Vóc dáng một đô thị lớn, hiện đại

Bắt đầu từ nút giao thông Ngã Sáu- Máy Tơ (quận Ngô Quyền), con đường trục chính mang tên Lê Hồng Phong, xương sống của toàn bộ dự án chạy thẳng hơn 5 km tới tận sân bay Cát Bi (quận Hải An), rộng 64 m với hệ thống cây xanh và kết cấu hạ tầng hiện đại, đồng bộ. Tới nay, đây vẫn là tuyến đường đô thị đẹp, hiện đại, dài và rộng nhất của Hải Phòng. Hai bên tuyến đường trục chính, vóc dáng một khu đô thị mới đang hình thành. Ngay đầu nút giao thông Ngã Sáu- Máy Tơ là công trình Trung tâm thương mại và văn phòng điều hành dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi, một toà nhà lớn nhiều tầng đang được khẩn trương thi công. Kế đó là TD Plaza cao 19 tầng, đang trong giai đoạn hoàn thiện. Công ty TNHH Thuỳ Dương, chủ đầu tư xây dựng TD Plaza được coi là một doanh nghiệp có  tầm nhìn xa trông rộng khi quyết định đầu tư tại khu đô thị này. Tổng giám đốc Nguyễn Văn Luân cho biết, đây là khu đô thị mới lớn nhất của Hải Phòng, nằm trong khu vực năng động nhất, rất gần trung tâm thành phố  sẽ nhanh chóng sầm uất. Nhìn thấy điều đó và không bỏ lỡ thời cơ, Thuỳ Dương là doanh nghiệp đầu tiên khởi công xây dựng dự án thứ phát tại đây.

Cũng nhanh như khi quyết định đầu tư, chỉ chưa đầy 2 năm xây dựng, TD Plaza đã hình thành và ngay lập tức gây được sự chú ý đối với người dân Hải Phòng cũng như các tỉnh, thành phố phía Bắc. Tổ hợp tháp đôi 19 tầng với lối kiến trúc độc đáo, ấn tượng, gồm khu trung tâm mua sắm, giải trí cao cấp cùng khu căn hộ tiện nghi, sang trọng, văn phòng cho thuê hiện đại... thực sự hấp dẫn nhiều người. Đầu tư xây dựng nhanh chóng nên TD Plaza tự hào là điểm đến đầu tiên của Tập đoàn thương mại Lion Group  (Ma-lai-xi-a) tại miền Bắc với “ thiên đường mua sắm”  Parkson, nơi hội tụ của những thương hiệu nổi tiếng thế giới, thoả mãn nhu cầu của những khách hàng khó tính và sành điệu. Tổ hợp  rạp chiếu phim Mega Star Cineplex ( Hoa Kỳ) cũng đã có mặt, mang đến cho Hải Phòng một công nghệ chiếu phim hiện đại nhất với một thế giới phim sống động chưa từng có. Giờ đây, người dân Hải Phòng có thể tận hưởng những phút giây thư giãn, giải trí với nhiều bộ phim cùng một lúc trong một không gian tiện nghi hiện đại.

Ngay cạnh Parkson là Big C với số vốn đầu tư hơn 10 triệu USD. Tập đoàn Casino Thái Lan chọn Khu đô thị mới Ngã Năm-Sân bay Cát Bi là điểm đến thứ 4 tại Việt Nam, xây dựng một loạt cửa hàng  giới thiệu các thương hiệu nổi tiếng trong nước và nước ngoài như Nokia, Blue Exchange, Triumph, Minoshe, Deawoo, Sam sung, Rossano, PNJ... cùng các dịch vụ giải trí, nhà hàng, caphe như KFC, Lotteria, Highlands Café... Ngoài ra, khu vực siêu thị bán lẻ có diện tích 6000 m2 với hơn 50.000 loại hàng thực phẩm và phi thực phẩm khác nhau mang lại tiện ích lớn cho người dân thành phố. 

