Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà- tiềm năng và lợi thế

Khu dự trữ sinh quyển là gì ?

Theo quy định của Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO), KDTSQTG là hệ thống những vùng có hệ sinh thái trên cạn, hệ sinh thái ven biển hoặc những hệ sinh thái kết hợp những thành phần đó, được quốc tế công nhận trong phạm vi chương trình của UNESCO về con người và sinh quyển (MAB). Việc thiết lập những KDTSQ nhằm thúc đẩy và làm rõ sự cân bằng mối quan hệ giữa con người và sinh quyển. KDTSQ được hình thành để thực hiện chức năng bảo tồn hệ sinh thái, đóng góp một cách tích cực nhất vào việc bảo tồn đa dạng di truyền, loài, hệ sinh thái và cảnh quan.

Đến nay, Việt Nam có 4 KDTSQTG được UNESCO công nhận: KDTSQ rừng ngập mặn Cần Giờ công nhận năm 2000; KDTSQ Cát Tiên công nhận năm 2001; KDTSQ vùng châu thổ sông Hồng và KDTSQ Cát Bà công nhận năm 2004. Đề án đề nghị công nhận KDTSQ Cát Bà được thành phố xây dựng từ năm 2002. Với tiềm năng sinh thái đặc biệt, đề án nhận được sự giúp đỡ của các tổ chức, cá nhân, các nhà khoa học trong nước và quốc tế và ý kiến tham gia của 7 bộ, ngành liên quan. Đề án bổ sung, hoàn chỉnh trong năm 2003 trình Thủ tướng Chính phủ thông qua để UNESCO Việt Nam và MAB Việt Nam trình UNESCO thế giới công nhận. Đến 2-12-2004, quần đảo Cát Bà chính thức trở thành KDTSQTG, sau KDTSQ vùng châu thổ sông Hồng.

Những đặc điểm chính của Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà

KDTSQ Cát Bà bao gồm phần lớn quần đảo Cát Bà, cách nội thành Hải Phòng 45 km về phía Đông, cách thành phố Hạ Long 25 km về phía Nam, tổng diện tích 26. 240 ha, trong đó 17 nghìn ha đảo, 9200 ha mặt nước biển. KDTSQ Cát Bà chia thành 3 khu vực chính:

-Vùng lõi là vùng không có tác động của con người, trừ một số hoạt động nghiên cứu giám sát mang tính khoa học, có thể duy trì một số hoạt động truyền thống phù hợp của người dân địa phương nhưng không ảnh hưởng đến môi trường sinh thái. KDTSQ Cát Bà có 2 vùng lõi: Vùng lõi phía Đông Nam có diện tích 6.900 ha, trong đó 5300 ha thuộc phần đảo, 1600 ha phần biển; vùng lõi phía Tây Bắc có diện tích 1600 ha, trong đó 1200 ha thuộc phần đảo, 400 ha phần biển.

-Vùng đệm là vùng có chức năng phát triển điều hòa, tôn trọng hiện trạng, phù hợp với các tiêu chí nhằm phục vụ công tác bảo tồn vùng lõi. KDTSQ Cát Bà có 2 vùng đệm: vùng đệm trung tâm nằm giữa vùng lõi Đông Nam ( vùng đệm thuộc xã Việt Hải) có diện tích 141 ha, vùng đệm tiếp giáp có diện tích 7600 ha, trong đó 4800 ha phần đảo, 2800 ha phần biển.

-Vùng chuyển tiếp ở ngoài cùng. Các hoạt động kinh tế ở đây vẫn duy trì bình thường, trong đó nhân dân địa phương cùng các nhà khoa học công ty tư nhân, các tổ chức xã hội...phối hợp cùng khai thác, quản lý và phát triển bền vững nguồn lợi tài nguyên thiên nhiên mà KDTSQ đem lại. KDTSQ Cát Bà có 2 vùng chuyển tiếp: vùng chuyển tiếp phía Bắc ( xã Gia Luận) có diện tích 1300 ha;. vùng chuyển tiếp phía Nam 8700 ha. Vùng chuyển tiếp là nơi tập trung đông dân cư nên chú trọng khuyến khích phát triển mang tính cộng đồng, hướng các dự án vào phát triển nông thôn, các hoạt động phục vụ dân sinh như nuôi trồng thủy sản, thu hút bộ phận dân cư chuyển sang dịch vụ du lịch và đào tạo những lao động có tay nghề kỹ thuật cao về đánh bắt hải sản để phát triển nghề cá và dịch vụ du lịch.

