối hợp với các ngành chức năng trưng bày toàn bộ các hiện vật khảo cổ học được khai quật tại Hoàng thành, trưng bày hoa, cây cảnh trong khuôn viên di tích vào dịp đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội, nhằm giới thiệu với công chúng một cách tổng quan về khu di tích; chuẩn bị các tài liệu, tờ rơi, tờ gấp và các ấn phẩm để tuyên truyền, quảng bá về giá trị của khu di sản. Mặc dù vậy, tôi cho rằng, vấn đề quan trọng nhất lúc này là làm thế nào để trả lại sự toàn vẹn cho khu di tích một cách nhanh nhất. Chỉ có như vậy, những cam kết của chúng ta với UNESCO về công tác bảo tồn và phát huy giá trị của di sản mới thực hiện được”- Ông Thắng nói.

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long Hà Nội cho thấy lịch sử Hà Nội hơn 1000 năm liên tục cũng là thể hiện dòng chảy hơn 1000 năm của lịch sử Việt Nam. Chính vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị của khu di sản này là vô cùng quan trọng. Một kế hoạch cụ thể được đặt ra nhằm bảo tồn khu di tích thành “công viên lịch sử-văn hóa”. Quy hoạch này tạo ra một không gian xanh và không gian mở đối với khu vực cảnh quan chung, vừa đáp ứng được sự hài hòa với kiến trúc của nhà Quốc hội và Khu trung tâm chính trị Ba Đình, vừa đáp ứng được yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị di sản và nhu cầu hưởng thụ văn hóa của công chúng. GS. Phan Huy Lê, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam cho rằng: Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long trở thành Di sản văn hóa thế giới là món quà mừng ý nghĩa kính dâng đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Tuy nhiên, cùng với niềm vinh dự lớn lao, trách nhiệm đặt ra cũng rất nặng nề; yêu cầu cấp thiết hiện nay là cần phải nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch tổng thể cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản vô giá này và huy động sức mạnh của mỗi người dân và cả cộng đồng tham gia.