Parkson, Big C mới chỉ là 2 trong số hàng chục trung tâm thương mại, tổ hợp văn phòng, mua sắm sẽ được xây dựng tại đây. Khách sạn Sao Biển 13 tầng, trụ sở làm việc của Bảo hiểm tiền gửi khu vực Đông Bắc bộ, Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT Hải An, Trung tâm thương mại dịch vụ và khách sạn Duy Hưng, Toà án nhân dân thành phố cùng một loạt  khu chung cư, tái định cư và các biệt thự liền kề, các khách sạn, nhà hàng, ngân hàng, shoproom… đang được khẩn trương xây dựng.Tính sơ bộ, có 26 chủ đầu tư thứ phát thoả thuận xây dựng công trình với diện tích khoảng 30 ha đất, tổng vốn đầu tư 3600 tỷ đồng, trong đó nhiều công trình đã hoàn thành toàn bộ hoặc một phần được đưa vào sử dụng. Thời gian tới, dự án tiếp tục thu hút một nguồn vốn đầu tư lớn khoảng 2500 tỷ đồng của các dự án thứ phát khác. Với tốc độ này, việc huy động 15.000- 18.000 tỷ đồng đầu tư hoàn chỉnh dự án, có thể nói là nằm trong tầm tay. Từ đó, dự án tạo ra được quỹ nhà ở, các công trình đa chức năng, công trình công cộng hiện đại nhất cho thành phố, đồng thời cung cấp hạ tầng đầy đủ cho khoảng hơn 700.000 m2 đất ở cho 25.000- 30.000 hộ dân, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động, đúng như mục tiêu đặt ra khi quyết định thực hiện dự án. 

Có thể nói, đây là thành công lớn nhất của dự án cả về hiệu quả kinh tế và xã hội, bởi nguồn vốn thực sự bỏ ra đầu tư cơ sở hạ tầng chỉ có khoảng 1881 tỷ đồng ( theo phê duyệt mới nhất của UBND thành phố - QĐ 3013 ngày 19- 11- 2004) nhưng đã hút được nhiều nguồn vốn lớn khác từ các thành phần kinh tế. Đáng chú ý, trong tổng số 1881 tỷ đồng, ngân sách chỉ bỏ ra 785 tỷ đồng để xây dựng tuyến đường trục chính, nút giao thông Ngã Sáu- Máy Tơ, xây chung cư và đất ở tái định cư. Chủ đầu tư tự huy động khoảng 1100 tỷ đồng đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông đô thị có lộ giới 15- 40 m và hệ thống mạng lưới hạ tầng kỹ thuật( cấp điện, cấp nước, thoát nước…), san lấp mặt bằng các lô phát triển đô thị… Không những thế, hết năm 2006, Công ty Thương mại đầu tư và phát triển đô thị đã nộp ngân sách Nhà nước 375,9 tỷ đồng, trong đó có 324 tỷ đồng tiền sử dụng đất. Dự kiến, sau khi hoàn thành dự án, công ty đóng góp các khoản nộp ngân sách khoảng 700 tỷ đồng, chưa kể các khoản do các chủ đầu tư thứ phát đóng góp. Những kết quả này đã nhìn thấy rõ, cần được Chính phủ, thành phố và nhân dân ghi nhận.