Tiềm năng của Khu dư trữ sinh quyển Cát Bà

KDTSQ Cát Bà có tiềm năng phong phú về hệ sinh thái, tiềm năng sinh vật...Theo kết quả nghiên cứu khoa học, khu vực Cát Bà có 2320 loài động vật và thực vật đang sinh sống, gồm 741 loài thực vật trên cạn, 282 loại động vật sống trong rừng, 23 loài thực vật ngập mặn, 75 loài rong biển, 199 loài thực vật phù du, 89 loài động vật phù du, 538 loài động vật đáy, 196 loài cá biển, 177 loài san hô. Trong đó, có nhiều loài động thực vật qúy hiếm được đưa vào sách đỏỏỏỏ với 30 loài động vật trên cạn: đồi mồi, quản đồng, rùa da, ác là, voọc đầu trắng, tê tê vàng, sóc bụng đỏ...và nhiều loài thực vật trên cạn, dưới nước như chi đài, kim giao, rong đai bò, ốc đụn.... KDTSQ Cát Bà có đủ loại hệ sinh thái tiêu biểu của Việt Nam như rừng ngập mặn, rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi, rạn san hô, bãi cát, các kiểu hệ sinh thái đặc hữu như hệ sinh thái hang động, tùng, áng...

KDTSQ Cát Bà có vị trí hàng đầu trong hệ thống các khu DTSQTG ở nước ta

Đến nay, nước ta có 4 KDTSQTG, mỗi khu có những đặc điểm nổi bật: KDTSQ Cần Giờ mang đặc điểm của vùng ngập mặn cửa sông, hệ động thực vật chủ yếu là động thực vật đặc trưng cho hệ sinh thái rừng ngập mặn. KDTSQ Cát Tiên mang đặc điểm hệ sinh thái trên cạn, là nơi sinh sống của loài tê giác quý. KDTSQ vùng châu thổ sông Hồng mang đặc điểm của hệ sinh thái nước ngọt, nước lợ giàu tỷ lệ phù sa, vùng đất ngập nước là điều kiện lý tưởng cho các loài chim di trú theo mùa. KDTSQ Cát Bà mang các đặc điểm của 3 KDTSQ nói trên, hội tụ đầy đủ hệ sinh thái rừng và biển, cả rừng mưa nhiệt đới trên đảo đá vôi, rừng ngập mặn, các rạn san hô, các thảm rong-cỏ biển và đặc biệt là hệ sinh thái hang động, tùng, vụng....

Theo đánh giá của các nhà khoa học, sinh vật biển, đảo Cát Bà phong phú và đa dạng vào bậc nhất ở các vùng đảo miền Bắc nước ta. Đây là nơi lưu giữ và phát tán nguồn gen quý, có nhiều loài động thực vật có giá trị kinh tế cao như 8 loài rong biển: rong guột, rong đá cong...; 7 loài động vật đáy: trai ngọc, ốc đụn...; hơn 30 loài tôm cá quý: song, thu, chim...; nhiều loài nhuyễn thể: tu hài, phi phi, sò huyết...; hệ thống các rạn san hô dày đặc: vùng biển Cát Bà có khoảng 193 loài thuộc lớp san hô, tập trung tại vung biển Đông Nam đảo Cát Bà. Trên tổng số 2320 loài động, thực vật tại Cát Bà, có gần 60 loài được coi là đặc hữu, qúy hiếm, nằm trong sách đỏ Việt Nam và sách đỏ thế giới, đặc biệt loài voọc đầu trắng. Hiện trên thế giới loài động vật đẹp, quý này chỉ còn sống tại Cát Bà.