Cơ sở hình thành và triển khai dự án

Dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- sân bay Cát Bi được triển khai lập báo cáo nghiên cứu khả thi từ năm 1996 theo NĐ 42/ CP của Chính phủ ngày 16-7- 1996 về ban hành Điều lệ quản lý đầu tư và xây dựng. Trên cơ sở đó, UBND thành phố  giao cho Công ty Vật liệu và xây lắp thương mại thực hiện. Ngày 17- 12- 1997, Thủ tướng Chính phủ ban hành QĐ 1100 chính thức phê duyệt  dự án và giao cho Công ty Vật liệu và xây lắp thương mại làm chủ đầu tư . UBND thành phố, căn cứ vào các quy định hiện hành( thời điểm năm 1997) đã ra quyết định thành lập BQL dự án thuộc Công ty vật liệu và xây lắp thương mại với hình thức chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án. Quá trình thực hiện, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tế về sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp, cần có một đơn vị chuyên sâu thực hiện dự án, năm 2001, UBND thành phố chuyển BQL dự án từ Công ty Vật liệu và xây lắp Thương mại về Công ty Bách hoá tổng hợp Phong Lan và đổi tên thành Công ty Thương mại đầu tư và phát triển đô thị. Đây cũng là thời điểm đánh dấu bước chuyển động đáng kể của dự án sau một thời gian đình trệ bởi nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Cũng từ đây, hoạt động của Công ty thương mại, đầu tư và phát  triển đô thị gắn liền với sự phát triển của Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi. Những kết quả đạt được như nêu ở trên khẳng định năng lực của Ban quản lý dự án và chủ đầu tư.

Là một dự án có quy mô lớn nhất trên địa bàn thành phố từ trước tới nay, thời gian kéo dài trong khi các văn bản pháp lý luôn có sửa đổi, bổ sung nên thành phố và chủ đầu tư, BQL dự án phải dành nhiều thời gian để hoàn chỉnh. Mặt khác, khi bắt tay vào thực hiện lại có thêm nhiều vấn đề mới phát sinh, do đó dự án cũng phải bổ sung cho phù hợp với thực tế.

Theo Giám đốc Công ty Thương mại, đầu tư và phát triển đô thị Đồng Minh Đoàn thì chỉ riêng việc quản lý đầu tư và xây dựng, thời điểm 1997- 1999 phải tuân theo NĐ 42/CP và NĐ 92/ CP; từ năm 1999 đến nay là theo các NĐ 52/ CP; NĐ 12/ 2000/ CP; NĐ 07/2003/ CP… Ông Đồng Minh Đoàn cho biết thêm: “ Theo QĐ 1100 ngày 17- 12- 1997  phần diện tích đất được giao cho dự án là 263,79 ha nhưng khi tiến hành khảo sát thì trong số 263,79 ha đó có 7,45 ha là đất thuộc quản lý quân sự và đất tôn giáo. Do đó, tại QĐ số 130/ QĐ- TTg ngày 21- 2- 2000 của Thủ tướng Chính phủ thực giao đất cho dự án là 256,34 ha. Phần chênh lệch 7,45 ha không có trong quyết định giao đất của Chính phủ nhưng vẫn được giữ nguyên trong phạm vi dự án và không thu hồi.

Tuy nhiên, phạm vi đất giao cho dự án không chỉ dừng lại ở 256,34 ha mà còn tiếp tục bổ sung để phù hợp với yêu cầu phát triển đồng bộ và hiện đại của khu đô thị mới.

 Ngày 11-10-2004 UBND thành phố có văn bản số 4935 điều chỉnh quy hoạch chi tiết hơn. Theo đó, mạng lưới giao thông được quy hoạch đến lộ giới 15 m cho từng lô đất, phân khu chức năng sử dụng đất rõ ràng hơn làm tăng gấp đôi diện tích giao thông từ 60,128 ha lên 124,19 ha (chiếm 44,02%); đất xây dựng công trình giảm từ 166,82 ha xuống còn 134,15 ha trong đó đất ở giảm một nửa, từ 134,64 ha xuống còn 78,08 ha, chiếm 27,66% (bao gồm cả đất xây dựng chung cư nhiều tầng, đất xây dựng nhà ở ít tầng và đất ở tái định cư)… Phần đất cây xanh, mặt nước, công viên vẫn đạt tỷ lệ theo yêu cầu, chiếm 7,3%...  So với QĐ 1285 ngày 27-7-1999 thì văn bản điều chỉnh 4935 cơ bản đáp ứng yêu cầu lâu dài về phát triển đô thị hiện đại và bảo đảm tỷ lệ, cơ cấu sử dụng đất hợp lý theo phân khu chức năng.

Trong số 819,2 tỷ đồng vốn đầu tư tăng thêm, ngân sách sẽ đầu tư 299,3 tỷ đồng để xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ đường trục chính kéo dài tới sân bay Cát Bi và đường vành khuyên Ngã Năm, xây dựng chung cư nhiều tầng tái định cư, còn lại hơn 519 tỷ đồng là vốn huy động và chuyển giao cơ sở hạ tầng cho các tổ chức và cá nhân có nhu cầu sử dụng đất của dự án, vốn tự có của chủ đầu tư, vốn vay trong và ngoài nước, các nguồn vốn tài trợ hợp pháp khác, vốn có nguồn gốc từ tiền sử dụng đất của dự án… để xây dựng hệ thống đường giao thông đô thị cấp 2 và hạ tầng kỹ thuật các lô phát triển đô thị… Công ty Thương mại đầu tư và phát triển đô thị Hải Phòng là chủ đầu tư trực tiếp quản lý thực hiện dự án. Thời gian thực hiện dự án  từ năm 2004 đến năm 2009. 

Tuyến đường trục chính của khu đô thị Ngã Năm - sân bay Cát Bi

Không chỉ sửa đổi về quy mô và tổng mức đầu tư, quy hoạch của dự án cũng từng bước được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu sử dụng thực tế. Cụ thể, lô đất 3D có diện tích 1,5 ha được quy hoạch là hồ nước với dự kiến sẽ làm hồ điều hoà cho khu vực tuyến mương thoát nước của thành phố nằm trong quy hoạch khu đô thị mới. Nhưng trong quá trình nghiên cứu quy hoạch hệ thống thoát nước chung của cả thành phố, UBND thành phố phê duyệt quy hoạch kéo dài tuyến mương Đông Bắc kết nối từ hồ Tiên Nga, hồ An Biên tới hồ điều hoà Phương Lưu sau đó chảy ra cống Máy Đèn và không kết nối với hồ nước lô 3D. Nếu để nguyên quy hoạch cũ, hồ nước tại lô 3D sẽ trở thành hồ kín, không lưu thông được và sử dụng không hiệu quả, dễ dẫn tới gây ô nhiễm môi trường. Phần hồ nước lô 3D và lô 3C liền kề  được kiến nghị quy hoạch lại, san lấp bố trí làm nhà ở tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng cho dự án. Như vậy, phần điều chỉnh quy hoạch khu vực này vẫn nằm trong tổng diện tích đất đã được Chính phủ giao đất và được sự chấp thuận của UBND thành phố về quy hoạch chi tiết điều chỉnh.  Rõ ràng, với yêu cầu thực tế như trên và trong điều kiện đất ở tái định cư đang rất thiếu thì việc điều chỉnh quy hoạch là cần thiết.

Có thể nói, trong điều kiện cơ chế chính sách luôn có sự sửa đổi, bổ sung và chưa thật đồng bộ thì thành phố, các ngành, chủ đầu tư đã cố gắng tới mức cao nhất bảo đảm các yêu cầu pháp lý khi thực hiện dự án. Một vài sự điều chỉnh là cần thiết và được các cơ quan có thẩm quyền cho phép. Quá trình thực hiện có thể có một số sai sót nhưng về tổng thể, cái được của dự án lớn hơn nhiều. Một khu vực ruộng trũng với năng suất thấp, dân cư thưa thớt, phân tán đã trở thành một khu đô thị mới hiện đại với hạ tầng đồng bộ, đầy đủ không chỉ góp phần mở rộng diện tích đô thị, thực hiện chính sách giãn dân mà còn góp phần đắc lực thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế, thu hút các nguồn vốn đầu tư cả trong nước và nước ngoài, chuyển dịch cơ cấu kinh tế… Chính vì vậy, đây là dự án cấp thành phố với một Ban chỉ đạo do Phó Chủ tịch UBND thành phố làm Trưởng ban và sự tham gia của đầy đủ các ngành, địa phương có liên quan. Bên cạnh đó là sự đồng tâm hiệp lực của cả hệ thống chính trị trong giải phóng mặt bằng cũng như giám sát các hoạt động của dự án. Doanh nghiệp chỉ là đơn vị được thành phố giao nhiệm vụ thực hiện theo các quy định mà Trung ương và thành phố ban hành. Các vấn đề về kinh tế khi khai thác khu đô thị đều do thành phố quyết định, không có việc Công ty Thương mại đầu tư và phát triển đô thị được hưởng toàn bộ tiền “ bán đất” như một vài lời “ đồn thổi” thiếu trách nhiệm.