KDTSQ Cát Bà mang lại nhiều lợi ích cho thành phố, quốc gia và quốc tế

Hiện trên thế giới có khoảng 200 KDTSQ ở 79 nước khác nhau. Với những tiềm năng và lợi thế đặc biệt của mình, KDTSQ Cát Bà khẳng định vị trí đứng đầu trong số các KDTSQ ở Việt Nam, có nhiều ưu thế so với nhiều KDTSQ khác trên thế giới. Theo ông Lê Kinh Tài, Tổng thư ký UNESCO Việt Nam, việc Cát Bà trở thành KDTSQTG hứa hẹn nhiều lợi ích to lớn đối với cộng đồng. Thế giới có thêm khu bảo tồn thiên nhiên cho hiện tại và tương lai với nhiều ý nghĩa to lớn về mặt môi trường, hệ sinh thái, bảo tồn nguồn gen, góp phần hạn chế hiệu ứng nhà kínhhhh trong tương lai. KDTSQ Cát Bà nằm trong mạng lưới hợp tác, nghiên cứu khoa học mang tính quốc tế, có cơ sở cho sự hợp tác, tài trợ tài chính cho công tác bảo vệ và nghiên cứu khoa học, kêu gọi sự đầu tư. Trách nhiệm bảo vệ Cát Bà có thêm vai trò của các tổ chức quốc tế liên quan, nhất là trong vai trò tư vấn, kiểm tra, giám sát. Đó là điều kiện để thành phố phát triển nhiều mục tiêu khác nhau, đặc biệt là công tác quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội vùng biển, đảo, tạo bước đột phá trong nhận thức về công tác bảo vệ môi trường thiên nhiên, hệ sinh thái đặc hữu của cán bộ, nhân dân thành phố. So với các KDTSQ của Việt Nam, KDTSQ Cát Bà có 2 lợi thế vượt trội: kinh tế thủy sản và du lịch.

Các loại hình hoạt động có thể tổ chức tại KDTSQ Cát Bà

Đối với KDTSQ Cát Bà, nhiệm vụ bảo vệ môi trường, hệ sinh thái được đặt lên hàng đầu. Mọi hoạt động trong KDTSQ phải bảo đảm các tiêu chí về môi trường, trong đó bảo vệ vùng lõi được quan tâm đặc biệt. Có hai lĩnh vực có tiềm năng lớn tại KDTSQ Cát Bà: phát triển thủy sản và du lịch; trong đó , công tác phát triển du lịch mang ý nghĩa xã hội cao, tác động trực tiếp tới KDTSQ. Để thực hiện nhiệm vụ này, đề án KDTSQ Cát Bà đề xuất một ý tưởng được giới chuyên môn trong nước và quốc tế đánh giá cao, là mô hình: Dùng các hoạt động du lịch như những động thái tích cực trong khai thác và bảo vệ KDTSQ. Do đó, các hoạt động du lịch cần được tính toán kỹ và thực hiện bài bản trên cơ sở đáp ứng những quy định nghiêm ngặt trong công tác bảo vệ và khai thác những tiềm năng mà KDTSQ mang lại. Hiện có một số mô hình hoạt động du lịch được giới chuyên môn xây dựng, gồm: tổ chức du lịch ở Vườn quốc gia Cát Bà; nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, hoạt động thể thao ở các khu đệm của Vườn quốc gia; tổ chức du lịch sinh thái như tham quan các khu rừng nguyên sinh, các loại động thực vật quý, hiếm, các loại hình du lịch kết hợp nghiên cứu khoa học chuyên đề như nghiên cứu rừng nguyên sinh, các hệ sinh thái nhiệt đới tiêu biểu; du lịch thể thao mạo hiểm, thám hiểm hang động đá vôi; nuôi trồng thủy sản với quy mô và vị trí phù hợp tại vùng chuyển tiếp để khách tham quan và cung cấp thực phẩm tại chỗ; dịch vụ nghề cá, giao thông vận tải vận chuyển khách du lịch....Sau khi đón nhận quyết định Cát Bà trở thành KDTSQTG vào dịp 1-4, thành phố sẽ quan tâm làm tốt quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội tại huỵện đảo Cát Hải với 3 lĩnh vực chính: phát triển thủy sản, phát triển du lịch và quản lý xây dựng. Bảo vệ KDTSQ Cát Bà là trách nhiệm của thành phố Hải Phòng đối với bảo vệ môi trường thế giới. Do đó, mỗi người dân thành phố có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ KDTSQ Cát Bà-tài sản thiên nhiên quý giá không chỉ của thành phố, mà còn của quốc gia, quốc tế.

Nhật Anh