Khó khăn và những trở ngại

Trong phạm vi 282,19 ha đất của dự án, đến nay, có quyết định bồi thường được 183,39 ha, trong đó đã giải phóng mặt bằng được 110 ha với tổng giá trị đền bù là 765,3 tỷ đồng. Tính ra, có tới 14.898 lượt hộ dân di dời  và mặt bằng giải phóng xong tới đâu đầu tư hệ thống hạ tầng kỹ thuật kèm theo tới đó.

Dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi là một dự án lớn nhất trên địa bàn thành phố từ trước tới nay nên gặp nhiều khó khăn, trở ngại nhất. Dự án có diện tích hơn 282 ha, đi qua các phường Gia Viên, Đông Khê, Lạc Viên, Đằng Giang, Cầu Tre, Máy Tơ thuộc quận Ngô Quyền và một phần phường Đằng Hải, Đằng Lâm thuộc quận Hải An, những khu vực nửa nông thôn, nửa thành thị với nhiều dòng họ lâu đời, nhiều hộ dân sở hữu đất thổ cư với diện tích lớn. Tính sơ bộ, dự án liên quan tới hàng chục nghìn hộ dân và để di chuyển được số lượng hộ dân lớn như vậy quả không đơn giản, nếu không muốn nói là quá cam go và phức tạp.

Điều đáng mừng và đã được khẳng định trong suốt quá trình thực hiện dự án là hầu hết các hộ dân thuộc diện phải di chuyển đã ủng hộ chủ trương của thành phố, sẵn sàng di chuyển tới nơi ở mới với lòng mong muốn và kỳ vọng vào sự phát triển mới của thành phố, trong đó cá nhân họ. Nhưng bên cạnh đó, còn có một số hộ, tuy là số ít nhưng làm cản trở lớn tới tiến độ thực hiện dự án do, do không đồng ý với mức giá đền bù và các phương án tái định cư khiếu kiện kéo dài.... Có nhiều trường hợp các địa phương phải tổ chức cưỡng chế. Một số trường hợp khác liên tục tái lấn chiếm, xây dựng trái phép khiến chủ đầu tư, các ngành và địa phương phải chạy theo để giải quyết, tốn nhiều thời gian và kinh phí. Trường hợp các quán thịt chó, nhà hàng nhỏ dựng tạm... nằm dọc trục đường chính, gần với siêu thị Parkson là một ví dụ. Đây là phần đất của dự án đã được giải toả và chờ xây dựng quy hoạch, nhưng một số hộ tự ý lấn chiếm, dựng lều quán bán hàng. Chính quyền địa phương, Ban quản lý dự án nhiều lần nhắc nhở, lập biên bản xử lý, nhưng những hộ này không chấp hành nghiêm chỉnh, làm nhếch nhác cảnh quan của khu đô thị mới. Việc này cần sớm được chính quyền địa phương và các ngành liên quan giải quyết triệt để.

Theo Ban quản lý dự án, thời gian gần đây, việc giải phóng mặt bằng lại gặp nhiều khó khăn hơn do một số thông tin không đầy đủ và không đúng đắn về mục tiêu của dự án, một số hộ dân cố tình chây ỳ không cho kiểm kê, không nhận tiền đền bù và không chịu di chuyển. Một số hộ đòi hỏi vô lý như đòi được nhận mức tiền bồi thường bằng giá thị trường ở thời điểm hiện tại do họ chưa hiểu hoặc cố tình không hiểu rằng, giá đất tăng lên chủ yếu do Nhà nước đã đầu tư tiền xây dựng hạ tầng kỹ thuật. Việc thay đổi, bổ sung giá đất hàng năm dẫn tới tâm lý trông chờ, so sánh. Có hộ khăng khăng đòi  chỉ chấp hành việc kiểm kê sau khi họ đã xây dựng các công trình nhà tạm, gạch pa- panh xây nghiêng, cơi nới nhà cấp 4 thành nhà 2 tầng, xây bể giả, nhà cơ động, quây tôn, 100% cột kèo bắt bulông, nhà ở không có móng chắc chắn..., hoặc đất lấn chiếm nhưng nhất định đòi được bồi thường 100% giá trị như đất thổ cư chứ không chịu nhận tiền hỗ trợ di chuyển... Những việc làm đó đều nhằm mục đích thu lợi cá nhân không chính đáng, dẫn đến gây thiệt hại cho ngân sách Nhà nước. Tình trạng tự ý chia tách nhà, đất của không ít hộ khi đã có thông báo quy hoạch dự án diễn ra khá phức tạp, gây khó khăn trong công tác kiểm kê, giải phóng mặt bằng, trong đó, có trường hợp còn được chính quyền địa phương xác nhận và chứng thực. Đây cũng chính là nguyên nhân gây khó khăn trong công tác xác định nguồn gốc đất và làm phát sinh khiếu kiện không đáng có. Một số người không được bồi thường đúng theo ý mình đã cố tình “rêu rao” thông tin “nhiễu”, hoặc chống đối, khiếu kiện liên miên, thậm chí lăng mạ cán bộ thi hành nhiệm vụ. Lãnh đạo thành phố, các địa phương và Ban quản lý dự án đã hàng trăm lần đối thoại trực tiếp với người dân để giải toả những thắc mắc và thông báo các chế độ, chính sách bồi thường, hỗ trợ của thành phố. 

Khó khăn càng tăng khi việc lập phương án thẩm định trình các văn bản tới các cấp chậm trễ do một số cán bộ được phân công ngại va chạm, sợ trách nhiệm cá nhân, muốn cộng đồng trách nhiệm, gây ảnh hưởng lớn tới tiến độ thực hiện dự án và công tác xây dựng kế hoạch phát triển sản xuất kinh doanh. Cũng vì là dự án lớn, nên luôn có sự thanh tra, kiểm tra của các ngành chức năng. Việc này chiếm không ít thời gian của  ban quản lý dự án. Ngoài ra, còn có sự thanh tra theo đơn kiến nghị của các hộ dân có đất bị thu hồi, số này cũng tương đối lớn và mất nhiều thời gian. Điều đáng nói là một số người, một số cơ quan nhận thức chưa đầy đủ về việc thanh tra, cho rằng cứ thanh tra, kiểm tra là có vấn đề nên lại càng chậm trễ trong công tác phối hợp thực hiện dự án, tác động tiêu cực tới công tác kiểm kê đền bù và giải phóng mặt bằng.

Dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi là một dự án trọng điểm, được sự chỉ đạo tập trung của thành phố và trung ương, nhưng có lúc, có nơi, sự tham gia phối hợp của các cấp, ngành trong công tác giải phóng mặt bằng còn thiếu đồng bộ, chưa quyết liệt, làm hạn chế đáng kể đến hiệu quả công việc. Công tác tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chính sách của Nhà nước về đền bù, giải phóng mặt bằng chưa được triển khai thường xuyên, sâu rộng và nhiều khi chỉ mang tính thời điểm, hình thức. Thời gian gần đây, công tác giải phóng mặt bằng bị chùng lại do quá nhiều khó khăn, vướng mắc như đã nêu, trong khi tổng số tiền bồi thường, hỗ trợ ngày càng tăng  cao. Việc thu hồi mặt bằng chậm ảnh hưởng lớn tới hoạt động thi công xây lắp cũng như triển khai các hoạt động khác tại khu đô thị, nhất là công tác kế hoạch, đấu thầu, công tác bàn giao mặt bằng cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu đầu tư vào dự án.

Bề bộn những vấn đề an sinh xã hội

Cho dù có nhiều nguyên nhân nhưng thực tế là tiến độ thực hiện dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi quá chậm so với yêu cầu của thành phố. Thời gian tiến hành đền bù, giải phóng mặt bằng và thi công quá lâu, tới hàng chục năm, kéo theo nhiều hệ luỵ mà người dân phải gánh chịu.

Lãnh đạo phường Đằng Hải (quận Hải An) cho biết: dự án tác động tích cực tới sự phát triển của địa phương như tốc độ đô thị hoá nhanh, tăng trưởng kinh tế khá, bộ mặt đô thị thay đổi từng ngày, nhưng tác động tiêu cực không phải là ít. Đó là hệ thống giao thông thuỷ lợi của địa phương bị phá vỡ, một bộ phận không nhỏ nhân dân đang phải đối đầu với khó khăn, không có việc làm, chỗ ở chật chội, cơ sở hạ tầng xuống cấp do sự chậm trễ của dự án, vệ sinh môi trường không bảo đảm, các tệ nạn xã hội dễ phát sinh… Ông Trần Đình Tường, Chủ tịch UBND phường Đông Khê (quận Ngô Quyền) cũng tỏ ra lo lắng vì nhiều khu vực của phường trong mùa mưa chắc chắn bị lụt lội, ô nhiễm môi trường do ảnh hưởng của dự án thi công quá lâu. Có tới hàng trăm hộ dân phải sống trong cảnh tạm bợ chờ đền bù, bồi thường hoặc thu hồi đất. Các cấp chính quyền địa phương rất khó khăn khi phải giữ đất, chống tái lấn chiếm đối với các khu vực đã thu hồi nhưng chưa được sử dụng. Việc công khai bản đồ quy hoạch, các văn bản của cấp có thẩm quyền còn thiếu sót, thậm chí chưa đúng với trình tự pháp luật quy định. Theo các địa phương, giá đền bù tuy được sửa đổi nhưng vẫn còn bất cập, chưa theo kịp biến động của thị trường, nhất là giá đền bù đất đai, hoa màu…

Vấn đề lớn nhất đặt ra hiện nay là việc làm của người nông dân sau khi bị thu hồi đất. Theo ông Trần Đình Tường, riêng phường Đông Khê diện tích đất bị  thu hồi khoảng hơn 100 ha đất, trong đó có một phần quan trọng là đất nông nghiệp. Với mức đền bù 60.000 đồng/ m2 và 2 triệu đồng trợ cấp tìm việc, học nghề thì người dân rất khó khăn để tìm một công việc khác phù hợp. Cho tới nay, phường Đông Khê  phải đứng ra tín chấp vay hàng tỷ đồng giúp các hộ giải quyết việc làm, xoá đói, giảm nghèo nhưng cũng chưa giải quyết được nhiều. Một số khác trình độ chỉ lớp 3, lớp 4 hoặc tuổi cao, ngại học nghề, ngại thay đổi nên cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Phường và các ngành cũng cố gắng liên hệ tìm thêm các chỗ làm việc mới cho người dân như công nhân, bảo vệ nhưng cũng có rất ít người theo được nghề do đã quá quen với công việc trồng trọt, chăn nuôi. Có thể nói, việc làm cho người nông dân sau khi bị thu hồi đất là một vấn đề khá nan giải và chưa được giải quyết tận gốc, chưa có biện pháp nào thật hữu hiệu, làm nảy sinh các vấn đề về xã hội như tệ nạn cờ bạc, nghiện hút… Một số người sau khi được nhận tiền đền bù đã mua sắm đồ dùng trong gia đình, tiêu pha hết, không dành dụm được đang dần lâm vào cảnh bị bần cùng hoá… Tuy số này không nhiều so với tổng số các hộ dân phải di chuyển, nhưng cũng đáng phải lưu tâm và nan giải đối với thành phố.

Tái định cư là một vướng mắc  lớn nhất hiện nay khi triển khai thực hiện dự án. Ông Lê Hữu Ngổ hiện sinh sống ở khu tái định cư lô 9 mở rộng phường Đằng Hải cho biết: gia đình ông là một trong những hộ đầu tiên chấp hành chính sách di chuyển của thành phố, tự nguyện bàn giao hơn 1300 m² đất thổ cư cho dự án. Theo tiêu chuẩn, gia đình ông được cấp 3 lô đất tái định cư nhưng đến nay mới chỉ được cấp 1 lô tại lô 9 mở rộng, còn 2 lô kia đã nộp tiền  từ 5 năm nay vẫn chưa được nhận đất. Vợ chồng ông và các con, cháu vẫn  phải ở chung. Ông đã nhiều lần lên hỏi quận và BQL dự án nhưng cũng mới được chỉ đất ở trên giấy, chưa được giao trên thực địa. Lãnh đạo phường Đằng Hải xác nhận, có vài chục trường hợp khác cũng ở trong tình trạng như vậy. Nhân dân liên tục hỏi nhưng phường cũng chẳng biết trả lời ra sao. Chủ tịch UBND phường Đông Khê khẳng định: nhân dân chỉ cần được chỉ rõ là họ sẽ tái định cư ở đâu, điều kiện sống ra sao là họ di chuyển. Tất cả đều mong muốn được tái định cư tại chỗ và hiện nay, riêng phường Đông Khê cũng cần khoảng 500 suất đất tái định cư tại chỗ…

Ngoài ra, sự chậm trễ trong xây dựng của các dự án thứ phát cũng cần được đặt ra một cách nghiêm túc hơn. Để thu hút các nguồn vốn đầu tư, thành phố đã ban hành một số cơ chế chính sách ưu đãi đối với dự án thứ phát, nhưng một số dự án được giao đất xong vẫn chưa xây dựng, hoặc xây dựng chậm, gây dư luận không tốt trong nhân dân và làm ảnh hưởng tới tổng thể dự án Ngã Năm-Sân bay Cát Bi. Việc quy hoạch khu dân cư, khu tái định cư chưa đồng bộ, có tình trạng mạnh ai nấy xây, nên kiến trúc lộ cộ, không đồng nhất, không bảo đảm yêu cầu về mỹ quan đô thị mới…

Trong những năm qua, Thành uỷ, HĐND, UBND thành phố  có sự quan tâm chỉ đạo sát sao, hiệu quả đối với dự án Khu đô thị mới Ngã Năm- Sân bay Cát Bi, huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, từ các ban, ngành, đoàn thể cho tới các cấp chính quyền và nhân dân địa phương. Thời điểm này, khi những khó khăn trong giải phóng mặt bằng, xây dựng khu tái định cư, huy động nguồn vốn thực hiện dự án và lao động việc làm ngày càng gay gắt thì sự quan tâm, chỉ đạo tập trung đó lại càng quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết. Dự án cần được tuyên truyền sâu rộng hơn nữa, tạo sự đồng tình ủng hộ thiết thực, hiệu quả của các cấp, các ngành, các địa phương và nhân dân để nhanh chóng hoàn thành dự án theo kế hoạch đã đề ra, làm một biểu hiện sinh động, cụ thể trong việc thực hiện  NQ 32 của Bộ Chính trị, NQ Đại hội 13 của Đảng bộ thành phố, xây dựng đô thị Hải Phòng văn minh, hiện đại, xứng tầm đô thị loại 1, đô thị trung tâm cấp quốc gia.                                                                                     

                                                                  Nhóm phóng viên kinh tế- pháp luật